ایل‌های کرد ایران

از ویکی‌پدیا، دانشنامهٔ آزاد
پرش به: ناوبری، جستجو

جغرافی‌دانان و مورخان اولیه، گروه‌های صحرانشین و نیمه‌صحرانشین ایرانی را نیز به عنوان کلی اکراد ذکر می‌کرده‌اند و منظور آن‌ها لزوماً مردمان کردنژاد نبوده بل‌که همه چادرنشینان و گله‌داران ایرانی غیر عرب و غیر ترک را به همین نام می‌خواندند.[۱]

بخش بسیار کوچکی از این طوایف هنوز نیمه کوچگرد هستند. فهرستی از ایل‌ها و طوایف ساکن و غیر کوچ گر کرمانج، گوران، کرد و غیره که تحت نام کلی کرد جمع‌بندی می‌شوند در زیر می‌آید. کردها در سراسر[۲] ([۱]) ایران پراکنده‌اند.[۳][۴]

در مورد گسترهٔ مناطق کردنشین تعریف‌های بسیار متفاوت و متعددی وجود دارد و موضوع این گستره بسیار قابل مناقشه است. کردها ۳۵۰ سال پیش زیر فشار ترک‌های عثمانی به ایران وعراق مهاجرت کردند زادگاه اصلی کردها در واقع ترکیه و ایران است. جمعیت کردها درایران بین ۶ تا ۷ میلیون است و در ایران پراکنده هستند[۵][۶][۷][۸]

در برخی بخش‌ها اکثریت جمعیت و در برخی دیگر فقط بخشی از مردم ساکن این بخش‌ها کرد هستند و دیگر اقوام نیز در آن بخش‌ها ساکن هستند.[۲][۳][۴][۹]

طوایف کرد در شمال ایران[ویرایش]

طایفه های کرد در شمال ایران، بیشتر، در میانه کوهستان البرز، و نیز دامنه های جنوبی این رشته کوه، سکنی گزیده اند:

جهت شرقی-غربی رشته کوه البرز[ویرایش]

کردهای مازندران[ویرایش]

جهان بیگلو، ملانلو، دراره ده

  • ساری: عبدالملکی و... ، تیره‌های کلبادی، مسگر، اشکارگر، در کلارستاق،، تیره‌های:شاه بهرامی، کاکا سلطانی.
  • کجور: خزائی‌ها در روستای پول از بزرگترین طوایف و با جمیت زیاد در این منطقه هستند در روستاهای کجور، انگیل(اله وردی، خداکرمی زریری، خداوردی)، لیگوش، نیتل و گنگر (مرادی،امیری،اقاجانپور)، کینج، خوشل، فیروز کلاً سفلی، روستای کشکک (تیره علیخانی)، سایر طوایف با فامیلی‌های مختلف وجود دارند.
  • کرد کوی: زعفرانلو، کاکاوند، جهانبگلو، عمرانلو، دوانلو، سپانلو، منوچهرلو، عرب خویشانلو، حسینلو، طایفه‌های کرد زیدی، باباکردی.

کردهای گیلان[ویرایش]

شهرستان رودبار و پیرامون (شهرستان طارم، رودبار الموت، شهرستان سیاهکل و شهرستان تنکابن) کانون کردنشین استان گیلان شمرده می‌شود؛ در نتیجه تیره‌های بزرگ کرد زبان به ویژه عمارلو در سرتاسر این نواحی حضور انبوه دارند.

از کنفدراسیون عمارلو تیره‌های زیر در شهرستان رودبار می‌زیند:

کردهای زنجان[ویرایش]

زعفرانلو، ارامانلو، کیوانلو، قراچورلو، عمارلو، شادلو، برقی پور (شاملو)، باوه نور.

کردهای اردبیل[ویرایش]

کردهای استان اردبیل همگی از کردهای تبعیدی کرمانشاه و کردستان وسایر مناطق کردنشین غربی هستند که در زمان رضا شاه به روستاهای صعب الغعبور شهرستان خلخال و بعضی مناطق تات نشین تبعید شده‌اند که البته بسیاری از انها بعذه به موطن اصلی خود مهاجرت کرده‌اند اما تعدا زیادی خانوار هنوز در مناطق مذکور ساکنند.

جهت شرقی-غربی دامنه های جنوبی رشته کوه البرز[ویرایش]

کردهای سمنان[ویرایش]

تاریخ استقرار ایشان به سال ۱۰۰۶ هـ. ق که حرکت تاریخی کرد از جنوب قفقاز به آذربایجان و از آنجا به خوار و ورامین و از آنجا به خراسان انتقال یافته‌اند، می‌رسد. برخی از قراچورلوها و شادلوها درخوار و ورامین اسکان یافته‌اند. کردها در روستاهای حسین‌آباد کردها، علی‌آباد، قلعه خرابه و جلیل‌آباد ساکنند. مسعود کیهان در سال ۱۳۱۱ هـ. ش تعداد آنها را ۱۲۰ خانوار نوشته.

کردهای تهران[ویرایش]

کردهای دماوند و خوار و ورامین: طایفه‌های کردبچه، جاوان (جابان)، شادلو، بوربور، سیلسپور، سیاه منصوری، زعفرانلو، و ایزانلو.

کردهای قزوین[ویرایش]

طایفه چگنی، جلیلوند، مافی، رشوند، کاکاوند، باجلانی، پاپلی، قیاسوند، کرمانی، ولی یاری و.. کردهای منطقه تاکستان قزوین و (زنجان): زعفرانلو، ارامانلو، کیوانلو، قراچورلو، عمارلو، شادلو، برقی پور (شاملو)، باوه نور.

طوایف کرد در شرق ایران[ویرایش]

کردهای خراسان[ویرایش]

در استان خراسان شمالی و قسمت‌هایی از خراسان رضوی نیز مناطقی وجود دارند که مردم در آن مناطق به زبان کردی صحبت می‌کنند که از این میان می‌توان به مناطق: قوچان، شیروان، بجنورد، اسفراین، درگز، چناران و باجگیران اشاره نمود. مردم کرمانج این مناطق بنا به روایت تاریخ از ایل افشار هستند که در زمان شاه عباس از منطقه غرب دریاچه اورمیه به این نواحی برای محافظت از مرزهای ایران کوچ داده شدند و بنا به روایتی دیگر شاه شاه عباس آنان را به خاطر تضعیف سرکشی خان‌های کرمانجی و استفاده از آنان در مقابله با حملات بی‌امان ازبکان به خراسان بزرگ کوچاند.[۹]

  • طوایف زعفرانلو، ارامانلو، سعدانلو، کیوانلو، عمارلو، شادلو، بچاوند، باوه نور در قوچان که همگی از ایل بزرگ حسنلو هستند، کاوانلو در رادکان، دوانلو در مزوج و بجنورد، ایل عمارلو و ایل مژدکانلو در نیشابور، ایزانلو و عمرانلو در شیروان، شیخ امیرانلو، سووانلو، پیچپرانلو، شاملو، بهادرانلو در قوچان، پالکانو در جیرستان، پهلوانلو در باجگیران، توپکانلو، تیتکانلو، حمزه لو، رشوانلو، رودکانلو، زیدانلو در قوچان و بجنورد و درگز، سیوکانلو در اوغار، کم کیلانلو در باجگیران، سپرسپرانلو در جیرستان، شهرانلو، دولت خانی و شیخکانلو در اوغار و چناران و قاسملو در اسفراین در درگز، طایفه‌های شیخوانلو، باچوانلو، قراچورلو، زیدانلو، مادانلو (مادها)، کیکانلو، پالکانلو، کیوانلو، زنگنه، تورانلو، دوله شانلو، ارتکانلو، بریوان لو، برانلو، چگنی، صوفیانلو، بادلو، کپکانلو، گوشانلو، گیلانلو و...
  • چمشگزک در خراسان
  • کلات: اردلان، شارلو، گوشانلو، ترسانلو، بادللو و... ایل‌ها و طوایف دیگری را می‌توان نام برد که در سراسر ایران پراکنده‌اند، که یادآوری آنها نیز بتدریج صورت می‌گیرد.
  • توپکانلوها یکی از گروههای کُرد پراکنده در استان خراسان هستند که خود را (توپان) می‌نامند و توپان را واژه‌ای کردی به معنای انبوه جمعیت یا درخت می‌دانند. برخی این معنا را به سبب پرجمعیت بودن توپکانلوها در میان عشایر خراسان دانسته‌اند.[۱۰] این احتمال وجود دارد که چون این ایشان در صنعت سر رشته داشته‌اند توپچی، توپ‌های جنگی بوده‌اند.

بنابر شواهد تاریخی خاستگاه اصلی توپکانلوها به احتمال قوی مناطق غرب ایران و کردستان بوده است. آنها نیز مانند دیگر گروههای کرد خراسان به تدریج در دورهٔ حکومت شاه اسماعیل اول (۹۰۷-۹۳۰ق/۱۵۰۱-۱۵۲۴م)، شاه عباس اول صفوی (۹۹۶-۱۰۳۸ق/۱۵۸۸-۱۶۲۹م) و نادرشاه افشار (۱۱۴۸-۱۱۶۰ق/۱۷۳۵-۱۷۴۷م) برای مقابله با ترکمنها و ازبکها به سرحدات شمال شرق کشور کوچانده شدند.[۱۱] و در نواحی چکنه، مشهد، جوین، نیشابور، دشت تقی، درگز، قوچان، شیروان، سرخس، اسفراین و بینالود استان خراسان اسکان یافتند.

درگذشته شمار بسیاری از توپکانلوها کوچنده بودند و میان نواحی ییلاقی دامنهٔ کوههای شاه‌جهان و آلاداغ، حاشیهٔ رودخانهٔ اترک و نواحی اطراف مراوه تپه و نواحی قشلاقی اطراف سرخس، کشف‌رود و مزدوران کوچ می‌کردند. ایوانف که در اوایل سدهٔ ۲۰م در میان کردهای خراسان بوده است، از گستردگی کوچ توپکانلوها و اتحاد و همبستگی آنها در کوچ اظهار تعجب می‌کند و می‌گوید: کوچ توپکانلوها که چند هفته در مسافتی طولانی طول می‌کشید، بیشتر بدون پیشامدهای ناگوار و دزدی خاتمه می‌یافت. امروزه بیشتر توپکانلوها یکجانشین شده‌اند و در روستاها و شهرها اسکان یافته‌اند، اما شمار اندکی از آنها هنوز میان دهستانهای شهرستانهای اسفراین، بجنورد، برد اسکن، چناران، درگز، سبزوار، سرخس، شیروان، طبس و... استان خراسان ییلاق و قشلاق می‌کنند (سرشماری، جمعیت، ۵۴-۷۱).

زبان مادری توپکانلوها مانند گروههای دیگر کرد خراسان، کردی، و احتمالاً از دستهٔ گویشهای مُکری بوده است. درآمیختگی و همزیستی کردهای خراسان با همسایگان ترک و ترکمن در چند صد سال گذشته، سبب شده که بسیاری از عناصر فرهنگ کردی گروههای قومی کُرد، از جمله زبان، جایش را به زبان و فرهنگ ترک و ترکمن بدهد؛ از این‌رو ایوانف شناسایی هویت کردهای خراسان را مشکل دانسته است و آنها را ترک‌زبانان یا ترکمن‌شده‌هایی می‌داند که رفته رفته هویت کردی را از دست می‌دهند.[۱۲] ایل افشار که در بالا اشاره شده از ترکان افشار اورمی هستند که توسط نادر شاه افشار در تاریخ ۱۱۴۲ ه. ق به ریاست کوسه احمدلوی افشار ارومی از شهر اورمیه کوچ داده و در منطقه ابیورد خراسان ساکن شده‌اند اینها اصالتاً از ترکان افشار اورمیه می‌باشند[۱۳]

کردهای بلوچستان[ویرایش]

  • طایفه‌های سهراب زایی، مصطفی زایی، میرابلوچ زایی، گدازایی، شه کرم زایی، الله رسان زایی، جمال زایی، کمال خانی زایی، علم خان زایی، درزاده، غلام رسان زایی، شهدادزایی، سید خان زایی، سالار زایی، علما خان زایی، میریحیا زایی، مرادزایی، گل محمود زایی، ناگزی زایی شهمراد زایی، گنگدازایی، بولگاک زایی، متیم زایی، عجب زایی، کرم زایی، ناروزایی.

طوایف کرد در غرب ایران[ویرایش]

کردهای آذربایجان شرقی[ویرایش]

در استان آذربایجان شرقی نیز در مناطق غربی ایلات کلمانج و کرد وجود دارد.[۱۴]

کردهای آذربایجان غربی[ویرایش]

کردهای همدان[ویرایش]

طایفه‌های زنگنه، ایل چهاردولی،زند، لک و بهتونی (بتونی) و ایل جمور

کردهای کردستان[ویرایش]

مهم ترین ایلات کرد در این منطقه عبارتند از[۱۷]: سرشیو (در مرز عراق، در جنوب بانهتیله کویی (Kurdicized در سراسر سنته و زاگا)، اردلان (در سنه سنندج این طایفه بنیانگذارسنندج بوده وبیش از هفتصدسال برمناطق کردنشین ازهمدان تاموصل حکومت می‌کردند، جاف (جنوب غربی سنه سنندجهلیلان (جنوب شرقی کرمانشاه).[۱۸]

  • طوایف کردهای بانه: طایفه‌های شهیدی، بهرام بیگی، احمدی، توکلی، لطف‌الله بیگی و...
  • طوایف کردهای منطقه سقز: فیض الله بیگی، گورک، تیله کوهی، جاف، سقز، کلالی و...
  • طوایف کردهای منطقه سنندج: طایفه‌های اردلان سنندجی: حبیبی، کلماسی، زند، آصف، اردلان، شاه ویسی، بابان، وکیل. صادق وزیری مسعود وزیری، معتمد وزیری، آصف وزیری، مردوخی و...
  • طوایف کردهای منطقه کامیاران: طایفه‌های کمانگر، لطف‌الله بیگی، شهیدی، کشککی احمدی.

طوایف کردهای منطقه قروه: چهاردولی

کردهای کرمانشاه[ویرایش]

گوران، کلهر، سنجابی، نانکولی، شرفبیانی، کرندی، باجلان، و زنگنه.[۱۹] و ایل جمور که از طوایف چادرنشین کرد استانهای کرمانشاه - همدان می‌باشند.[۲]

  • ایل‌ها و طایفه‌های: زنگنه، سنجابی، کلهر، گوران، قلخانی" قبادی، چوپان، کاوه، باباخانی، ولدبیگی، مصطفی سلطانی، کانی سانی.
  • کردهای منطقه جوانرود: طایفه امامی در بانه‌وره، طایفه ایناخی در سریاس، کلاشی، میرعبدلی، تاوگوزی، ولدبیگی، رستم بیگی، باباخانی و...
  • کردهای لرستان:
  • بنا به نوشته اسکار من، در سلسله و دلفان ایل‌های طرحان و ارمایی و در پیشکوه ایل بیرانوند لک زبان هستند. مردوخ کردستانی نیز ایل جودکی و ایتیوند پیشکوه را کرد دانسته است[۲۰]

کردهای استان ایلام[ویرایش]

ایل زرگوش در ايلام و آبدانان و مهران و دهلران و دره شهر و گيلان غربایل ملکشاهی ،ایل ریزوه‌ند، ایل ارکوازی، ایل کرد، ایل خزل، کلهر، طوایف علی شروان، ایل دهبالایی. الگو:ایل بولی که از نظر وسعت یکی از بزرگترین ایلات ایلام محسوب میشود این ایل به دلیلی نزدیکی با مرز عراق از دیرباز با این این کشور داد وستد تجاری داشته است.

کردهای خوزستان[ویرایش]

سه گروه از زنگنه‌ها و یک گروه از جلالی‌ها در گرمسیر جانکی حضور دارند که در زمان نادرشاه به این منطقه آورده شده‌اند، همچنین طایفه‌ای به نام آل بو کرد در چند روستا در جنوب اهواز ساکن هستند.[۲۱]

طوایف کرد در جنوب ایران[ویرایش]

کردهای فارس[ویرایش]

در تاریخ نام بیشتری از آنها بوده و امروزه تنها در برخی روستاهای توابع کازرون مانند عبدو[۲۲] و کرون[۲۲] باقی‌مانده‌اند. زبانشان حالتی میان فارسی و کردی دارد اما ویژگیهای زبان کردی و اصطلاحات کردی در میانشان رایج است. برخی از طوایف کوهمره سرخی نیز کرد تبار می‌باشند که زبانشان ویژگیهای زبان کردی را دارا است.[۲۳]

در حال حاضر در استان فارس، گروهی از کردها زندگی می‌کنند که خود را کرونی می‌نامند این گروه در حدود ۱۰۰۰ خانوار هستند که در روستاهای شیراز و کازرون و سپیدان زندگی می‌کنند. سه روستا صد در صد کرد و ۱۱ روستای مشترک با فارسها. اینها به زبان کردی کرمانشاهی صحبت می‌کنند. ۱۷ خانوار از کردهای شیراز هنوز کوچ روی می‌کنند. در لارستان فارس ۱۰ هزار نفر کرد هستند که پیرو مذهب اهل سنت شافعی بوده‌اند.[۲۴]ینها

کردهای کرمان[ویرایش]

  • طایفه‌های بامری در جبال بارز، ، و افشارقاسملو (قاسم اولادی).

ردپای کردهای کرمان تا کهنوج و بم هم دنبال شده است. مهنی‌ها در سیرجان و رفسنجان هستند؛ در دامنه کوههای بارز.[۲۴]

جستارهای وابسته[ویرایش]

منابع[ویرایش]

KURDISH TRIBES

  1. مصطفی تقوی مقدم در کتاب تاریخ سیاسی کهگیلویه، تهران: مؤسسه مطالعات تاریخ معاصر ایران، ۱۳۷۷
  2. ۲٫۰ ۲٫۱ کرد و پراکندگی او در گستره ایران زمین - ح. بهتویی - ۱۳۷۷ - تهران
  3. ۳٫۰ ۳٫۱ ایل‌ها و طایفه‌های عشایری کرد ایران. علی میرنیا. ناشر نسل دانش. ایران. ۱۳۶۸.
  4. ۴٫۰ ۴٫۱ آیت محمدی. سیری در تاریخ سیاسی کرد. انتشارات پرسمان. ۱۳۸۲
  5. . http://www.gendercide.org/images/pics/kurdistan1.gif. 
  6. . http://www.jawadmella.net/sitebuildercontent/sitebuilderpictures/contemporarykurdistanmap2005.jpg. 
  7. . http://merryabla64.files.wordpress.com/2009/09/map_kurdistan.jpg. 
  8. . http://neatorama.cachefly.net/images/2006-09/kurdistan.gif. 
  9. ۹٫۰ ۹٫۱ ک. توحدی، حرکت تاریخی کرد به خراسان، انتشارات توس و اسفند, ۱۳۶۶ و ۱۳۷۸
  10. ک. توحدی، حرکت تاریخی کرد به خراسان ج. ۲، ص. ۱۷۱، انتشارات توس و اسفند, ۱۳۶۶ و ۱۳۷۸
  11. ایوانف، نکته‌هایی دربارهٔ کردها ج. ۱، ص. ۱۶۷
  12. ایوانف، نکته‌هایی دربارهٔ کردها ج. ۱، ص. ۱۶۷
  13. تاریخ افشار - میرزا رشیدادیب الشعرا - ۱۳۴۶ - صفحه - ۷۸
  14. KURDISH TRIBES
  15. KURDISH TRIBES
  16. KURDISH TRIBES
  17. KURDISH TRIBES
  18. KURDISH TRIBES
  19. KURDISH TRIBES
  20. KURDISH TRIBES
  21. KURDISH TRIBES
  22. ۲۲٫۰ ۲۲٫۱ عبدالله شهبازی، مقدمه‌ای بر شناخت ایلات و عشایر، تهران: نشرنی، ۱۳۶۹
  23. عبدالله شهبازی، مقدمه‌ای بر شناخت ایلات و عشایر، تهران: نشرنی، ۱۳۶۹
  24. ۲۴٫۰ ۲۴٫۱ جمشید صداقت کیش: کوردان پارس و کرمان سال۱۳۸۱

پیوند به بیرون[ویرایش]