زبان پشهای یکی از زبانهای گروه داردی از زیرشاخه هندوآریایی شاخه هندوایرانی خانواده زبانهای هندواروپایی است که در بخشهایی از افغانستان به آن سخن میگویند.[۱]
سخنوران این زبان بیشتر در ولایتهای لغمان و ننگرهار که ولایاتی پشتوننشین هستند، متمرکز شدهاند. بسیاری از پشهای ها خود را پشتونهایی میدانند که به یک زبان خاص سخن میگویند و اکثراً به پشتو و فارسی نیز مسلطند. به دلیل همسایگی، زبان پشهای از زبانهای فارسی و پشتو تاثیر زیادی پذیرفته است.[۲]
اتنولوگ سخنوران این زبان را (۱۹۸۲) حدود ۲۱۷ هزار نفر تخمین میزند. درصد باسوادی در بین پشهایها کمتر از ۱۰٪ است.چهار گونه شمال غربی، شمال شرقی، جنوب غربی و جنوب شرقی از این زبان وجود دارد که هرکدام دربرگیرنده چند لهجه هستند.[۳]
زبان پشهای در چند دهه گذشته دارای رسمالخط (الفبا) شده است. پشهای چهل و هفت واج دارد که برخی واجهای آن با واجهای دیگر زبانهای هندوآریایی تفاوتهایی دارند. مثلاً در این زبان حرفی وجود دارد که شبیه شین است ولی دقیقاً شین نیست و متفاوت است که در زبانهای عربی و فارسی و پشتو وجود ندارد یا الفی که در زبان پشهای است به چندین لحن گفته میشود.[۴]
|
زبانشناسی افغانستان |
|
هندواروپایی/
هندوایرانی |
|
|
|
شمال شرقی
|
|
|
|
شمال غربی
|
|
|
|
جنوب شرقی
|
پراچی* (ان) • اورمُری (ان)
|
|
|
جنوب غربی
|
|
|
|
|
|
کهته* (مل) • وایگَلی* (مح) • اَشکویی* (مح) • پارونی* (مح)
|
|
|
|
|
|
پشهای* (مل) • گَوَر-باتی (مح) • تیرو (تیراهی)* (ان)
|
|
|
هندی نو
|
|
|
|
|
| آلتایی |
|
|
| سامی |
|
|
| دراویدی |
|
|
| غیره |
|
عامیانه (argot)
|
|
|
|
ساختگی (sabir)
|
لازمی (مح)
|
|
|
متنوع
|
گویشهایی با خاستگاههای مختلف (گروههای سیار از قبیل «جَت» و غیره)
|
|
|
- در خارج از افغانستان گویشور ندارد؛ رس: رسمی؛ مل: ملی؛ مح: محلی؛ ان: گویشور بسیار کمی دارد (پراچی) و یا بسرعت در حال انقراض است (اورمُری، مغولی و اویغوری) و یا زبان مُرده است (تیرو و عربی)
|
|
|
کد زبانهای معرفیشده در ایزو ۶۳۹-۳ که حرف اول عنوان بینالمللی آنها حرف P است |
|
|
|
|
|
کد زبانهای معرفیشده در ایزو ۶۳۹-۳ که حرف اول عنوان بینالمللی آنها حرف G است |
|
|
|
|
|
کد زبانهای معرفیشده در ایزو ۶۳۹-۳ که حرف اول عنوان بینالمللی آنها حرف A است |
|
|
|
|
