هرکی

از ویکی‌پدیا، دانشنامهٔ آزاد
پرش به: ناوبری، جستجو



هَرَکی (هه رکی-هه رگی-هرکه‌ای-هاآگاری) یکی از ایل‌های کرد ایران ساکن در کردستان ایران، کردستان عراق، و کردستان ترکیه و بعضاً در کردستان سوریه است. هَرَکی ایران بیشتر در منطقهٔ غربی و شمال غربی استان آذربایجان غربی ایران ساکن است و زبان مردم این ایل کردی کرمانجی است.

ایل هرکی در گذشته تابستان‌ها به ایران می‌آمدند و زمستان‌ها به جلگۀ موصل می‌رفتند.[۱]

ایل هرکی از سه طایفه تشکیل شده و هر یک از طوایف نیز به تیره‌ها منشعب می‌گرد. ایل هرکی از جمله ایلاتی است که مقام ریاست آن انتخابی است و مانند انتخابات ریاست جمهوری اغلب کشورها عمل می‌شود.

نحوه انتخاب این مقام در طایفه سیدان در انتخابات رئیس، همه افراد ایل حق رأی ندارند، بلکه ۱۳ نفر از سران یا رهبران و به اصطلاح ریش سفیدان و بزرگان خاندان که عموماً از تیره‌های اصلی هستند حق شرکت و رأی دارند و می‌توانند هم رئیس را انتخاب کنند و هم او را از مقام خویش عزل نمایند. تیره‌های اصلی یا پیساقا شامل تیره‌های لباسی، مال باس(ماله باسی)، میرزاشیخا، مام موسی، ماله‌سوار، ماله چاوشن، می‌ساندینی، ماله‌سن، خودادائی، ماله‌به، کی (گ ی)، تیلی و ماله خان می‌باشد. علاوه بر مقام ریاست ایل که پس ازتایید۱۳تیره اصلی، پست قائم مقامی ریاست ایل نیز مطرح است و این مقام نیز خاص تیره مام موسی وبعضا ماله باسی است که در غیاب رئیس ایل، زمام امور را به‌دست می‌گیرد. طوایف ایل هرکی قبل از مشروطه کوچ‌رو بودند و معمولاً از اردیبهشت به مدت چهارماه به مناطق ییلاقی واقع در کوه‌های مرزی ایران و ترکیه و ایران و عراق کوچ می‌کردند، شایان ذکر است که ریاست ابل هه رکی در گذشته نیز در هر منطقه جداگانه بوده در منطقه ترگور شادروان امیرخان (فرزند رشیدبیگ و پدر افشین بیگ) در منطقه مرگور مرحوم محمدامین آغا حاتمی (فرزند شادروان محمدحسین حاتمی و پدر حاج پیروت حاتمی) و در منطقه دشتبیل نیز زنده یادحاج احمدبیگ نعمتی (فرزند شادروان حاج طه آغا نعمتی و پدر حاج مهران بیگ نعمتی) این مهم را در گذشته عهده دار بودند و همانند رؤسای عشیره هر کی امروز رابطهٔ خیلی گرمی با یکدیگر داشتند و هیچکدام از آنها خود از دیگری برتر به حساب نمی‌آوردند.به آشتی همگانی(نقاط مشترک برسیم و کسی را مورد اهانت و اختلاف گر ندانیم...عشیره هرکی به سه طایفه بزرگ بنام‌های:مندان، سیدان، سرهاتی دارد که در سه منطقه دشتبیل، مرگور و ترگور سکونت دارند و شغل بیشتر آنها کشاورزی و دامداری است و هر کدام از طوایف و مناطق رییس عشیره جدا گانه خود را دارند. ریاست عشیره هرکی در این سه منطقه به ترتیب:رییس عشیره هرکی (مندان و سرهاتی) در منطقه دشتبیل حاج مهران بیگ نعمتی. رییس عشیره هرکی (سیدان) در منطقه مرگور حاج پیروت حاتمی. رییس عشیره هرکی (مندان) در منطقه ترگور حاج افشین بیگ جهانگیری می‌باشند، که حاج مهران بیگ نعمتی در روستای آغبلاغ (کانی سپی)، حاج پیروت حاتمی در روستای لورزینی و حاج افشین بیگ جهانگیری در روستای موانه سکونت دارند و اینکه هر کدام آنها در مناطق خود فرمانده بسیج عشایری هستند.


تیره‌های منشعب ایل هه رکی[ویرایش]

اقوام آریایی تبار هه رکی را می‌توان به دو قبیلهٔ ماد، ماژیاماگ و آریزانت نسبت داد.

ایل هرکی به سه عشیرة تقسیم می کردد:

۱-عشیرةسیدان

۲-عشیرةمندان

۳-عشیرةسرهاتی

طوایف هه رکی در غرب ایران[ویرایش]

عشیرة سیدان[ویرایش]

شهرستان (ارومیه) درمنطقه (مرگور) عشیره هرکی منطقه مرگور را عشیره سیدان تشکیل می‌دهد که ریاست عشیره را حاج بیروت حاتمی(فرزند شادروان محمدامین آغاحاتمی\معروف به جیجو) عهده دار می‌باشند.

شهرستان سلماس

شهرستان (اشنویه) در شهرستان اشنویه و منطقه دشتبیل اشنویه عشیره سیدان در ان سکونت ندارند.

شهرستان مهاباد

عشیرة سرهاتی[ویرایش]

شهرستان ارومیه

شهرستان اشنویه در منطقه (دشت بیل) عشیره سرهاتی در ایران کم هستند و بیشتر آنها در عراق سکونت دارند وآن مقدار کم نیز در منطقه دشتبیل زندگی می‌کنند که حاج مهران بیگ نعمتی(فرزند شادروان حاج احمدبیگ نعمتی) سر عشیره منطقه دشتبیل و ایل هرکی را رییس عشیره خود می دانند.

عشیرةمندان[ویرایش]

شهرستان ارومیه در منطقه (ترگور) عشیره مندان در ترگور زیاد هستند که حاج افشین بیگ جهانگیری ریاست تمام عشایرهرکی را عهده دار می‌باشند.این مسئولیت خطیر بر مبنای اصول اساسی مرسوم در عشیره هه رکی و در پی تصمیم جمعی افراد ایل هه رکی و بویژه بیعت ریش سفیدان تمام خانواده های ایل هه رکی ایران در سال 1378 ه.ش و در پی فوت پدر بزرگوارشان(مرحوم امیرخان ) به ایشان رسید.

شهرستان سلماس

شهرستان اشنویه در منطقه (دشتبیل) عشیره هرکی منطقه دشتبیل را بیشتر عشیره مندان تشکیل می‌دهد و رییس عشیره آنها نیز حاج مهران بیگ نعمتی است. منطقه دشتبیل از لحاظ سبک و روش عشایری از تمامی مناطق بهتر بوده و رییس عشیره خود را بسیار دوست می‌دارند واحترام خاصی برای ایشان قائل هستند و بیشتر مشکلات خود را نزد ایشان حل می نمایند و در همه جا سربلند و سرافراز تر نسبت به عشایر و مناطق دیگر بوده اند.

طوایف هه رکی در عراق[ویرایش]

حکومت اقلیمکردستان عراق در منطقه بادینا و قسمتی از منطقه سوران ریاست عشیره را جور آغا (فرزند مرحوم محی الدین جانگیر آغا) بر عهده دارد، عشیره هرکی در منطقه بادینا در مکانی که همه آنها هرکی هستند به نام (قلعه) زندگی می‌کنند. جور آغا در حال حاضر از محبوبیت بسیار زیادی برخوردار هستند، البته ایشان به دلیل برخی مشکلات سیاسی با دولت اقلیم کردستان در ترکیه ساکن هستند.

قسمت‌هائی از خاک اقلیم کردستان، به‌ویژه منطقهٔ سوران حکومت کردستان در منطقه سوران ریاست عشیره هرکی را محمود آغا (فرزند مرحوم اسحد فتاح آغا) عهده دار می‌باشند، ایشان در روستای درش سکونت دارند.

طوایف هه رکی در ترکیه[ویرایش]

بصورت گسترده در مناطق کردستان ترکیه

به ویژه در:

دیاربکر

وان

حکاری

استانبول

(  در منطقه سرد وکوهستانی ترگور حاج هژار احمد پور ریس و سرکرده عشایر با حال میباشند )

منابع[ویرایش]

  1. کرزن، جورج ناتانیل، «ایران و قضیه ایران»، ص 704

۱. کرد و پراکندگی او در گستره ایران زمین - ح. بهتویی - ۱۳۷۷ - تهران.

۲. ایل‌ها و طایفه‌های عشایری کرد ایران. علی میرنیا. ناشر نسل دانش. ایران. ۱۳۶۸.

۳. آیت محمدی. سیری در تاریخ سیاسی کرد و کردهای قم. ا نتشارات پرسمان. ۱۳۸۲

۴. عبدالله شهبازی، مقدمه‌ای بر شناخت ایلات و عشایر، تهران: نشرنی، ۱۳۶۹

۵. ایوانف، نکته‌هایی دربارهٔ کردها

۶. تاریخ مردوخ، کردستانی مردوخ، محمد:نشر کارنگ،۱۳۷۹

۷. ک. توحدی، حرکت تاریخی کرد به خراسان، انتشارات توس و اسفند، ۱۳۶۶ و ۱۳۷۸.

۸. تاریخ افشار - میرزا رشیدادیب الشعرا - ۱۳۴۶

۹. تاریخ ایران، سرپرسی سایکس، ۱۳۵۵. 10_کوردستان کرد دکتر قاسملو

جستارهای وابسته[ویرایش]

پیوند به بیرون[ویرایش]

جستجو در ویکی‌انبار در ویکی‌انبار پرونده‌هایی دربارهٔ هرکی موجود است.