بانه

از ویکی‌پدیا، دانشنامهٔ آزاد
پرش به: ناوبری، جستجو
بانه
بانه
Taleb-ghachagh.JPG
کشور  ایران
استان کردستان
شهرستان بانه
بخش مرکزی
نام(های) دیگر به‌رۆژه کۆڹ
نام(های) قدیمی به‌رۆژه
سال شهرشدن ۱۳۲۷[۱]
مردم
جمعیت ۸۵،۱۹۰ در سال ۱۳۹۰[۲]
جغرافیای طبیعی
مساحت ۱۵۸۴٫۵ کیلومتر مربع
ارتفاع از سطح دریا ۱۵۵۴ متر
اطلاعات شهری
شهردار بابک رستم پور
ره‌آورد انواع لوازم خانگی، پوشاک، کیف و کفش، صوتی و تصویری ، ...
پیش‌شماره تلفنی 0873-۴۲۱[۳]
تابلوی خوش‌آمد به شهر
به شهر آربابا و سلیمان بیگ خوش آمدید.

بانه نام شهری است در استان کردستان واقع در مرز غربی ایران. شهر بانه مرکز شهرستان بانه در فاصلهٔ ۲۷۰ کیلومتری شمال غربی سنندج در ابتدای راه آسفالت بانه - سردشت قرار گرفته‌است که با شهرستان‌های مریوان، سردشت، سقز، بوکان و کردستان عراق هم‌مرز است. این شهر و بعضی از آبادی‌های اطرافش در جنگ ایران و عراق توسط هواپیماهای عراق بمباران شیمیایی شد.[۴]

مردم[ویرایش]

زبان[ویرایش]

بانه

زبان مردم بانه کردی سورانی با لهجه سلیمانیه‌ای می‌باشد.[۵][۶]

تفریحگاههای بانه[ویرایش]

دشت سورێن، دشت شوێ، دشت ساوان، پارک دوکانان، پارک پیرمراد، روستای نجنه، اطراف روستای سبدلو

کوههای بانه[ویرایش]

کوه آربابا، کوه بابۆس، کوه دوزین، کوه جنێزه، کوه که‌لی خان

دین و مذهب[ویرایش]

مردم بانه مسلمان و اهل سنت و جماعت و پیرو مذهب امام شافعی هستند.[۵]

وجه تسمیه[ویرایش]

نام بانه را از واژهٔ کردی بان به معنی «بام» و بلندی و متأثر از ارتفاعات و نحوهٔ استقرار و موقعیت شهر بانه می‌دانند. ارتفاع ۱۵۵۴ متری شهر از سطح دریا و چشم‌انداز بلندی‌های پیرامون آن موجب شده‌است که مردم برای رسیدن به شهر مسیر زیادی را به طرف سربالایی طی کنند. نام بانه را به معنی خانه (منظور اقامتگاه و آبادی و مسکن است) و اردو (منظور اردوگاه سربازان است) و پادگان (شهر دو قلعه بزرگ داشته) نیز تفسیر کرده‌اند.

تاریخچه[ویرایش]

پیش از اسلام[ویرایش]

پیش از اسلام طایفه‌ای زرتشتی به نام قه‌قو بر این منطقه حاکم بودند که در حملهٔ اعراب و بعد از آن، اختیار دینی‌ها حکومت آن را به دست گرفتند. تا میانه‌های سدهٔ سیزدهم هجری نام اصلی شهر بانه به‌روژه (آفتابگردان) بود و قباله‌هایی نیز وجود دارد که در همهٔ آن‌ها مرکز بانه، روستای به‌روژه نامیده شده‌است.

صفویه[ویرایش]

در حوالی دوران صفوی معمولاً پاسداری از مرز ایران، از شهر خوی گرفته تا کرمانشاه به فرمانروایان بانه واگذار شده بود. حکام بانه و اورامان دارای لقب «سلطان» بودند. برخی از نویسندگان بر این باورند که این لقب را نادرشاه افشار بدان‌ها داده بود.[۷]

جنگ جهانی اول[ویرایش]

این شهر یک بار پیش از جنگ جهانی اول و بار دیگر در زمان جنگ جهانی دوم دچار آتش‌سوزی شدیدی شد. اکنون گورستان شمال شرقی شهر را «بانه کهنه» یا «کهنه بانه» می‌نامند. علت تغییر نام و جابجا شدن محل شهر به واسطهٔ شیوع بیماری‌های وبا و طاعون بود که هر چند سال یک بار شایع می‌شد و چون بازماندگان، محل اولیه را آلوده می‌پنداشتند، از نو در جای دیگری به ایجاد شهر و ده می‌پرداختند. آتش‌سوزی و جنگ‌های قبیله‌ای یکی دیگر از عوامل جابجا شدن محل شهر بود. در بانه آبادی‌هایی به نام‌های نیزه دوکهنه، به‌روژه کهنه، سیاومه کهنه، آرمرده کهنه، توده کهنه و غیره هم شنیده می‌شود. ولی آبادی‌هایی نیز با همان نام‌ها بدون واژهٔ کهنه وجود دارد.[نیازمند منبع]

پهلوی[ویرایش]

در ۱۳۲۳ خورشیدی شهر بانه به وسیلهٔ محمدرشید خان داروخانی (از کردهای روستای داروخان عراق) که بر ضد دولت مرکزی ایران دست به شورش زده‌بود، به آتش کشیده شد، ولی با حملهٔ نیروهای دولتی و فرار او به عراق بازسازی شهر آغاز شد و طی ۱۰ سال ادامه یافت.[۷]

یهودیان[ویرایش]

در بانه یک اقلیت یهودی وجود داشت که تعدادشان بالغ بر چهل خانوار می‌شد. آن‌ها بعد از اعلام استقلال اسرائیل در سال ۱۹۴۸ میلادی و تقسیم فلسطین، در سال ۱۳۲۷ شمسی به فکر مهاجرت به فلسطین افتادند و در اواخر سال ۱۳۲۸ خورشیدی به کلی بانه را ترک نموده و به فلسطین مهاجرت کردند. هم‌زمان با مهاجرت یهودیان بانه، یهودیانِ سردشت، سقز، بوکان و مریوان و قسمتی از یهودیان سنندج و مهاباد و پیرانشهر نیز مهاجرت کردند.[۵] دو نظریه در مورد سکونت یهودیان در غرب ایران وجود دارد که اولی بیان می‌دارد که سکونت یهودیان در بانه از سال ۱۳۶ میلادی در زمان شورش بارکوشباس بر ضد حکومت روم و پراکنده‌شدن یهودیان در اطراف جهان اتفاق افتاده[۸][۹] و دومی این موضوع را به زمان تیگلات پلاسر پادشاه آشور ۷۴۱ تا ۷۴۹ سال پیش از میلاد مسیح نسبت می‌دهد که بعد از فتح اورشلیم به دست پلاسر بالغ بر شصت هزار یهودی به بخش‌های غرب ایران، سرزمین ماد و جنوب دریای مازندران و دامنهٔ کوه‌های قفقاز تبعید شدند.[۱۰]

محلات بانه[ویرایش]

مشاهیر[ویرایش]

شهرهای خواهر[ویرایش]

نوشتار اصلی: فهرست شهرهای دارای خواهرخوانده در ایران
نام کشور شهر خواهرخوانده
ایران ایران آستارا[۱۱]

نگارخانه[ویرایش]

تصویر پانورامایی از شهر بانه (آبان ۱۳۹۲)

پانویس[ویرایش]

  1. http://portal2.moi.ir/Portal/Home/Default.aspx?CategoryID=8f931308-c67e-4cf4-a5e7-3c1bbb1a6f32
  2. «نتایج سرشماری سال ۱۳۹۰». معاونت برنامه ریزی استانداری خراسان جنوبی (به نقل از مرکز آمار ایران)، ۱۹ اردیبهشت ۱۳۹۲. بازبینی‌شده در ۱۹ اردیبهشت ۱۳۹۲. 
  3. http://tct.ir/?siteid=1&pageid=401&siteid=1
  4. http://www.chemical-victims.com/HomePage.aspx?TabID=4001&Site=chemical&Lang=fa-IR
  5. ۵٫۰ ۵٫۱ ۵٫۲ (جغرافیا و تاریخ بانه /محمد رئوف توکلی / تهران ۱۳۸۷ صفحه ۳۸)
  6. (کرد و پیوستگی نژادی و تاریخی او /رشید یاسمی / انتشارات ابن سینا صفحه ۱۳۵)
  7. ۷٫۰ ۷٫۱ [http://www.cgie.org.ir/shavad.asp?id=123&avaid=4428 دائرةالمعارف بزرگ اسلامی. سرواژهٔ بانه.
  8. (جغرافیا و تاریخ بانه /محمد رئوف توکلی / تهران ۱۳۸۷ صفحه ۳۸-۳۹)
  9. (تاریخ مختصر ادیان بزرگ، ص ۳۲۲، فلیسین شاله، ترجمه خدایار محبی، انتشارات دانشگاه تهران، ۱۳۴۶)
  10. (ایرانیان یهودی /علی اصغر مصطفوی/ تهران ۱۳۶۹ /صفحه ۲۳)
  11. «ایران در ایران». وب‌گاه مگ‌ایران، به نقل از روزنامه ایران|روزنامهٔ ایران، شمارهٔ ۴۵۸۴، صفحهٔ ۲۳. بازبینی‌شده در ۱۳ اکتبر ۲۰۱۳. 

پیوند به بیرون[ویرایش]

محلات شهر بانه محل بانه در استان کردستان

آ‌ربابا | آ‌زادگان | اماکن | بیمارستان شهر | پادگان | تالار چوپی | تکیه خلیفه رضا | ثبت احوال | خوری‌آباد | دادگستری‌ | دامنه آربابا | زریزین | سات‌آ‌باد | سوغانان | شهرک توحید | شهرک فرهنگیان | شهرک گلشهر ۱ | شهرک گلشهر ۲ | شهرک نور | صالح‌آباد | عثمان‌آباد | فرهنگیان | قصاب‌خانه | کوی فرهنگیان | محله صدا و سیما | مسجد شیخ جلال | مسجد شیخ فرج | مولودی