زبان زازاکی
از ویکیپدیا، دانشنامهٔ آزاد
زازاکی یا دیملی یکی از زبانهای ایرانی شاخه شمال غربی است که در شرق آناتولی (ترکیه) صحبت میشود. شمار زازا-زبانان را حدود ۲ میلیون نفر حدس میزنند. زازاکی همانندیهای نزدیکی با گویشهای اورامانی و باجلانی دارد و به این خاطر زبانشناسان این سه گویش را درون خانوادهای به نام زازا-گورانی قرار میدهند و زازا-گورانی را شاخهای جداگانه از دستهزبانهای ایرانی شمال غربی بشمار میآورند.
زبان زازاکی را در قدیم گاه یکی از گویشهای کردی بهشمار آوردهاند ولی زازاکی زبانی جدا از کردی است.[۱]
کردهای ترکیه و بخشی از زازاها و برخی از زبانشناسان براین باورند که زازاها کردند ولی بخشی از زازاها و برخی از زبانشناسان براین باورند که زازاها شاخهای مستقل از اقوام ایرانی هستند و نام اصلی زازاها یعنی دیملی را گونهٔ دگرگون شدهٔ واژهٔ دیلمی میدانند و خاستگاه این مردم را منطقه دیلمستان در غرب رشتهکوه البرز و جنوب گیلان حدس میزنند.
محدوده سکونت زازاها، که اصطلاحآ زازاستان نام گرفته است بین مناطق غربی کردستان ترکیه و قسمت ترک نشین این کشور شامل درسیم، الازیغ، ارزنجان و دیاربکر میباشد که البته در بسیاری مناطق با کرمانجها در مناطق مشترکی زندگی میکنند از جمله در دیاربکر. اکثر زازاها قادر تکلم به کرمانجی نیز میباشند.
از شاعران معاصر به زبان زازاکی میتوان از روشان لزگین نام برد.
[ویرایش] ویژگیها
نظام آوایی زازا به نظام آوایی کردی بسیار نزدیک است.[نیازمند منبع] با این تفاوت که نظام آوایی زازا از تعدادی آواهای دندانی تأکیدی نیز برخوردار است و تعداد مصوتهای آن بیشتر است. در نظام اسمیِ تمامی گویشهای زازا، معمولاً میان دو جنس مذکر و مؤنث تفاوت وجود دارد. در صرف اسم دو حالت فاعلی و غیر فاعلی وجود دارد. مانند فارسی، فعل دارای بن مضارع و بن ماضی است.
[ویرایش] منابع
- Raymond Gordon, Jr., Editor. Ethnologue: Languages of the World. Fifteenth Edition. (Classification of Zazaki Language.)
- Paul, Ladwig. (1998) The Position of Zazaki Among West Iranian languages. (Classification of Zazaki Language.)
- راهنمای زبانهای ایرانی جلد دوم، رودیگر اشمیت، ترجمه زیر نظر حسن رضایی باغ بیدی، انتشارات ققنوس، چاپ اول 1383، ص 559
- ↑ , Encyclopedia of the developing world, Thomas M. Leonard, Taylor & Francis, 2006 ISBN 0415976626, 9780415976626, p.1576
[ویرایش] پیوند به بیرون
- وبگاه زازاکی (به انگلیسی و دیگر زبانها)
 |
|
|---|---|
| شاخه | زبانهای ایرانی غربی |
| شمال غربی |
باستان: مادی میانه: زبان پارتی (پهلوی اشکانی) نو: آذری | گیلکی | مازندرانی | تالشی | کردی کرمانجی | کردی سورانی | زازا-گورانی | سمنانی | زبانهای ایران مرکزی | بلوچی[۱] | سیوندی |
| جنوب غربی[۲] |
باستان: پارسی باستان میانه: پارسی میانه (پهلوی) نو: فارسی | لری | بختیاری | بشاکردی | کمزاری | تاتی اران |
| شاخه | زبانهای ایرانی شرقی |
| شمال شرقی |
باستان: اوستایی[۳] میانه: سغدی | خوارزمی | بلخی | سکایی غربی | آلانی | سرمتی نو: آسی | یغنابی (سغدی نو) |
| جنوب شرقی |
میانه: سکایی-تخاری نو: پشتو | زبانهای پامیری | پراچی | ارموری | منجی | یدغه |
| ۱-بلوچی به خاطر مهاجرت گویشورانش، از نظر جغرافیایی به جنوب شرق فلات ایران منتقل شده. ۲-شاخه جنوب غربی را شاخه فارسیتبار نیز میگویند. ۳-بیشتر زبانشناسان، اوستایی را در مرز شاخههای غربی و شرقی دستهبندی میکنند. |
