بانه

بانه (Baneh) بانه
کشور	ایران
استان	کردستان
شهرستان	بانه
بخش	مرکزی
نام(های) قدیمی	به‌رۆژه
مردم
جمعیت	۸۵،۱۹۰ در سال ۱۳۹۰
زبان‌ گفتاری	کُردی سورانی
مذهب	شافعی مذهب(سنی)
جغرافیای طبیعی
مساحت	۱۵۸۴٫۵ کیلومتر مربع
ارتفاع از سطح دریا	۱۵۵۴ متر
اطلاعات شهری
پیش‌شماره تلفنی	۰۸۷۵
تابلوی خوش‌آمد به شهر
به شهر آربابا و سلیمان بیگ خوش آمدید.
بانه (Baneh) روی نقشه ایران ۳۵.۹۸۹۴° شمالی ۴۵.۸۹۵۳° شرقی / 35.9894; 45.8953

بانه (کردی : Bane) نام شهری است در استان کردستان واقع در مرز غربی ایران. شهر بانه مرکز شهرستان بانه در فاصلهٔ ۲۷۰ کیلومتری شمال غربی سنندج در ابتدای راه آسفالت بانه - سردشت قرار گرفته‌است که با شهرستان‌های مریوان، سردشت، سقز، بوکان و کردستان عراق هم مرز است. شهر بانه از نظر رونق اقتصادی، جایگاه بالایی در منطقه دارد و در تاریخ ۲۸ آذر ۱۳۸۹ از طرف دولت جمهوری اسلامی ایران به منطقهٔ ویژهٔ اقتصادی تبدیل شد.این شهر و بعضی از آبادی های اطرافش در جنگ ایران و عراق توسط هواپیماهای عراق بمباران شیمیایی شد.

مردم

زبان

بانه

زبان مردم بانه کردی سورانی با لهجه سلیمانیه ای می‌باشد.

دین و مذهب

مردم بانه مسلمان و اهل سنت و جماعت و پیرو مذهب امام شافعی هستند.

وجه تسمیه

نام بانه را از واژهٔ کردی بان به معنی «بام» و بلندی و متأثر از ارتفاعات و نحوهٔ استقرار و موقعیت شهر بانه می‌دانند. ارتفاع ۱۵۵۴ متری شهر از سطح دریا و چشم‌انداز بلندی‌های پیرامون آن موجب شده‌است که مردم برای رسیدن به شهر مسیر زیادی را به طرف سربالایی طی کنند. نام بانه را به معنی خانه (منظور اقامتگاه و آبادی و مسکن است) و اردو (منظور اردوگاه سربازان است) و پادگان (شهر دو قلعه بزرگ داشته) نیز تفسیر کرده‌اند.

تاریخچه

پیش از اسلام

پیش از اسلام طایفه‌ای زرتشتی به نام قه‌قو بر این منطقه حاکم بودند که در حملهٔ اعراب و بعد از آن، اختیار دینی‌ها حکومت آن را به دست گرفتند. تا میانه‌های سدهٔ سیزدهم هجری نام اصلی شهر بانه به‌روژه (آفتابگردان) بود و قباله‌هایی نیز وجود دارد که در همهٔ آن‌ها مرکز بانه، روستای به‌روژه نامیده شده‌است.

صفویه

در حوالی دوران صفوی معمولاً پاسداری از مرز ایران، از شهر خوی گرفته تا کرمانشاه به فرمانروایان بانه واگذار شده بود. حکام بانه و اورامان دارای لقب «سلطان» بودند. برخی از نویسندگان بر این باورند که این لقب را نادرشاه افشار بدان‌ها داده بود.

جنگ جهانی اول

این شهر یک بار پیش از جنگ جهانی اول و بار دیگر در زمان جنگ جهانی دوم دچار آتش سوزی شدیدی شد. اکنون گورستان شمال شرقی شهر را «بانه کهنه» یا «کهنه بانه» می‌نامند. علت تغییر نام و جابجا شدن محل شهر به واسطهٔ شیوع بیماری‌های وبا و طاعون بود که هر چند سال یک بار شایع می‌شد و چون بازماندگان، محل اولیه را آلوده می‌پنداشتند، از نو در جای دیگری به ایجاد شهر و ده می‌پرداختند. آتش سوزی و جنگ‌های قبیله‌ای یکی دیگر از عوامل جابجا شدن محل شهر بود. در بانه آبادی‌هایی به نام‌های نیزه دوکهنه، به‌روژه کهنه، سیاومه کهنه، آرمرده کهنه، توده کهنه و غیره هم شنیده می‌شود. ولی آبادی‌هایی نیز با همان نام‌ها بدون واژهٔ کهنه وجود دارد.

پهلوی

در ۱۳۲۳ خورشیدی شهر بانه به وسیلهٔ محمدرشید خان داروخانی (از کردهای روستای داروخان عراق) که بر ضد دولت مرکزی ایران دست به شورش زده‌بود، به آتش کشیده شد، ولی با حملهٔ نیروهای دولتی و فرار او به عراق بازسازی شهر آغاز شد و طی ۱۰ سال ادامه یافت.

یهودیان

در بانه یک اقلیت یهودی وجود داشت که تعدادشان بالغ بر چهل خانوار می شد. آن‌ها بعد از اعلام استقلال اسرائیل در سال ۱۹۴۸ میلادی و تقسیم فلسطین، در سال ۱۳۲۷ شمسی به فکر مهاجرت به فلسطین افتادند و در اواخر سال ۱۳۲۸ خورشیدی به کلی بانه را ترک نموده و به فلسطین مهاجرت کردند. هم‌زمان با مهاجرت یهودیان بانه، یهودیانِ سردشت، سقز، بوکان و مریوان و قسمتی از یهودیان سنندج و مهاباد و پيرانشهر نیز مهاجرت کردند. دو نظریه در مورد سکونت یهودیان در غرب ایران وجود دارد که اولی بیان می‌دارد که سکونت یهودیان در بانه از سال ۱۳۶ میلادی در زمان شورش بارکوشباس بر ضد حکومت روم و پراکنده‌شدن یهودیان در اطراف جهان اتفاق افتاده و دومی این موضوع را به زمان تیگلات پلاسر پادشاه آشور ۷۴۱ تا ۷۴۹ سال پیش از میلاد مسیح نسبت می‌دهد که بعد از فتح اورشلیم به دست پلاسر بالغ بر شصت هزار یهودی به بخش‌های غرب ایران، سرزمین ماد و جنوب دریای مازندران و دامنهٔ کوه‌های قفقاز تبعید شدند. البته تعداد اندکی از خانواده‌های یهودی هرگز به اسرائیل مهاجرت نکردند. آنان یا به اسلام گرویدند یا همانند یکی از خانواده‌های شهر همچنان یهودی مانده‌اند؛ مانند خانوادهٔ صیفه و فیضه جوله‌که و حبیب بنه جو و ... (در زبان کردی به یهودی ها «جوله‌که» یا «جوو» گفته می‌شود)

سرشناسان

ادبی

• دکتر ابراهیم یونسی بانه - مترجم، نویسنده و محقّق
• فرخ نعمت پور رمان نویس و مترجم^{[نیازمند منبع]}
• عطا نهایی رمان نویس و مترجم^{[نیازمند منبع]}
• میرزا رئوف توکلی - مورخ و نویسنده
• حاج ماموستا ملا عبدالله سعیدی (زرواوی) -> مترجم ، محقق و نویسنده ی کتابهای مذهبی^{[نیازمند منبع]}
• کریم دافعی آزاد (ک.د.آزاد) - شاعر
• مەحزوون ( شاعر )
• سەمیع (شاعر)
• مەفتون (شاعر)
• ئەدیب (شاعر)
• عەبدولکەریم سوڵتان (شاعر)

هنری

• بهمن قبادی فیلمساز
• طه کریمی فیلمساز
• رحیم ذبیحی فیلمساز
• هیوا امین نژاد فیلمساز
• حسن نویدی خواننده
• جلال محمدی خواننده

شخصیت های مذهبی

• علامه ملا احمد دافعی
• حاجی ماموستا ملا قادر عباسی ((حاجی ملا قادر))
• محمد عزیزی مشهور به ( ملا محمد به‌رده‌ره‌ش )
• ملا جلال شیخ الاسلام
• ماموستا ملا محمد شیخ الاسلام
• حاجی ماموستا ملا شیخ عبدالله سوری ( مه‌لا سووری )

***طریقتها و تصوف

• شیخ سيد عبدالباقی حسينی ناوه
• شیخ سيد يحيی حسينی ( پیر حاضر طریقت قادریه )
• خلیفه رحمه

اجتماعی

• حاجی محمد رفاعی
• احمدبگ سرحدی
• فقی صالح شرگه
• عبدالله خان شهیدی
• حاجی عبدالله فاتحی
• حاجی کریم وثوقی
• میرزا عبدالله نعلبندی(بهرمند)
• اسماعیل سرشیوی
• عبدالقادر بهرامی (مامه قاله)
• میرزا عبدالله طلوعی
• میرزا عبدالله محمودی

علمی

برخی از چهره های شاخص علمی و دانشگاهی شهرستان بانه با ذکر رشته و تخصص

• پروفسور عبدالله سلیمی-استاد دانشگاه- شیمی تجزیه
• دکتر عبداله رفاعی - استاد دانشگاه - فیزیک هسته ای و نظریه میدانهای کوانتومی
• دکتر بایزید قادری - پزشک و استاد دانشگاه - فوق تخصص هماتولوژی و انکولوژی
• دکتر عزت صالحی - پزشک و استاد دانشگاه- جراح و متخصص ارتوپدی
• دکتر حسن بیورانی - استاد دانشگاه - مهندسی برق، کنترل
• دکتر عبدالباقی رضازاده - استاد دانشگاه - مهندسی کامپیوتر، معماری کامپیوتر
• مهندس بختیار حسین زاده - استاد دانشگاه - مهندسی برق
• مهندس اسماعیل سلیمی - استاد دانشگاه - مهندسی مکانیک
• دکتر محمد ظاهر کاظمی - استاد دانشگاه - ریاضی محض
• دکتر حسین بیورانی - استاد دانشگاه - آمار
• دکتر جمال قناعت - استاد دانشگاه - عمران
• دکتر صلاح احمدی - استاد دانشگاه - علوم سلولی و مولکولی و فیزیولوژی
• دکتر محمد کریم خسروپناه -استاد دانشگاه - زیست شناسی، فیزیولوژی گیاهی
• دکتر شهریار سعیدیان - استاد دانشگاه - بیوشیمی
• دکتر یادگار کریمی - استاد دانشگاه - زبان شناسی و زبان انگلیسی
• طاهر سرحدی - استاد دانشگاه - آموزش زبان انگلیسی
• دکتر جلال خدائی - استاد دانشگاه - مهندسی کشاورزی، ماشین آلات کشاورزی
• دکتر عثمان عزیزی - استاد دانشگاه - علوم دامی، تغذیه نشخوار کنندگان
• دکتر امید قادرزاده - استاد دانشگاه - جامعه شناسی
• دکتر نجم الدین جباری - استاد دانشگاه - ادبیات فارسی
• دکتر جمال سلیمی - استاد دانشگاه - علوم تربیتی، برنامه ریزی درسی
• دکتر سردار محمدی - استاد دانشگاه - تربیت بدنی
• دکتر بختیار عزت پناه- استاد دانشگاه-برنامه ریزی شهری و شهرسازی

نگارخانه

• 

  شهر مرزی بانه
  

• 

  جنگل اطراف بانه

• 

  شهر مرزی بانه
  

• 

  شهر مرزی بانه
  

• 

  شهر مرزی بانه
  

پانویس

http://shahrak.samenblog.com/page/%D8%A8%D8%A7%D9%86%D9%87.php

[وب‌گاه کردکلهر][۱] [مختصات و ارتفاع][۲] [۳]