زبان سومری

سومری
eme-ĝir, eme-gi
سخن‌گویان	سومر و اکد
منطقه	عراق (میان‌رودان)
زبان مرده	به طور موثر 1800 سال پیش از میلاد منقرض شده است اما به عنوان زبان کلاسیک تا 100 سال پس از میلاد مورد استفاده بوده است.
خانواده‌های زبانی	زبان منفرد
کدهای زبان
ISO 639-1	هیچکدام
ISO 639-2	sux
ISO 639-3	sux
Sumerian 26th c Adab.jpg

زبان سومِری زبان سومر باستان در منطقهٔ میان‌رودان جنوبی (بخشی از عراق کنونی) بود.

زبان سومری زبانی تک‌خانواده بوده است، بدین معنی که با هیچ زبان دیگری بستگی یا هم‌ریشگی ندارد.

سومری از هزارهٔ چهارم پیش از میلاد به عنوان زبان گفتاری به‌کار می‌رفت تا این‌که در اوایل هزارهٔ دوم پ.م. رفته‌رفته زبان اکدی که از خانواده زبان‌های سامی است، به عنوان زبان گفتاری جانشین آن شد.از نظر گونه شناختی این زبان با زبان سامی فرق دارد.

با این حال استفاده از سومری برای نوشتار (امور تشریفاتی و مذهبی) تا سدهٔ نخست پ.م. ادامه یافت. از آن پس تا سدهٔ ۱۹ میلادی و کشف رمز به دست زبانشناسان و دانشمندان غربی این زبان و یادگار آن به دست فراموشی سپرده شد.روابط دستوری در این زبان با «وند»هایی که به فعل اضافه می‌شوند تعیین می‌گردد و قیدها نیز بصورت «پی‌بست» در جمله می‌آیند. این پی‌بست‌ها به وسیلهٔ پیشوندهای متصل به فعل ارجاع داده می‌شوند. همچنین روابط دستوری در این زبان، کُنایی (ارگاتیو) و گسسته است و از این جهت، در ساختارهای کنایی بهترین بازدهی را دارد و در ساختارهای فاعلی- مفعولی بازدهی کمتری دارد.

دسته بندی

تمدن‌های باستانی آسیای غربی
میان‌رودان، سومر، اکد، آشور، بابل
حتیان، هیتی‌ها، لیدیه
ایلام، اورارتو، منائیان، ماد، هخامنشی
امپراتوری‌ها / شهرها
سومر: اوروک – اور – اریدو
کیش – لاگاش – نیپور – اکد
بابل – ایسین – اموری - کلدانی
آشور: آسور، نینوا، نوزی، نمرود
ایلامیان – شوش
هوری‌ها – میتانی
کاسی‌ها – اورارتو
گاهشماری
شاهان سومر
شاهان ایلام
شاهان آشور
شاهان بابل
شاهان ماد
شاهان هخامنشی
زبان
خط میخی
آرامی – هوری
سومری – اکدی
زبان مادی
ایلامی
اساطیر میان‌رودان
انوما الیش
گیل گمش – مردوخ
نیبیرو

سومری زبانی پیوندی است و موضوع وابستگی زبان سومری به طیف وسیعی از زبان‌های پیوندی و غیرپیوندی دیگر بسیار بحث برانگیز بوده است.اما به طور کلی پذیرفته شده است زبانی جدا از سایر زبان‌ها بوده است.به عنوان کهن‌ترین زبان نوشتاری اعتبار ویژه‌ای دارد.و به همین دلیل گاهی یک پیش زمینه ملی و لذت اثبات دارد که به دلیل اثبات ناپذیری تقریباً در میان زبان شناسان هیچ پشتوانه‌ای ندارند. برخی از خانواده زبان‌هایی که جهت خویشاونی با سومری تا کنون مطرح شده‌اند:

• زبان‌های نوستراتیک (آلن بومهرد)
• زبان‌های دره-قفقازی (جان بنگستون)
• زبان‌های تبتی-برمه‌ای (جان براون)

نمونه زبان

آغاز کتیبه انتمنای لاگاش

خود جمله‌ها:

I.1-7: ^den-lil₂ lugal kur-kur-ra ab-ba dingir-dingir-re₂-ne-ke₄ inim gi-na-ni-ta ^dnin-ĝir₂-su ^dšara₂-bi ki e-ne-sur
8-12: me-silim lugal kiš^ki-ke₄ inim ^dištaran-na-ta eš₂ GAN₂ be₂-ra ki-ba na bi₂-ru₂
13-17: uš ensi₂ umma^ki-ke₄ nam inim-ma diri-diri-še₃ e-ak
18-19: na-ru₂-a-bi i₃-pad
20-21: eden lagaš^ki-še₃ i₃-ĝen
22-27: ^dnin-ĝir₂-su ur-sag ^den-lil₂-la₂-ke₄ inim si-sa₂-ni-ta umma^ki-da dam-ḫa-ra e-da-ak
28-29: inim ^den-lil₂-la₂-ta sa šu₄ gal bi₂-šu₄
30-31: SAḪAR.DU₆.TAKA₄-bi eden-na ki ba-ni-us₂-us₂
32-42: e₂-an-na-tum₂ ensi₂ lagaš^ki pa-bil₃-ga en-mete-na ensi₂ lagaš^ki-ka-ke₄ en-a₂-kal-le ensi₂ umma^ki-da ki e-da-sur
II.1-3a: e-bi id₂ nun-ta gu₂-eden-na-še₃ ib₂-ta-ni-ed₂
3b: GAN₂ ^dnin-ĝir₂-su-ka 180 30 1/2 eš₂ niĝ₂-ra₂ a₂ umma^ki-še₃ mu-tak₄
3c: GAN₂ lugal nu-tuku i₃-ku_x(DU)
4-5: e-ba na-ru₂-a e-me-sar-sar
6-8: na-ru₂-a me-silim-ma ki-bi bi₂-gi₄
9-10: eden umma^ki-še₃ nu-dab₅
11-18: im-dub-ba ^dnin-ĝir₂-su-ka nam-nun-da-ki-gar-ra bara₂ ^den-lil₂-la₂ bara₂ ^dnin-ḫur-sag-ka bara₂ ^dnin-ĝir₂-su-ka bara₂ ^dutu bi₂-du₃

ترجمه:

I.1-7:انلیل پادشاه تمام سرزمین‌ها ، پدر همه خدایان ، با فرمان استوار خویش ، مرز بین نینگیرسو و شارا را ثابت نمود.

8-12:مسلیم شاه کیش ، به دستور ایشتاران ، این زمین را اندازه می‌گیرد و یک سنگ (مرز) در اینجا بنا می‌کند.

13-17:اوش ، فرمانروای اوما ، مغرورانه عمل کرد.

18-19:او از سنگ (مرز) تجاوز کرد

20-21:و به سمت دشت لاگاش رژه رفتند.

22-27:نینگیرسو ، جنگجوی انلیل ، در دستور عادلانه خود ، با اوما جنگ کرد.

28-29:به دستور انلیل او میدان نبرد خویش را به بیشتر از این گسترش داد.

30-31:و انباشته شد تپه های تدفین برای این در دشت

32-42:اناتوم فرمانده لاگاش ، عموی انتمنا ، فرمانده لاگاش ، مرز را با انکاله ثابت کرد ، فرمانده اوما.

II.1-3a:کانال (مرز) را از کانال نن به گودنا گسترش داد.

نامه فرستاده شده توسط راهب اعظم لوانا به شاه لاگاش(شاید اواکاگینا)اطلاعاتی از مرگ پسرش در جنگ در 2400 سال پیش از میلاد یافت شده در تلوح (گیرسو باستان)

3b: و 1290 متر از از جبهه نیگورسو به سمت اوما رفت.

3c:و آن را به عنوان یک منطقه بی صاحب بنیان گذاشت.

4-5:در کانال او سنگ (مرز جدید) محاط کرد.

6-8:او تعمیر کرد سنگ (مرز) را در مسیلیم.

9-10:او از دشت اوما رد نشد.

11-18:در کناره نینگیرسو او ، او زیارتگاهی برای انلی ساخت ، یک زیارتگاه نینهورساگ ، یک زیارگاه نینگیرسو و یک زیارتگاه اوت.

برخی واژه‌ها در سومری

سومری	پارسی
Aš	یک
Mìn	دو
Eš	سه
limmu	چهار
Ía/í	پنج
(aš, 'یک' + ía, 'پنج') Íaš	شش
(min, 'دو'+ ía/í, 'پنج') Imin	هفت
ussu	هشت
(limmu, 'چهار' + ía/í, 'پنج') Ilimmu	نه
þà, þù, a, u اغلب u نوشته می‏شود	ده
niš	بیست
pab, pap, pa	پدر، برادر، مرد یا رئیس
rìg	اسلحه
me-na-àm	چه وقتی؟
me-šè	کجا
àm	چه؟کدام؟کی؟چه کسی؟
nu٬na	نه، خیر(علامت منفی)
ku, kua	ماهی
ú	غذا
a	آب
mu	سال
ta-àm	این چیست؟(جمله سوالی)
ge	دختر
géme	زن
kuš	پسر
nita	مرد
nu	آتش
li	درخشیدن
erim, érin, éren	سرباز
kug, kù	مقدس
en	آقا
ñiš, ñeš	چوب
da , áþi, aþ, á	بازو
šilig, silig	ایست، توقف
gal, ñal	بزرگ

منبع:Sumerian Lexicon Version 3٫0 by John A. Halloran

منابع

مشارکت‌کنندگان ویکی‌پدیا، «Sumerian language»، ویکی‌پدیای انگلیسی، دانشنامهٔ آزاد. (بازیابی در ۱۲ ژانویه ۲۰۰۸).

پیوند به بیرون

• سایت زبان سومری (به زبان انگلیسی)