پاوه

پاوه
کشور	ایران
استان	کردستان
شهرستان	پاوه
بخش	مرکزی
نام(های) قدیمی	پاو، فاوج (فاوة)
سال شهرشدن	۱۳۴۰
مردم
جمعیت	۲۴۷٬۲۳نفر
زبان‌ گفتاری	کردی اورامی
مذهب	سنی (شافعی)
جغرافیای طبیعی
ارتفاع از سطح دریا	۱۵۳۰متر
اطلاعات شهری
پیش‌شماره تلفنی	۰۸۳۲
وبگاه	شهرداری پاوه
پاوه روی نقشه ایران °۴۶٫۲۷شرقی °۳۵٫۰۵شمالی / ۴۶٫۲۷;۳۵٫۰۵

پاوه (به کردی: پاوه) یکی از شهرهای شمالی استان کرمانشاه و مرکز شهرستان پاوه است که در مجاورت مرز ایران-عراق قرار دارد. به دلیل ساختار پلکانی، پاوه ملقب به شهر هزارماسوله‌است. از شهرهای نزدیک به پاوه می‌توان شهرهای جوانرود، روانسر، مریوان روستای لاران و منطقه شهرزور عراق را نام برد.

منطقه‌ای که پاوه در آن واقع است بسیار خوش آب و هوا است و در کنار کوهستان اورامانات قرار گرفته‌است.

ساکنین این شهر کرد بوده و به دو گویش هورامی و سورانی (جافی) تکلم می‌کنند. هورامی‌ها بومیان اصلی شهر بوده و به گویش هورامی تکلم می‌کنند که به عقیده برخی یکی از گویش‌های زبان کردی است و به عقیده برخی دگر شرایط یک زبان مجزا را دارا است . جاف‌ها عموماً در روستاهای اطراف شهر پاوه زندگی می‌کنند که در سالهای اخیر تعداد زیادی از آنها به شهر پاوه مهاجرت کرده‌اند. شهر پاوه همکنون در اثر توسعه شهری به روستاهای اطراف خود شامل دوریسان، چورژی، نوسمه، بندره و نوریاب متصل شده‌است. اگرچه روستاهای نامبرده به صورت رسمی در محدوده شهرداری پاوه قرار ندارند.

وجه تسمیه و پیشینه تاریخی

پاوه از مناطق زیبای استان کرمانشاه است که در گذشته به «اورامانات» معروف بوده است. نام پاوه را به «پاو» سردار یزدگرد سوم - آخرین پادشاه ساسانی - منسوب می دانند که جهت جلب حمایت اکراد، روانه این منطقه‌شد و مورد احترام اهالی قرار گرفت. بعدها به خاطر تجلیل از آن سردار، این ناحیه را پاوه نامیدند، که در کتاب‌های عربی‌ فاوج آمده است. پس از اسلام فاوج نام گرفت سپس به پاوه تغییر نام یافت.

عده ای دیگر معتقدند که واژه پاوه به معنی پایدار و ثابت(ایستاده در زبان اورامی) است .هم چنین معنای کلمه اورامانات از اورتن (اورامان) نام یکی از سرودهای دینی زرتشتیان گرفته شده است. قلعه دژ و پاسگه که هنوز در پاوه وجود دارند بازمانده و باروی عهد آن سردار است. ظاهراً در محلی نزدیک پاوه که اکنون جنگاه گفته می‌شود مردم پاوه با سعدوقاص جنگیده‌اند.

مشخصات جغرافیایی

مرکز این شهرستان شهر پاوه است که در َ21 ْ46 طول جغرافیایی و َ03 ْ35 عرض جغرافیایی و ارتفاع 1540 متری از سطح دریا واقع شده است. براساس سرشماری سراسری سال 1375 جمعیت این شهرستان 918 16 نفر برآورد شده است. پاوه مرکز شهرستان پاوه در 124 کیلومتری راه کرمانشاه – پاوه قرار دارد. پاوه در 566 کیلومتری تهران (فاصله هوایی) قرار گرفته است. شهر پاوه در کنار دره خانقاه برافراشته شده و رود دره گلال یا پاوه از جنوب شهر می گذرد. آب و هوای منطقه نسبتاً سرد و مایل به اعتدال و نیمه مرطوب است.

قابلیت‌های گردشگری پاوه مختصری درباره شهرستان پاوه

شهرستان پاوه و منطقه اورامانات به دلیل داشتن جاذبه‌های فراوان طبیعی و تاریخی، قابلیت جذب گردشگران داخلی و خارجی بسیاری را داشته و از پتانسیل‌های خوبی در این زمینه برخوردار می‌باشد. از دیدنی‌های این منطقه می‌توان به موارد زیر اشاره کرد: کوه‌های سر به فلک کشیده شاهو با ارتفاع 3390 متر و آتشگاه با ارتفاع2389 متر

غارهای دیدنی و وسیع، مانند غار قوری قلعه (بزرگ‌ترین غار آبی آسیا و جز شکیل‌ترین غارهای جهان)

رودخانه بزرگ سیروان و دره‌های عمیق امتداد آب این رودخانه.

چشمه بزرگ آب معدنی بل "منصوب به یکی از خدایان آب" که محل خروج این آب جایی زیبا و دیدنی در روستای هجیج است.

آثار باستانی نظیر باقی‌مانده دومین آتشکده‌ی ایران (کوه آتشگاه) در دوره پیامبر زردشت که 750 سال قبل از اسلام فعال بوده است.

جاده کمربندی درنیشه که نمای پاوه را همچون بوم نقاشی به نمایش می کشد .

پارک زیبا و تفریحی کومکال .

تفرجگاه بسیار زیبای بیدمیری (ویمیر) واقع در دامنه کوه شاهو .

منطقه گردشگری دالانی با طبیعتی زیبا و بکر واقع در بخش نودشه .

آرمگاه سید عبیدالله برادر امام رضا (ع) واقع در روستای هجیج.

آرامگاه سلطان اسحاق واقع در روستای شیخان .

1- قلعه های پاسگه واقع در بین راه پاوه به دشه .بقایای این قلعه باستانی بر روی تپه ای در کنار جاده پاوه به دشه دیده می شود.

قلعه دژ یا (قه لا دزی)متعلق به دورة ساسانی است که بر بلندای شهر پاوه ساخته شده وبقایای آن موجود است.

۲- مسجد جامع پاوه که ظاهراً بر بقایای آتشکده ای از دوران ساسانی ساخته شده است و بنای آن را به عبدالله بن عمر فرزند عمربن خطاب نسبت می دهند.

۳- آتشگاه که ویرانه های آتشکده ای زرتشتی بر بالای کوه آتشگاه در جنوب شهر پاوه است مقبره امامزاده سیدمحمود اصفهانی متعلق به دورة صفویه واقع در جاده سراب هولی .

پاوه وکلاَ هورامان چنان دارای طبیعت بکر وزیباییست که جای جای آن را می توان منطقه تفریحی قلمداد کرد مناطقی همچون تفرجگاههای سریاس و دالانی و نوه یجه ر وسیروان و کوسه هجیج وسلطان اسحاق که هر ساله هزاران نفر را از مناطق دیگر به این شهرستان می کشاند.

واما واز مناطق دیدنی وتفریحی شهر پاوه می توان به مکانهای ذیل اشاره کرد:

۱- ییلاق بسیار زیبای بیمیری ۲- سراب هولی ۳- جاده گردشگری ۴- ییلاق سردره ۵- پارک طبیعی کویمه کال ۶- دره خانقاه وگلال

شهر پاوه

شهر زیبا و تاریخی پاوه با قدمت تاریخی بیش از 3 هزار سال، به فاصله 112 کیلومتری از مــرکز استان و 45 کیلومتری تا نقطه صفر مرزی قرار داشته و جمعیتی بالغ بر 22000 نفر دارد. سازه‌ها و منازل مسکونی در این شهر به گونه‌ای طراحی شده است که در بیش‌تر موارد پشت‌بام خانه‌ای که در ارتفاع کم‌تری از دامنه کوه ساخته شده است حیاط منزلی است که چند متر بالاتر ساخته شده است. به همین دلیل پاوه را شهر "هزار ماسوله" می‌نامند.

پاوه در گذشته نه محله داشته که ساکنان اصلی شهر در این قسمت ها ساکن بوده‌اند و عبارتند از: “میرائاوا”، “شه خه لیان”، “سه ردی”، “قدیم شار”، “ئاسنگران”، “پشته”، “قلاخوان”، “فیض ئاوا”، “سواره یا زواره”.

مردم پاوه در گذشته باغدار و دامدار بوده‌اند. این دو حرفه امروزه از رونق خود افتاده‌اند و بخصوص قانون ارث تاثیر بسیاری در قطعه قطعه شدن باغ های شهر دارد. امروزه مردم پاوه بیشتر یا مغازه دارند و یا در ادارات دولتی و شرکت ها فعالیت می کنند.

ادارات

پاوه مرکز شهرستان است و کلیه ادارات دولتی در این شهر فعالیت دارند.

خیابانها

۱. خیابان ۲۶مرداد: این خیابان از ترمینال کرمانشاه شروع تا میدان مولوی امتداد دارد.

۲. خیابان مولوی : از میدان مولوی شروع وبه میدان شهداء(فلکه فرمانداری) منهی می شود.

۳. خیابان مرکزی –سراب هولی کمربندی گردشگری –آرامگاه امام غزالی امام خمینی رسالت تکیه

۴. پاوه یک شهر طولیست. طول شهر پاوه که از دوریسان تا نوریاب امتداد دارد حدود ۱۰ کیلومتر است .پاوه کلاً سه خیابان اصلی وچندین خیابان فرعی دارد. خیابانی که از ترمینال کرمانشاه به سمت شهر امتداد می یابد در جنب بیمارستان به دو شاخه تقسیم می شود شاخه ای به نام خیابان ۲۶ مرداد تا میدان مولوی وسپس با نام خیابان مولوی به فلکه فرمانداری (میدان شهداء) منتهی می شود. که البته در آنجا نیز انشعاباتی یافته وبه خیابانهای صلاح الدین ایوبی ، امام غزالی ، مرکزی وآرامگاه

مساجد

۱. مسجد جامع واقع در خیابان سراب هولی ۲. مسجد اما شافعی واقع در جنب مسجد جامع سرده ۳. مسجد بلال واقع در خیابان سراب هولی ۴. مسجد خضر زنده واقع در خیابان سراب هولی ۵. مسجد میرعمر واقع در دره باسام ۶. مسجد حاج عثمان واقع در دره باسام ۷. مسجد دخان واقع در دره باسام ۸. مسجد حضرت عبدالله واقع در دره باسام ۹. مسجد حضرت ابوبکر واقع در خیابان ۱۰. مسجد حضرت علی واقع در خیابان آرامگاه (سرپیچ) ۱۱. مسجد صلاح الدین ایوبی واقع در شهرک فرهنگیان ۱۲. مسجد مرحوم فرج دلیری واقع در شهرک ظفر ۱۳. مسجد قبا واقع در برق منطقه ای جنب هنرستان ۱۴. مسجد باباخاص واقع در شهرک نهضت ۱۵. مسجد انقلاب واقع در خیابان صلاح الدین ایوبی ۱۶. مسجد شهداء واقع در خیابان مولوی جنب سپاه پاسداران ۱۷. مسجد تکیه واقع در خیابان تکیه ۱۸. مسجد سابقی میدان مولوی ۱۹. مسجدالنبی واقع در خیابان ۲۶ مرداد ۲۰ . مسجد ترمینال واقع در ترمینال کرمانشاه ۲۱ .مسجد حضرت رسول الله ص واقع در محله تصفیه خانه(مخابرات)

تکایا

در پاوه دو تکیه موجود می باشد: تکیه مرحوم حاج شیخ نصرالدین خالصی رهبر طریقت قادری و تکیه و خانقاه نقشبندی که مرکز تجمع دراویش حضرت شیخ حسام الدین نقشبندی است.

جاذبه های توریستی

اگر از بعد صنعت جهانگردی که می رود تا رتبه نخست را در انواع تجارت جهانی به خود اختصاص دهد، به پاوه نگاه کنیم و آن را به دو جاذبه صنعت جهانگردی تقسیم کنیم، پاوه این موقعیت ها را دارد:

جاذبه های طبیعی

• کوهستان ها: مانند “شاهو”، “آتشگاه”، “کریسان”، ” سیمله” و …
• چشمه ها و آبشارها: مانند “ئورینج” های “ویمیر”، “هانه برالو”، “هانه ساو” و برای آبشار می توان از “شلماو” نام برد.
• یخچال های طبیعی: مانند “پیازدول” ، “میشیاو”
• جنگل ها: سراسر پاوه و هه ورامان پوشیده از جنگل های طبیعی با درخت هایی است که ارتباط نزدیکی با نوع تغذیه شهر و منطقه دارند. مانند ” مرخیل” و …

مکان های دیدنی و تاریخی

• معماری و سکونت گاه های انسانی: خود شهر که بافت پلکانی دارد
• آرامگاه ها و مقبره ها: مانند آرامگاه “سید محمد اصفهانی ”
• اماکن متبرکه: مانند مسجد “حضرت عبدالله”، مسجد “خضر زنده”
• موزه ها: موزه مردم شناسی فرهنگی
• مکان های تاریخی: مانند مجسمه پیر میردوک که البته بر اثر فعالیت سودجویان این مجسمه تخریب شده و تنها مکان این مجسمه تاریخی، با نام پیر میردوک باقی‌مانده است.

مراسم سنتی اجتماعی- مراسم مذهبی

مراسم مذهبی مانند مراسم عرفانی و ذکر که در تکیه و خانقاه برگزار می شوند. مراسم سنت های اجتماعی مانند تولد نوزاد، عروسی، عزاداری و … بخصوص در روستاهای اطراف پاوه این مراسم به خوبی حفظ شده‌اند.

شیوه های زندگی اجتماعی

کوچ نشینی، روستا نشینی، شهر نشینی که شکل خاص خود را منطقه دارد و بسیار دیدنی می باشد.

شیوه های معیشت

• کشاورزی: صید مانند شیلات که نو پا می باشد.
• شکار: مانند شکار کبک و بز کوهی که روش منحصربه‌فردی در پاوه و هورامان دارد.
• صنایع دستی: “چه خورانک مه ره ز”، “کلاش”، “شال”، “فره نجی”، “هه لاوه”۴ و … .
• کشاورزی: که در پاوه بیشتر باغداری است.
• دامداری: که سابقه طولانی دارد و البته امروزه در پاوه رونق چندانی ندارد.
• صنایع دستی بی‌نظیر مانند: چوخه و رانک (لباس مردانه)، کلاش (گیوه)، نمدمالی، گلیم و جاجیم‌بافی، فرنجی‌سازی و فرش‌بافی.

هم‌چنین از محصولات صادراتی شهرستان پاوه می‌توان به گردو، بادام، انگور، انجیر، فراورده های دامی و... اشاره کرد.

کشاورزی و دام داری

بیش‌تر مردم پاوه به علت داشتن آب و هوای مناسب، به کشاورزی و دام‌داری اشتغال دارند. محصولات کشاورزی شهرستان پاوه؛گردو،آلوچه، روغن، پشم، میوه، توتون، بادام، انگور، انجیر، و سقز است. آب کشاورزی از چشمه (سراب هولی) و رود و آب آشامیدنی شهر از سراب هولی فراهم شده است.

سایر موارد

از لحاظ تغذیه باید از غذاهایی نام برد که مخصوص پاوه و هورامان اند؛ “دوینه”، “کلانه”، “شه له مینه”، “خورشت هلو” ، “خورشت خرال” و … . شیرینی های محلی مثل “نیمه فیسی”، ” نوخورجانه” ( کلوچه )، “گیته مژگیه”، “شیلکینه”، “شکر له‌می”، “په شیه” و … . محصولات باغی هم غالباً عبارتند از: گردو، گلابی، توت، انجیر، سیب، انار، بادام، انگور و … . از جمله گل های وحشی منطقه می توان به: ” سوره هراله”، ” چنور”، ” بوژانه “، ” ورکه‌مر”، ” شب بو”، ” گل سوسن”، ” برزه‌لنگ ” اشاره کرد. گیاهان وحشی که برای طب و یا به صورت خوراک از آنان استفاده می شود عبارتند از: “ریواس”، ” سوره بنه”، ” کنی‌وال”، ” گزنه”، ” گل گاو زبان”، ” به‌ره‌زا”، ” پیچک ” ، و …. . درخت ها و درخت چه های خودرو جنگل های پاوه: : گلابی، بلوط، ون، تمشک و … . صنایع دستی این منطقه هم عبارتند از: گیوه دوزی، کلاه دوزی، چوخا بافی، موج بافی، سجاده بافی و … .

آب و هوای پاوه

منطقه‌ای که پاوه در آن واقع شده، بسیار خوش آب و هوا بوده و در کنار کوهستان اورامانات (در میان دو کوه شاهو و آتش‌کده) بنا گردیده است. آب و هوای منطقه نسبتاً سرد، مایل به اعتدال و نیمه مرطوب می‌باشد. هم‌چنین وجود چشمه‌های فراوان، آب‌های روان، همراه با جنگل‌ها، مراتع و باغات سرسبز جلوه خاص و زیبایی به این منطقه بخشیده است.

نژاد و مذهب

مردم شهرستان پاوه مسلمان و پیرو مذهب اهل سنت (شافعی مذهب) می باشند.

شخصیت‌های مشهور شهرستان پاوه

• علامه ماموستا محمد زاهد ضیایی
• میرزا عبدالقادر پاوه ای
• میرزا محمود مستوفی
• میرزا شفیع پاوه ای
• کاک احمد مفتی زاده
• ماموستا دکتر محمد ناصر ضیائی
• ملا ناصر سبحانی
• ملا حسن دزلی
• ماموستا ملا محمد امین کلاشی
• شیخ نصرالدین خالصی
• شیخ طه خالصی
• مولانا «محمود مفتی» مفتی زاده
• دکتر محمد صدیق مفتی زاده
• ملا محمد مفتی زاده مشهور به (مهری) و ملقب به برهان الاسلام استاد دانشگاه استانبول
• ملا محمد رشید خالدی مفتی زاده استاد و امام جماعت مسجد بیروت
• دکتر عبدالله خالدی مفتی زاده استاد دانشگاه بیروت
• علامه مفتی دشی کردستانی استاد و مفتی فی المذهب کُرد ساکن سنندج

مخترعان و طراحان پروژه‌های بزرگ کشوری و بین‌المللی شهرستان پاوه:

• فرشاد امینی باستان شناس بزرگ پاوه‌ای.
• رویا رحمانی نفر برتر کنکور
• پیمان سلیمی