زبان سومری

از ویکی‌پدیا، دانشنامهٔ آزاد
پرش به: ناوبری، جستجو
سومری
eme-ĝir, eme-gi
سخن‌گویان سومر و اکد
منطقه عراق (میان‌رودان)
زبان مرده به طور موثر 1800 سال پیش از میلاد منقرض شده است اما به عنوان زبان کلاسیک تا 100 سال پس از میلاد مورد استفاده بوده است.
خانواده‌های زبانی زبان منفرد[۱]
کدهای زبان
ISO 639-1 هیچکدام
ISO 639-2 sux[۲]
ISO 639-3 sux
Sumerian 26th c Adab.jpg

زبان سومِری زبان سومر باستان در منطقهٔ میان‌رودان جنوبی (بخشی از عراق کنونی) بود.

زبان سومری زبانی تک‌خانواده بوده است، بدین معنی که با هیچ زبان دیگری بستگی یا هم‌ریشگی ندارد. [۳][۴][۵][۶][۷][۸][۹]

سومری از هزارهٔ چهارم پیش از میلاد به عنوان زبان گفتاری به‌کار می‌رفت تا این‌که در اوایل هزارهٔ دوم پ.م. رفته‌رفته زبان اکدی که از خانواده زبان‌های سامی است، به عنوان زبان گفتاری جانشین آن شد.از نظر گونه شناختی این زبان با زبان سامی فرق دارد.

با این حال استفاده از سومری برای نوشتار (امور تشریفاتی و مذهبی) تا سدهٔ نخست پ.م. ادامه یافت. از آن پس تا سدهٔ ۱۹ میلادی و کشف رمز به دست زبانشناسان و دانشمندان غربی این زبان و یادگار آن به دست فراموشی سپرده شد.روابط دستوری در این زبان با «وند»هایی که به فعل اضافه می‌شوند تعیین می‌گردد و قیدها نیز بصورت «پی‌بست» در جمله می‌آیند. این پی‌بست‌ها به وسیلهٔ پیشوندهای متصل به فعل ارجاع داده می‌شوند. همچنین روابط دستوری در این زبان، کُنایی (ارگاتیو) و گسسته است و از این جهت، در ساختارهای کنایی بهترین بازدهی را دارد و در ساختارهای فاعلی- مفعولی بازدهی کمتری دارد.[۱۰]

دسته بندی

تمدن‌های باستانی آسیای غربی
میان‌رودان، سومر، اکد، آشور، بابل
حتیان، هیتی‌ها، لیدیه
ایلام، اورارتو، منائیان، ماد، هخامنشی
امپراتوری‌ها / شهرها
سومر: اوروکاوراریدو
کیشلاگاشنیپوراکد
بابلایسیناموری - کلدانی
آشور: آسور، نینوا، نوزی، نمرود
ایلامیانشوش
هوری‌هامیتانی
کاسی‌هااورارتو
گاهشماری
شاهان سومر
شاهان ایلام
شاهان آشور
شاهان بابل
شاهان ماد
شاهان هخامنشی
زبان
خط میخی
آرامیهوری
سومریاکدی
زبان مادی
ایلامی
اساطیر میان‌رودان
انوما الیش
گیل گمشمردوخ
نیبیرو

سومری زبانی پیوندی است و موضوع وابستگی زبان سومری به طیف وسیعی از زبان‌های پیوندی و غیرپیوندی دیگر بسیار بحث برانگیز بوده است.اما به طور کلی پذیرفته شده است زبانی جدا از سایر زبان‌ها بوده است.به عنوان کهن‌ترین زبان نوشتاری اعتبار ویژه‌ای دارد.و به همین دلیل گاهی یک پیش زمینه ملی و لذت اثبات دارد که به دلیل اثبات ناپذیری تقریباً در میان زبان شناسان هیچ پشتوانه‌ای ندارند. [۱۱]برخی از خانواده زبان‌هایی که جهت خویشاونی با سومری تا کنون مطرح شده‌اند:

نمونه زبان

آغاز کتیبه انتمنای لاگاش [۱۵]

خود جمله‌ها:

I.1-7: den-lil2 lugal kur-kur-ra ab-ba dingir-dingir-re2-ne-ke4 inim gi-na-ni-ta dnin-ĝir2-su dšara2-bi ki e-ne-sur
8-12: me-silim lugal kiški-ke4 inim dištaran-na-ta eš2 GAN2 be2-ra ki-ba na bi2-ru2
13-17: uš ensi2 ummaki-ke4 nam inim-ma diri-diri-še3 e-ak
18-19: na-ru2-a-bi i3-pad
20-21: eden lagaški-še3 i3-ĝen
22-27: dnin-ĝir2-su ur-sag den-lil2-la2-ke4 inim si-sa2-ni-ta ummaki-da dam-ḫa-ra e-da-ak
28-29: inim den-lil2-la2-ta sa šu4 gal bi2-šu4
30-31: SAḪAR.DU6.TAKA4-bi eden-na ki ba-ni-us2-us2
32-42: e2-an-na-tum2 ensi2 lagaški pa-bil3-ga en-mete-na ensi2 lagaški-ka-ke4 en-a2-kal-le ensi2 ummaki-da ki e-da-sur
II.1-3a: e-bi id2 nun-ta gu2-eden-na-še3 ib2-ta-ni-ed2
3b: GAN2 dnin-ĝir2-su-ka 180 30 1/2 eš2 niĝ2-ra2 a2 ummaki-še3 mu-tak4
3c: GAN2 lugal nu-tuku i3-kux(DU)
4-5: e-ba na-ru2-a e-me-sar-sar
6-8: na-ru2-a me-silim-ma ki-bi bi2-gi4
9-10: eden ummaki-še3 nu-dab5
11-18: im-dub-ba dnin-ĝir2-su-ka nam-nun-da-ki-gar-ra bara2 den-lil2-la2 bara2 dnin-ḫur-sag-ka bara2 dnin-ĝir2-su-ka bara2 dutu bi2-du3

ترجمه:[۱۶]

I.1-7:انلیل پادشاه تمام سرزمین‌ها ، پدر همه خدایان ، با فرمان استوار خویش ، مرز بین نینگیرسو و شارا را ثابت نمود.

8-12:مسلیم شاه کیش ، به دستور ایشتاران ، این زمین را اندازه می‌گیرد و یک سنگ (مرز) در اینجا بنا می‌کند.

13-17:اوش ، فرمانروای اوما ، مغرورانه عمل کرد.

18-19:او از سنگ (مرز) تجاوز کرد

20-21:و به سمت دشت لاگاش رژه رفتند.

22-27:نینگیرسو ، جنگجوی انلیل ، در دستور عادلانه خود ، با اوما جنگ کرد.

28-29:به دستور انلیل او میدان نبرد خویش را به بیشتر از این گسترش داد.

30-31:و انباشته شد تپه های تدفین برای این در دشت

32-42:اناتوم فرمانده لاگاش ، عموی انتمنا ، فرمانده لاگاش ، مرز را با انکاله ثابت کرد ، فرمانده اوما.

II.1-3a:کانال (مرز) را از کانال نن به گودنا گسترش داد.

نامه فرستاده شده توسط راهب اعظم لوانا به شاه لاگاش(شاید اواکاگینا)اطلاعاتی از مرگ پسرش در جنگ در 2400 سال پیش از میلاد یافت شده در تلوح (گیرسو باستان)

3b: و 1290 متر از از جبهه نیگورسو به سمت اوما رفت.

3c:و آن را به عنوان یک منطقه بی صاحب بنیان گذاشت.

4-5:در کانال او سنگ (مرز جدید) محاط کرد.

6-8:او تعمیر کرد سنگ (مرز) را در مسیلیم.

9-10:او از دشت اوما رد نشد.

11-18:در کناره نینگیرسو او ، او زیارتگاهی برای انلی ساخت ، یک زیارتگاه نینهورساگ ، یک زیارگاه نینگیرسو و یک زیارتگاه اوت.

برخی واژه‌ها در سومری

سومری پارسی
یک
Mìn دو
سه
limmu چهار
Ía/í پنج
(aš, 'یک' + ía, 'پنج') Íaš شش
(min, 'دو'+ ía/í, 'پنج') Imin هفت
ussu هشت
(limmu, 'چهار' + ía/í, 'پنج') Ilimmu نه
þà, þù, a, u اغلب u نوشته می‌شود ده
niš بیست
pab, pap, pa پدر، برادر، مرد یا رئیس
rìg اسلحه
me-na-àm چه وقتی؟
me-šè کجا
àm چه؟کدام؟کی؟چه کسی؟
nu٬na نه، خیر(علامت منفی)
ku, kua ماهی
ú غذا
a آب
mu سال
ta-àm این چیست؟(جمله سوالی)
ge دختر
géme زن
kuš پسر
nita مرد
nu آتش
li درخشیدن
erim, érin, éren سرباز
kug, kù مقدس
en آقا
ñiš, ñeš چوب
da , áþi, aþ, á بازو
šilig, silig ایست، توقف
gal, ñal بزرگ

منبع:Sumerian Lexicon Version 3٫0 by John A. Halloran

منابع

  1. Gelb, Ignace J.. "Sumerian language". Encyclopædia Britannica Online. Encyclopædia Britannica. Retrieved 2011-07-30. 
  2. "ISO 639 code tables". SIL International. Retrieved 2011-07-30. 
  3. Prof. Piotr Michalowski University of Michigan Ann Arbor
  4. Prof. Steve Tinney, Middle Eastern Languages, Sumerian specialist
  5. Prof. Larry Tras COGS University of Sussex Brighton BN1 9QH UK
  6. Steven Schaufele, Ph.D., Asst. Prof. of Linguistics, English Department Soochow University, Waishuanghsi Campus, Taipei 11102, Taiwan
  7. [http://books.google.com/books?id=4iwHp8amsdEC&pg=PA48&dq=Sumerian+language+is+isolation&hl=en&ei=ZTqjTcG1Co_sOe73vTU&sa=X&oi=book_result&ct=result&resnum=1&ved=0CCgQ6AEwAA#v=onepage&q=Sumerian%20language%20is%20isolation&f=false Who gets the past?: competition for ancestors among non-Russian ... By Viktor Aleksandrovich Shnirelʹman]
  8. [http://books.google.com/books?id=rYT8MPFl_egC&pg=PA102&dq=Sumerian+language+is+isolation&hl=en&ei=ZTqjTcG1Co_sOe73vTU&sa=X&oi=book_result&ct=result&resnum=7&ved=0CEMQ6AEwBg#v=onepage&q=Sumerian%20language%20is%20isolation&f=false Folk-taxonomies in early English By Earl R. Anderson
  9. Our sixty-minute hour comes from Sumerian-universiteit leiden
  10. John Hayes, University of California, Berkeley "Sumerian" ۲nd printing June ۱۹۹۹, Languages of the World/Materials ۶۸,LINCOM EUROPA, Paul-Preuss-Str. ۲۵, D-۸۰۹۹۵ Muenchen, Germany.
  11. Piotr Michalowski, "Sumerian," The Cambridge Encyclopedia of the World's Ancient Languages (2004, Cambridge), pg. 22
  12. Bomhard, Allan R. & PJ Hopper (1984) "Toward Proto-Nostratic: a new approach to the comparison of Proto-Indo-European and Proto-Afroasiatic" (Current Issues in Linguistic Theory, 27)
  13. Ruhlen, Merritt. The Origin of Language: Tracing the Evolution of the Mother Tongue. John Wiley & Sons, Inc: New York, 1994. p. 143
  14. Jan Braun, "SUMERIAN AND TIBETO-BURMAN, Additional Studies", Wydawnictwo Agade, Warszawa, 2004, ISBN 83-87111-32-5.
  15. CDLI-Found Texts
  16. From Chavalas, Mark William. The ancient Near East: historical sources in translation. P.14.

مشارکت‌کنندگان ویکی‌پدیا، «Sumerian language»، ویکی‌پدیای انگلیسی، دانشنامهٔ آزاد. (بازیابی در ۱۲ ژانویه ۲۰۰۸).

پیوند به بیرون