سلماس

سلماس سلماس
سلماس °۴۴٫۷۶۸۱شرقی °۳۸٫۱۹۷۵شمالی / ۴۴٫۷۶۸۱;۳۸٫۱۹۷۵ نقش شاپور یکم یا اردشیر یکم ساسانی در سلماس
اطلاعات کلی
کشور	ایران
استان	آذربایجان غربی
بخش	سلماس
نام(های) قدیمی	شاپور، دیلْمان، دیلمَقان
مردم
جمعیت	۷۹٬۵۶۰>
زبان‌ گفتاری	ترکی آذربایجانی و کردی کرمانجی (هرکدام تقریباً نیمی از جمعیت)
جغرافیای طبیعی
ارتفاع از سطح دریا	۱۳۹۶ متر
اطلاعات شهری
شهردار	علی نیکخواه
ره‌آورد	نقل ٬عرق بیدمشک٬ فرش٬ گلیم، سیب( تافتون روغنی یا سومون) (پنیر کوزه یا کوپه پنیری ) ( حلوای دوشاب یا داش حلوا }
پیش‌شماره تلفنی	۰۴۴۳۵۲
وبگاه	http://www.salmas-ag.ir

قسمتی از نقشه ایران در دوره افشاریه.
نام سلماس در شمال‌ دریاچه ارومیه (در نقشه: دریاچه شاهی)، به انگلیسی: Salmas نوشته شده‌است.

سَلْماس یکی از شهرهای استان آذربایجان غربی ایران است. این شهر مرکز شهرستان سلماس است. این شهر در زمان دودمان پهلوی «شاپور» نامیده می‌شد.

پیشینهٔ تاریخی

از دیدگاه تاریخی، دیرینگی این شهر به دوران اورارتویی (هزاره پیش از میلاد) باز می‌گردد. سلماس پایتخت دوم حکومت اورارتوییان بود که نام باستانی آن اولهو (=اولخو) بود. سلماس در طول تاریخ جزو تومان خوی محسوب میشد و از شهرهای تحت حکومت خاندان ایل دنبلی بوده است. مرحوم میرزا حسن ریاضی دراین مورد می نویسد «تومان خوی چهار شهر است خوی، سلماس، ارومیه واشنویه » همچنین در بخش بیان خدمات امیر احمدخان دنبلی حاکم مقتدرآذربایجان در باره سلماس جنین بیان می کند «وی (امیر احمدخان) دور قصبه دیلمقان را حصارکشیده، شش دروازه برای آن ساخت دکانها، حمامها، مساجد وبناهای متعددی ساخته آن قصبه را کاملا آباد کرد و دیلمقان را مرکز سلماس قرار داد» حکومت سلماس تا زمان جنگ جعفرقلی خان دنبلی و عباس میرزا نایب السلطنه که در این شهر بوقوع پیوست و منجر به شکست جعفرقلی خان گردید بعهده خانهای دنبلی بود

در ۱۶ اردیبهشت ۱۳۰۹ خورشیدی زمین‌لرزه‌ای به مقیاس ۵.۵ ریشتر این شهر را که دیلمقان نامیده می‌شد ویران می‌کند. شهر جدید سلماس در کنار ویرانه‌های دیلمقان، با اصول شهرسازی مدرن، و با ایمنی بالایی (نقشه خیابان کشی شطرنجی) دوباره بنا می‌شود و نام شاهپور(به طور مخفف شاپور گفته می‌شد) به خود می‌گیرد. پس از انقلاب نام این شهر به سلماس برگشت پیدا می‌کند.

نام سلماس به معنی سرزمین سرمای زیاد است چه بیزانسی ها نام این شهر را به دو صورت سیمباسه (زیم بس) و زومبیس (زیم بیش)آورده اند که هر دو به لغت مادی (اوستایی) به معنی جایگاه سرمای فراوان می باشند. از همین ریشه است خود نام شهر سلماس (سارم+ اس یا بس) که به معنی جایگاه سرما فراوان است و جغرافی نویسان قدیم سلماس را شهر سردسیری به شمار آورده است. چه در زبان پهلوی آذربایجان که تطور یافتهً زبان مادی بوده، حرف "ر" به "ل" قابل تبدیل بوده است. نام قصباتی هم که در آذربایجان صومه نامیده میشوند از همان ریشه زیمه اوستایی یعنی سرما می باشند. از سوی دیگر می توان هیئت قدیمی دیگر سلماس یا بخشی از آن را یعنی دیلمقان را در زبان آذری به معنی مرکز شهر(دل مکان)گرفت.

مشاهیر سلماس

دکتر توحید ملک زاده دیلمقانی متولد ۱۳۵۲ دکترای مهندسی ژ‍ئوفیزیک، نویسنده و محقق تاریخ و فرهنگ اذربایجان، استاد دانشگاه، نویسنده کتابهای تاریخ ده هزار ساله سلماس و غرب آذربایجان، آذربایجان در جنگ جهانی اول یا فجایع جیلولوق، زلزله بزرگ و مخرب سال ۱۳۰۹ سلماس، سلماس در سیر تاریخ و فرهنگ آذربایجان، آذربایجان در اوایل دوره پهلوی

•میرزا سعید سلماسی (۱۲۶۵ سلماس - ۱۲۸۷) مبارز و مشروطه خواه

•جعفر سلماسی (۱۲۹۰ سلماس - ۱۳۷۹ تهران) اولین مدال آور تاریخ ورزش ایران در المپیک ۱۹۴۸ لندن و اولین دوره *بازی‌های آسیایی دهلی نو در سال ۱۹۵۱

•حسین صدقیانی (۱۲۸۱ سلماس - ۱۲۶۰) پدر فوتبال ایران

•کاظم رجوی دیلمقانی (۱۲۸۶ سلماس - ۱۳۷۵ تهران) شاعر

•خانم نیمتاج لکستانی (۱۲۸۵ ق لکستان سلماس -۱۳۶۸ تهران) شاعر

•حاجی پیشنماز سلماسی با نام واقعی عبدالکریم از علمای برجسته دوره مشروطه

•اسدالله احمدزاده دهقان نویسنده و آزادی خواه دوره مشروطه کتاب وی درباره علما و فضلا سلماس هرگز چاپ نشد.

•میرزا محمود غنی‌زاده آزادی خواه دوره مشروطه صاحب روزنامه‌های بوقلمون و سهند و از نزدیکان ستارخان سردار ملی

•پرویز خان صدقیانی ملقب به صفر العارفین از عرفای سلسله ذهبیه در ۱۳۳۶ قمری در خوی وفات یافت.

•ابراهیم خان امین‌السلطان پسر زال جزو رجال دربار قاجار

•میرزا رسول صدقیانی از بزرگان مشروطیت آذربایجان و عضو انجمن غیبی تبریز که هدایت مشروطه را بر عهده داشتند.

•حیدرخان عمواوغلی اولین مهندس برق ایران و بانی سیستم چراغانی بارگاه امام رضا و مشروطه خواه

•نصر الله مسلمیان متولد ۱۳۳۲ سلماس هنرمند و دارای جوایز بین الملی در زمینه نقاشی

•شهرام اسدی کارگردان، فیلم روز واقعه به کارگردانی او در ۱۳۶۸ ساخته شده‌است.

•جاوید مقدس صدقیانی - نویسنده و نقاش، نویسنده کتاب دایره سپهر(نشر چشمه-تهران) که شامل تحقیقات عمیق در حیطه آثار علمی خیام و تصحیح کامل رباعیات خیام میباشد.جاوید مقدس اشعار سهراب سپهری را به زبان ترکی استانبولی ترجمه نموده که این کتاب از طرف معتبرترین ناشر ترکیه بنام Yapı Kredi Kültür Sanat Yayıncılık منتشر گردیده، او همچنین شانزده نمایشگاه انفرادی نقاشی در کشورهای اروپائی برپانموده‌است به بسیاری از نمایشگاههای بین الملی دعوت شده‌است.آثار جاوید مقدس در موزه‌های کشورهای ترکیه -استانبول، بلغارستان، روسیه، مقدونیه و بسیاری از کلکسیونهای دنیا موجود است

• آیت الله حاج ابوالقاسم حسینی مغانجوقی (ره) معروف به حاج شیخ که از علمای نامی سلماس بوده و

از علمای بزرک آن زمان اجازهٔ اجتهاد داشت. قبر مطهر این عالم بزگوار در شهر مقدس قم می‌باشد

•هادی اصغری فوتبالیست تیم فوتبال صبا باطری شهر قم و آقای گل لیگ برتر در سال ۱۳۸۷

• مهندس تیمور لکستانی پدر برق ایران واز بنیانگذاران دانشگاه صنعتی شریف که در آبان ۱۳۹۰ دار فانی را وداع گفت.

تاریخ سیاسی

این شهر در دوران مشروطه یکی از مراکز اصلی فعالیت مشروطه خواهان بوده‌است. سلماس یکی از معدود شهرهای آذربایجان بود که همه ساکنان آن مشروطیت را قبول داشته و شهیدانی همچون حیدرخان عمواوغلی و سعید سلماسی از پیشتازان جنبش مشروطه ایران بوده‌اند.

جاذبه‌های گردشگری

مهم‌ترین جاذبه‌های گردشگری شهرستان سلماس؛

• ساحل تفریحی و گردشی دریاچه ارومیه
• قلعه کوراوغلو هدر
• امامزاده کهنه شهر
• امامزاده برگشاد
• آبشار خورخورا
• آبشار تمر
• کلیساهای هفتوان
• خسروا
• قلعه چهریق
• قلعه قارنی‌یاریق واقع درروستای آجواج

معروف (به بری)کردی

• دره زولا چای

• تالاب چیچک
• تالاب آق زیارت
• دره تمر
• آب گرم ایسی‌سو
• سنگ نگاره خان‌تختی
• تپه اهرنجان که قدمت نه هزار ساله دارد
• تپه مغانجوق
• حمام شیخ

پیوند به بیرون

• شهرداری سلماس
• آثار تاریخی ثبت‌شده در سلماس
• تاریخ طایفه دنبلی

منابع

• مختصات، ارتفاع و نام‌های پیشین