سلماس

از ویکی‌پدیا، دانشنامهٔ آزاد
پرش به: ناوبری، جستجو
سلماس
سلماس
Salmas türbəsi.jpg
کشور Flag of Iran.svg ایران
استان آذربایجان غربی
بخش سلماس
نام(های) قدیمی شاپور، دیلْمان، دیلمَقان
مردم
جمعیت ۸۸،۱۹۶ نفر در سال ۱۳۹۰[۱]
جغرافیای طبیعی
مساحت ۲۸۹۲ کیلومتر مربع
ارتفاع از سطح دریا ۱۳۹۶ متر
اطلاعات شهری
شهردار بدون شهردار[۷]
ره‌آورد نقل ٬عرق بیدمشک٬
فرش، گلیم، سیب (پنیر کوزه یا کوپه پنیری) (حلوای دوشاب یا داش حلوا }[۸]
پیش‌شماره تلفنی [۶]۰۴۴۳۵۲
وبگاه http://www.salmas-ag.ir
قسمتی از نقشه ایران در دوره افشاریه.
نام سلماس در شمال دریاچه ارومیه (در نقشه: دریاچه شاهی)، به انگلیسی: Salmas نوشته شده‌است.

سَلْماس یکی از شهرهای استان آذربایجان غربی و مرکز شهرستانی به همین نام است. این شهر در ۸۰ کیلومتری شمال ارومیه در مسیر راه ارتباطی ارومیه-تبریز واقع شده‌است. جمعیّت آن طبق سرشماری سال ۸۵ در حدود ۸۰ هزار نفر می‌باشد. ترکی آذربایجانی و نیز کردی از زبانهای رایج مردم سلماس می‌باشند.[۹]

در سال ۱۳۰۹ خورشیدی، زمین لرزه‌ای این شهر را با خاک یکسان کرد. در پی این زمین لرزه، شهر جدید سلماس با توجه به اصول شهرسازی مدرن و با طرح شطرنجی در چندکیلومتری شمال ویرانه‌های دیلمان ساخته شده‌است.

سلماس علاوه بر پیشینه تاریخی چندین هزارساله خود یکی از شهرهای مهم آذربایجان در تاریخ تحولات سیاسی ایران بوده‌است. بخصوص در دوران نهضت مشروطه شهیدانی همچون «حیدرخان عمواوغلی» اولّین مهندس برق ایران و «سعید سلماسی» را در خود پرورده و تقدیم جنبش مشروطیت نموده‌است.

موقعیت و جغرافیای[ویرایش]

سلماس مرکز شهرستان در ۳۸ درجه، ۱۲ دقیقه شمالی و ۴۴ درجه و ۴۶ دقیقه و ۴۰ ثانیه شرقی در سرزمین آذربایجان در استان آذربایجان غربی به مرکزیت ارومیه واقع می‌باشد. فاصله سلماس از ارومیه ۹۵ کیلومتر، از همسایه شمالی، خوی ۴۵ کیلومتر، همسایه‌های شرقی شبستر و تسوج به ترتیب ۹۰ و ۵۵ کیلومتر می‌باشد. سلماس از طریق جاده گونئی با تبریز ارتباط دارد. این جاده در حدود ۱۶۰ کیلومتر طول دارد. از طریق راه آهن سلماس به تبریز، تهران، آنکارا، استانبول و سوریه می‌توان مسافرت کرد. ایستگاه قره تپه سلماس محل استقرار گمرک می‌باشد. مسافرین استانبول و سوریه امور گمرکی خود را در اینجا انجام می‌دهند. منطقه آزاد تجاری سلماس در این منطقه قرار دارد. فرودگاههای ارومیه و خوی در ۸۰ و ۲۵ کیلومتری سلماس قرار دارد. در سالهای اخیر اسکله سلماس به نام بره در دریاچه ارومیه فعال بوده ولی اینک فعالیت چندانی ندارد.

پیشینهٔ تاریخی[ویرایش]

از دیدگاه تاریخی، دیرینگی این شهر به دوران اورارتویی (هزاره پیش از میلاد) باز می‌گردد. سلماس پایتخت دوم حکومت اورارتوییان بود که نام باستانی آن اولهو (=اولخو) بود. امروزه محققین دخمه‌های موجود در «قارنی یاریق»، «هﺅدر»، «دئریک»، «زنجیر قالا»و چهریق و آثار مختلف قلعه‌های خان تختی، کاظم داشی «گﺅیرچین قالا» را آثار اورارتویی می دانند. کئوپورتر انگلیسی برای نخستین بار توانست اورارتویی بودن آثار زنجیر قالا در تمر را نشان دهد.مقدسی نیز ساکنین شهر را کردها(اینها از گروه کردهای هذبانی بودند) و شهر را در ارمنیه معرفی می‌کند.[۱۰]در سال ۱۱۰۲ تا ۱۱۰۷ هجری قمری هنگامی که صفویان ضعیف گشته بودند، سپاه عثمانی نخست به شهر بی‌دفاع سلماس تاختند و توابعش کرد قیران، انزل، قراباغ را به سنجاق صومای ضمیمه نموده، در مقابل پرداخت سالیانه ۴۰۰۰ قروش جزیه به رسم اجاقلق، به حاتم‌خان بیک کرد سپردند.[۱۱] در سال ۱۳۰۹ خورشیدی زمین لرزه‌ای به مقیاس ۷٫۲ ریشتر این شهر را که دیلمقان نامیده می‌شد ویران می‌کند. شهر جدید سلماس در کنار ویرانه‌های دیلمقان، با اصول شهرسازی مدرن، و با ایمنی بالایی (نقشه خیابان کشی شطرنجی) دوباره بنا می‌شود و نام شاپور به خود می‌گیرد. پس از انقلاب نام این شهر به سلماس برگشت پیدا می‌کند.

منطقه زلزله خیز[ویرایش]

در ۱۶ اردیبهشت ۱۳۰۹ خورشیدی زمین‌لرزه‌ای به مقیاس ۵٫۵ ریشتر[۱۲] این شهر را که دیلمقان نامیده می‌شد ویران می‌کند. شهر جدید سلماس در کنار ویرانه‌های دیلمقان، با اصول شهرسازی مدرن، و با ایمنی بالایی (نقشه خیابان کشی شطرنجی) دوباره بنا می‌شود و نام شاهپور[۱۳](به طور مخفف شاپور گفته می‌شد) به خود می‌گیرد. پس از انقلاب نام این شهر به سلماس برگشت پیدا می‌کند.[۱۴]

تاریخ سیاسی[ویرایش]

این شهر در دوران مشروطه یکی از مراکز اصلی فعالیت مشروطه خواهان بوده‌است. سلماس یکی از معدود شهرهای آذربایجان بود که همه ساکنان آن مشروطیت را قبول داشته و شهیدانی همچون حیدرخان عمواوغلی و سعید سلماسی از پیشتازان جنبش مشروطه ایران بوده‌اند.[نیازمند منبع]

جاذبه‌های گردشگری[ویرایش]

از جمله مهم ترین جاذه‌های گردشگری سلماس می‌توان به آبشار خور خورا، کلیساهای هفتوان، قلعه چهریق، قلعه قارنی یاریق، درّه زولاچای، تالاب چیچک، درّه تمر، آب گرم ایسی سوو سنگ نگاره خان تختی را نام برد. مهم‌ترین جاذبه‌های گردشگری شهرستان سلماس؛

  • ساحل تفریحی و گردشی دریاچه ارومیه
  • قلعه کوراوغلو هدر
  • امامزاده کهنه شهر
  • امامزاده برگشاد (امامزاده هشتم)
  • آبشار خورخورا
  • آبشار تمر
  • کلیساهای هفتوان
  • خسروا
  • قلعه چهریق
  • قلعه قارنی‌یاریق واقع درروستای آجواج
  • دره زولا چای
  • تالاب چیچک
  • تالاب آق زیارت
  • دره تمر
  • آب گرم ایسی‌سو
  • سنگ نگاره خان‌تختی
  • تپه اهرنجان که قدمت نه هزار ساله دارد
  • تپه مغانجوق[۱۵]
  • حمام شیخ
  • زنجیرقلعه تمر

دانشگاه‌ها و مراکز آموزش عالی[ویرایش]

مهم ترین مرکز آموزش عالی در سطح شهر، دانشگاه آزاد اسلامی واحد سلماس می‌باشد. این دانشگاه در سال ۱۳۷۹ و با پذیرش حدود ۲۳۰ دانشجو در هفت رشته شروع بکار کرد و اکنون بعد از گذشت ده سال با بیش ۲۵۰۰ دانشجو به یکی از مهم ترین مراکز آموزشی شمال استان تبدیل شده‌است.[نیازمند منبع]

مرکز آموزش نیروی انسانی و تربیت معلم امام خمینی سلماس نیز از دیگر مراکز آموزش عالی سلماس محسوب می‌شود.

علاوه بر دانشگاه آزاد و مرکز تربیت معلم دو دانشگاه دیگر نیز در سطح شهر سلماس در سالهای اخیر تاسیس شده‌اند که عبارتند از: دانشگاه پیام نور سلماس و دانشگاه غیر انتفاعی معراج.[نیازمند منبع]

سرشناسان[ویرایش]

پیوند به بیرون[ویرایش]

منابع[ویرایش]

  1. «نتایج سرشماری سال ۱۳۹۰». معاونت برنامه ریزی استانداری خراسان جنوبی (به نقل از مرکز آمار ایران)، ۱۹ اردیبهشت ۱۳۹۲. بازبینی‌شده در ۱۹ اردیبهشت ۱۳۹۲. 
  2. انجمن پژوهشی ایرانشهر» آرشیو» سلماس: پیش‌گام جنبش مشروطیت ایران
  3. انجمن پژوهشی ایرانشهر» آرشیو» سلماس: پیش‌گام جنبش مشروطیت ایران
  4. انجمن پژوهشی ایرانشهر» آرشیو» سلماس: پیش‌گام جنبش مشروطیت ایران
  5. انجمن پژوهشی ایرانشهر» آرشیو» سلماس: پیش‌گام جنبش مشروطیت ایران
  6. پیش شماره شهرهای استان آذربایجان غربی
  7. «سلماس شهر بدون شهردار!». ایسنا، یکشنبه ۶ بهمن ۱۳۹۲. بازبینی‌شده در ٧بهمن۱۳۹۲. 
  8. صنایع دستی سلماس
  9. تاریخ سلماس صفحه ۸
  10. Bosworth, C.E. , “Salmas”, Encyclopaedia of Islam, New E.d. vol 8:998:999. می‌گوید: Salmas seems to have been conquered by Arab troops from Diyar Rabija [q.v.], since al-Baladhur states that the taxation of Salmas had long been transmitted to Mawsil. In the 4th/10th century it came within the principality of the western branch of the Daylam! Musafirids [q.v.] under Marzuban b. Muhammad b. Musafir. In 332/943-4 Marzuban fought off a Hamdanid raid on Salmas, and in 344/955-6 the Kurdish adventurer Daysam attacked it. Al-Istakhri and Ibn Hawkal describe Salmas as a small town of Adharbaydjan, with a strong wall, in a fertile region. Al-Mukaddasi describes it as a Kurdish town (these Kurds would be from the Hadhbani tribe) and considered it as being administratively part of Armenia. In 456/1064 the inhabitants of Salmas joined the Saldjuk sultan Alp Arslan's expedition against the Byzantines, Armenians and Georgians.
  11. فیروز منصوری. «زوال دولت صفویه و حمله عثمانیان به آذربایجان». موسسه مطالعات تاریخ معاصر ایران. 
  12. تایخ سلماس صفحه ۶۱۱
  13. تایرخ سلماس صفحه ۲۸
  14. ملک‌زاده دیلمقانی, توحید (1384) (in فارسی). تاریخ ده‌هزارساله سلماس و غرب آذربایجان. تبریز: ائلدار. pp. 1-611. 
  15. آثار تاریخی ثبت شده در سلماس