گویش‌های جنوبی کردی

از ویکی‌پدیا، دانشنامهٔ آزاد
(تغییرمسیر از گویشهای جنوبی کردی)
پرش به: ناوبری، جستجو
کردی جنوبی (کلهری)

کوردی خوارگ(کەڵھوری) 

تلفظ: Kurdî Xwarig
گویشگاه‌ها:  ایران
 عراق
شمار گویشوران: دستکم ۳ میلیون نفر در ایران[۱] و ۲ میلیون نفر در عراق[۲]
خانواده: هندواروپایی
زبان هند و ایرانی
زبان ایرانی
   زبان ایرانی غربی
    شمال غربی
     زبان کردی
      کردی جنوبی (کلهری)
کد زبان
ISO 639-1: هیچ
ISO 639-2:
ISO 639-3: sdh
گویشهای جنوبی کردی.[۳]

گویش‌های جنوبی کردی یکی از سه گروه زبانی، در تقسیم بندی زبان کردی هستند. گویش‌های کردی را به: «لهجه‌های شمالی کردی»، «لهجه‌های مرکزی کردی» و «لهجه‌های جنوبی کردی» تقسیم می‌کنند.

لهجه‌های جنوبی کردی یا (جنوب شرقی) شامل تعداد زیادی از لهجه‌های منفرد و متفاوت[۴] نظیر (کلهری، لکی[۵][۶]، ایلامی[۷]) در استانهای کرمانشاه، کردستان، ایلام و لرستان در غرب ایران و نیز در شرق عراق می‌باشند.[۸][۹][۱۰][۱۱][۱۲]

کلهری[ویرایش]

شاید بتوان گویش کلهری را گویش محوری و اصلی ترین گویش در میان گویش های کردی جنوبی به شمار آورد. دیگر لهجه‌ها و زیر لهجه‌های کردی جنوبی عبارتند از: ایلامی، گروسی، کلیایی، قصری، کرماشانی، خانقینی، ارکوازی یا (فیلی) و... می‌باشد که در استانهای کردستان، کرمانشان، ایلام، همدان و در کردستان عراق در شهرهای: خانقین، بدره، جسان، زرباتیه، جلولا، و قسمتهایی از کلار، کفری، کوت و عماره و مناطق پیوسته به آنها به این گویش تکلم می‌شود.

دیاسپورای کردی جنوب[ویرایش]

در برخی دیگر از نقاط ایران نیز گروه های کرد زبانی وجود دارند که به گویش های کردی جنوبی سخن می گویند. برای نمونه می توان به کردهای عبدویی، دوانی و شوانکاره در استان فارس اشاره کرد. علاوه بر این در مازندران، قزوین، دماوند، قم و کرمان نیز گویشوران کردی جنوبی زندگی می کنند. برخی از این کردها حتی دارای گویش ویژه ی خود هستند. به عنوان مثال کردان فارس به گویش هایی همچون کرونی، دوانی و عبدویی سخن می گویند که همگی جزوی از گویش های کردی جنوب هستند.

لکی[ویرایش]

دانشنامه بریتانیکا لکی را نیز لهجه‌ای از زبان کردی نام می‌برد.[۱۳] و شماری دیگر از منابع نیز لکی را در شاخه زبان‌های کردی از شاخه زبان‌های ایرانی‌تبار غربی قرار داده‌اند.[۱۴][۱۵][۱۶][۱۷][۱۸][۱۹][۲۰][۲۱][۲۲][۲۳]. لکی دارای لهجه‌ها و زیر لهجه‌هایی چون: عثمانوندی، جلالوندی، چغلوندی، کاکاوندی و... که در هرسین استان کرمانشان، و شهرستان های، نورآباد، الشتر، کوهدشت و دلفان در استان لرستان، برخی مناطق استان ایلام بدان تکلم می‌شود. باید اشاره داشت در برخی مناطق چون کوهدشت جمعیتهای لک و لر با هم در این جغرافیا زندگی می‌کنند.[۲۴].[۲۵] برخی منابع لکی را در زنجیره گویشی تدریجی فارسی-لری-کردی در میان لری و کردی قرار داده ولی همانندی‌های آن بیشتر به سمت لری می‌دانند.[۲۶][۲۷][۲۸]برخی زبان‌شناسان هم لکی را کاملاً در دستهٔ لری طبقه‌بندی کرده‌اند.[۲۹]

ارتباط کردی جنوبی با گویش های زبان لری[ویرایش]

پرویز ناتل خانلری دسته بندی متفاوتی را درباره گویش‌های جنوبی کردی ارایه می‌دهد.[۳۰] نام کردی عاده به زبان مردمی اطلاق می‌شود که در سرزمین کوهستانی واقع در مغرب فلات ایران زندگی می‌کنند.... زبان یا گویش کردی همه این نواحی یکسان نیست.... اما زبانی که کردی خوانده می‌شود شامل گویشهای متعددی است که هنوز با همه مطالعاتی که انجام گرفته درباره ساختمان و روابط آنها با یکدیگر تحقیق دقیق و قطعی به عمل نیامده‌است. بر حسب عادت این گویشها را به دو گروه اصلی تقسیم می‌کنند: یکی کرمانجی که خود به دو شعبه تقسیم می‌شود: شعبه شرقی یا مکری در سلیمانیه و سنندج؛ و شعبه غربی در دیار بکر و رضائیه و ایروان و ارزروم و شمال سوریه و شمال خراسان. گروه اصلی دیگر یا گروه جنوبی در منطقه کرمانشاه و بختیاری. .[۳۱]
جدیدترین تحقیقات زبانشناسی درباره گویش‌های لری نشان می‌دهد که: گویش‌های لُری یک پیوستار زبانی از گویش‌های ایرانی جنوب غربی است بین گونه‌های کردی و فارسی،[۳۲] و خود از چهار گویش جدا تشکیل می‌شود: لرستانی(خرم آبادی)، ثلاثی(تویسرکان، ملایر و نهاوند)، بختیاری و لری جنوبی (کهگیلویه و ممسنی و بویراحمدی) و در دو سوی پیوستار با انواعی از زبان‌های کردی و فارسی شانه به شانه‌است.[۳۳]

جستارهای وابسته[ویرایش]

پانویس[ویرایش]

  1. http://www.ethnologue.com/language/sdh پایگاه اینترنتی اتنولوگ(انگلیسی)
  2. http://www.shafaaq.com/fa/kurd-failys-news/15091-2013-07-27-08-42-56.html نیاز مبرم کرد فیلی به کانال ماهواره ای، پایگاه اینترنتی شفق نیوز
  3. I. Kamandar Fattah, Les Dialectes kurdes méridionaux: étude linguistique et dialectologique. Louvain, Peeters, 2000, p. 55-62
  4. Rüdiger Schmitt: Die iranischen Sprachen in Gegenwart und Geschichte. Wiesbaden (Reichert) 2000, P.77,.
  5. Kurdish language - Britannica Online Encyclopedia
  6. G. Windfuhr, The iranian Languages, Routledge, 2009, P. 587
  7. دایره المعارف بزرگ اسلامی، جلد دهم، تهران ۱۳۸۰، س. ۵۴۸-۵۴۹
  8. دایره المعارف بزرگ اسلامی، جلد دهم، تهران ۱۳۸۰، س. ۵۴۸-۵۴۹
  9. G. Windfuhr, The iranian Languages, Routledge, 2009, P. 587
  10. Rüdiger Schmitt: Die iranischen Sprachen in Gegenwart und Geschichte. Wiesbaden (Reichert) 2000, P.77,.
  11. Kurdish language
  12. Kurdish language - Britannica Online Encyclopedia
  13. Kurdish language - Britannica Online Encyclopedia
  14. دایره المعارف بزرگ اسلامی، جلد دهم، تهران ۱۳۸۰، س. ۵۴۸-۵۴۹
  15. لغت‌نامهٔ دهخدا، لکی
  16. Rüdiger Schmitt: Die iranischen Sprachen in Gegenwart und Geschichte. Wiesbaden (Reichert) ۲۰۰۰,.
  17. Rüdiger Schmitt (Hg.): Compendium Linguarum Iranicarum. Wiesbaden (Reichert) ۱۹۸۹,
  18. Ethnologue report for laki
  19. Kurdish language - Britannica Online Encyclopedia
  20. آیت محمدی. سیری در تاریخ سیاسی کرد. انتشارات پرسمان. ۱۳۸۲
  21. [۱]
  22. زبان‌ها و گویش‌های ایران. منبع: کتاب تاریخ زبان فارسی نویسنده: دکتر پرویز ناتل خانلری
  23. فرهنگ کردی کرمانشاهی، علی اشرف درویشیان، (کردی به فارسی)، نشر سهند، تهران، ۱۳۷۵
  24. فرهاد جهان بیگی، مقالهٔ ـ کردها و تقسیم بندی زبانی ـ گاه نامهٔ میدیا، شماره ۱۲، سال اول، ۸۹/۰۶/۱
  25. اردشیر کشاورز در مقاله‌ای به نام ـ واقعیت تاریخ و ایل کلهر_ـ در هفته نامهٔ سیروان، شماره ۳۶۷، سال هشتم، ۸۴/۱۱/۱
  26. Anonby, Erik John, Kurdish or Luri?
  27. Laki’s disputed identity in the Luristan province. ص. ۱۵، بازدید: آوریل ۲۰۰۹. (پی‌دی‌اف)
  28. نقل منابع از ایزدپناه، ح. : فرهنگ لکی، موسسه فرهنگی جهانگیری، تهران ۱۳۶۷خ، ص ۱۱.
  29. B. Grimes, (ed.), Luri, in Ethnologues (۱۳th edition), Dallas 1996, p.۶۷۷
  30. زبانها و گویش‌های ایران. منبع: کتاب تاریخ زبان فارسی نویسنده: دکتر پرویز ناتل خانلری
  31. زبانها و گویش‌های ایران. منبع: کتاب تاریخ زبان فارسی نویسنده: دکتر پرویز ناتل خانلری
  32. لری چند زبان است؟
  33. لری چند زبان است؟

پیوند به بیرون[ویرایش]