سنجابی
سنجابی بخشی از شهرستان کرمانشاه واقع در مغرب آن شهرستان و آن محدود است از طرف شمال به بخش روانسر از شمال شرقی به دهستان خالصه، از مشرق به دهستان ماهیدشت، از جنوب به دهستان باوندپور، از جنوب غربی به بخش گوران و از مشرق به دهستان ولدبیگی، دارای آب و هوای بری است و مرکب از ۱۴۷ آبادی است. اهالی از ایل سنجابی و زبان آنان کردی است.
محتویات |
ایل سنجابی [ویرایش]
ایل سنجابی یکی از ایلهای کرد ایران و از ایلهای بزرگ کرد استان کرمانشاه است.
از مناطقی که این ایل در استان کرمانشاه در آن حضور داشته یا دارند میتوان به قصرشیرین، نفت شهر، بخشهایی از دشت ماهیدشت کرمانشاه و مناطقی از اورامانات اشاره کرد. مناطقی از کشور فعلی عراق نیز در ایام قدیم جزء مناطق ایل سنجابی محسوب میشدهاند.
این ایل به لحاظ مجاهدتهای ملی و تلاشهای وطن دوستانه مردم آن معروف است. این ایل سابقه مجاهدتهای طولانی در برابر ارتشهای متجاوز روسیه تزاری، عثمانی و انگلستان را دارد. بنا به روایتی نیز نام این ایل از یکی از مجاهدتهای آن میآید. بنا بر این روایت، گفته شده که افراد این ایل در نبرد ایران برای بازپس گیری هرات (اکنون در کشور افغانستان قرار دارد) در دوران قاجار، بالاپوشی از پوست سنجاب در بر داشتهاند و از این رو با نام سنجابیها معروف شدهاند.
در ادبیات ایران نیز سنجاب پوش و سایر ترکیبات این واژه به چشم میخورد که به لباس گرانبها یا فرش گرانبها اشاره دارد و از البسه شاهان و افسران دوران کهن بودهاست چنانکه حافظ شیرازی در بیتی میگوید:
خفته بر سنجاب شاهی، نازنینی را چه غم!
گر ز خار و خاره سازد بستر و بالین غریب
زبان مردم ایل سنجابی کردی و لهجه سنجابی یکی از لهجه های گویش کردی جنوبی است.[۱]این ایل از ۱۲ طایفه تشکیل شدهاست و زندگی مردم آن بر حسب زندگی عشایری بودهاست. مهمترین مسائل در زندگی اجتماعی عشایر قدیم چند مسئله بودهاست: ۱- محل و مرتع مشترک برای چراگاه احشام و ترتیب تقسیم و توزیع ادواری آن بین طوایف و تیرهها. ۲- مسئله خدمت سربازی بر حسب نبیچهٔ قدیم. ۳- دفاع از موجودیت ایل در برابر طوایف دیگر.این مسائل بعلاوه تجانس زبان و مذهب عوامل به هم پیوستگی طوایف سنجابی بودهاند.اکثریت ایل سنجابی به مذهب اهل حق (یارسان)و عدهای هم از مردم ایل سنجابی به مذهب اسلام (سنی و شیعه)اعتقاد دارند.
تیرههای سنجابی عبارتند از:
- چالابی (به زبان کردی چالاوی)
- اللهیارخانی (اللهی خانی)
- دولتمند و دستجه
- دارخور
- صوفی
- خسرو
- کُل کُل
- جلیلوند (به زبان کردی جِیله وَن)
- سیمینوند (سیمینه ون)
- باقی (باغی)
- سرخاوند
- عباسوند (هواسه ون)
چهار تیره اول یعنی چالابیها، اللهیارخانی، دستجه و دارخور با بعضی تیرههای دیگر که اکنون پراکندهاند به نامهای رهبروند و بیه جشنیان و مکه وند و مجریلان از طوایف قدیمی سنجابی هستند.
سه تیره صوفی، خسرو و کُل کُل که جمعا دالیان یا دیالیان نامیده میشوند، از حدود شهر زور و کنارههای رودخانهٔ دیاله آمدهاند.
تیرههای سیمینه وند، جلیلوند، سرخاوند و سرخکی (سورکی) که به خرده دسته مشهور شدهاند، اصلا از طوایف لرستان بودهاند.
خانواده باقی (یا باغی) خود را از اصل عرب میدانند، اگر چه تکلم عربی را به کلی از یاد برده و با سایر طوایف سنجابی همزبان هستند.
درباره تیره عباسوند که از تیرههای بزرگ سنجابی بوده و اکنون کوچک شدهاند، میگویند که در اصل ساکن ذهاب بوده و مذهب تسنن داشته و در دوره سید یعقوب جد اعلای سادات گوران وارد طریقه اهل حق (یارسان) شده و به دهات کنونی خود در مغرب سنجابی آمدهاند.
چالابیها و اللهیارخانیها از یک اصل هستند و تیره خوانین سنجابی محسوب میشوند. درباره نام چالابی دو روایت وجود دارد: نخست آنکه تحریف شده کلمه چلبی است که گویا تیرهای از اکراد ناحیه فارس بودهاند. دوم آنکه منسوب به محل معروف به چالاب بکر از محال کرند است که مسکن اولیه آنها هنگام مهاجرت به ناحیه کرمانشاه بودهاست و از طرف دیگر بنا به روایتی که نسل بعد نسل منتقل شده و اعتبار آن قابل تضمین نیست، چالابیها خود را از نسل کردان شبانکاره و دیالمه فارس میدانند. در مورد کنیه جالاوی روایت دیگری هست که شاید صحیحتر بنظر برسد. بر مبنای نظر برخی از مردم ایل، هنگام تبعید شدن مردم تیره چالاوی در کنار یک چاه آب مسکن گزیدند، و از آنجا که در زبان کردی به چاه آب میگویند «چالاو» مردم این تیره نیز به چالاوی، یعنی ساکنان نزدیک به چاه آب مشهور شدند.
منابع [ویرایش]
- ↑ آکادمی زبان کردی
علی اکبر خان، سردار مقتدر سنجابی. ایل سنجابی و مجاهدتهای ملی ایران. تحریر و تحشیه دکتر کریم سنجابی. تهران: نشر شیرازه، ۱۳۸۰ ISBN ۹۶۴-۶۵۷۸-۹۱-۸
جستارهای وابسته [ویرایش]
منابع [ویرایش]
[۱] این مقاله شامل بخشهایی به قلم محمد معین (درگذشته در ۲۱ تیر ۱۳۵۰) است. حقوق معنوی آن بخشها برای محمد معین محفوظ است.
- فرهنگ فارسی دکتر معین
- ↑ آکادمی زبان کردی
 |
این یک نوشتار خُرد پیرامون ایران است. با گسترش آن به ویکیپدیا کمک کنید. |
|
|||||||||||
خطای یادکرد: برچسب <ref> وجود دارد، اما {{پانویس}} پیدا نشد. لطفاً برای نمایش یادکردها، {{پانویس}} را در پایان مقاله بیفزایید. راهنمایی بیشتر
