کمزاری

شبه جزیره مسندم در عمان که گویش کمزاری در آن رایج است.

گویش کُمزاری یا لارکی یکی از گویش‌ها از زبان‌های ایرانی از گروه جنوب غربی است که در ایران در جزیره لارک بدان سخن می‌رانند. کمزاری همچنین در روستای کمزار، شهر خصب و دبا در شبه جزیره مسندم (کرانه جنوبی تنگه هرمز - روبروی بندرعباس) درعمان نیز صحبت می‌شود. در لارک این زبان هنوز فرم اصلی خود حفظ نموده ولی در کمزار، خصب و دبا بعلت گستردگی استفاده از زبان عربی در اداره‌ها، مدرسه‌ها و رادیو تلویزیون، در کمزاری تعداد زیادی واژه عربی وارد شده‌است.

در مسندم گویشوران آن ایرانی‏تباران ساحل‏نشین طایفه شحوح هستند.

مالچانووا زبان شناس معاصر بنیاد (موسسه) زبانشناسی فرهنگستان روسیه، عقیده دارد که کمزاری یکی از لهجه‌های اچمی است . با این حال کومزاری شباهت‌های زیادی نیز با گویش مینابی دارد. از دیگر ویژگی‌های کمزاری این است که برای سخنوران به گویش لری قابل فهم می‌باشد.(شاید به همین دلیل باشد که در اتنولوگ کمزاری شاخه‌ای از لری دانسته شده.

در گستره پراکندگی کمزاری در عمان عربی زبان رسمی است. ارتباط مستمر ایرانیان کُمزاری با عرب‏ها در عمان پیدایش مجموعه‌ای (بیش از ۳۰ درصد) از واژه‌های عربی در واژگان کمزاری و نیز پدیده تداخل آوایی (بیشکار از واژه کهن‏تر «پیشکار»، حین از واژه کهن‏تر «آهن» و غیره) در آواهای آن را سبب شد. در نحو کمزاری همانندی‌هایی با زبان عربی دیده می‏شود که احتمالاً به سبب رشد همگرایی این زبان‏ها است. مانند ساختارهایی با معنی «داشتن» با حرف اضافه حالت بایی: وای مه («با من») «من دارم»، مقایسه با: عربی مَعَهُ «با او» و نیز در ترکیب صفت و موصوف که در زبان عربی، صفت از لحاظ شمار و معرفه یا نکره بودن با اسم مطابقت می‏کند.

از ویژگی‏های آوایی کمزاری وجود ح حلقی و دال و ر برگشته است، که متأثر از زبان‏های خارجی (عربی، اردو) است. پدیده خاص آوایی کمزاری «ر» شدگی است، مانند: دور برای «دود»، و کرام برای «کدام» در حوزه هم‌خوان‌ها این زبان ویژگی‏های تاریخی زبان‏های ایرانی جنوب غربی را نمایان می‏سازد هم‌چون «دانستن» و «پسر» و نه «زانستن» و «پور» که از واژه‌های شمال غربی است.

نمونه‌هایی از زبان کمزاری

عناصر زبان فارسی در لارکی زیاد یافت می‌شوند ولی بعضی کمی تغییر شکل داده‌اند مانند: خانه = خانوغو، مرد = مردوکو

چند جمله کوتاه به زبان لارکی:

• پ گییا تای ؟ = از کجا می‌آیید ؟
• کییا تو خوری ؟ چه می‌خورید ؟
• بپ تو گییا هه ؟ = پدرت کجاست ؟
• مَ تو خاووم = من می‌خوابم.
• مَ تو گوم = من می‌گویم.
• مَ تو خوروم = من می‌خورم

دستور زبان

کومزاری بسیاری از خواص زبان‌های کهن ایران را تاکنون محفوظ داشته، مانند صرف نام‌ها در حالت‌های هفت‌گانه و به کار بردن پیشوندهای متعدد برای فعل‌ها.

• ضمیرها شخصی

	مفرد	جمع
اول شخص	مَی‌اَم mæɪ æm	ماهِم mɑːhem
دوم شخص	تُوی toviː	شومائه ʃumɑː ə
سوم شخص	ییهه jiːhe	یِهن jehen

در گفتگوهای روزمره معمولاً مَ mæɪ æm، تُو toviː و یِ je برای من، تو، او بکار می‌رود.

منابع

* زبان کومزاری در اتنولوگ

• پروژه روزتا در مورد زبان کومزاری

پیوند به بیرون

• گزارشی از لاستامپا: جلوگیری از مرگ زبان کومزاری در تنگه هرمز. در روزآن‌لاین. ۴ اردیبهشت ۱۳۹۱