زبان سکایی

از ویکی‌پدیا، دانشنامهٔ آزاد
پرش به: ناوبری، جستجو
سکایی
ختنی, تُمشُقی
سخن‌گویان پادشاهی ختن و تمشق (امروزه سین‌کیانگ)
منطقه آسیای مرکزی
زبان مرده سده دهم میلادی
خانواده‌های زبانی هندواروپایی
گویش‌ها
ختنی
تمشقی
رسم‌الخط براهمی
کدهای زبان
ISO 639-1 هیچکدام
ISO 639-2 kho
ISO 639-3 kho

زبان سکایی میانه، یا زبان ختنی از زبان‌های ایرانی میانه است[۱] که نام شکل میانه برجای مانده از زبان سکایی باستان است. از زبان سکاهای میانه دو گویش بوسیله آثار بجای مانده شناخته شده‌اند که بنابر منطقه کشف آثار آنها که در ختن و تمشق در سین‌کیانگ چین است به دو گویش تمشقی و ختنی نیز نام‌گذاری شده‌اند. آثاری که به گویش ختنی هستند به الفبای براهمی نوشته شده و تحت تاثیر ادبیات بودایی می‌باشند. از گویش تمشقی نیز آثاری بدست آمده که نگارش آنها به سده‌های پنجم تا دهم میلادی باز می‌گردد. این دو زبان در همان زمان به سود زبان ترکی اویغوری عقب‌نشینی نمودند اما همچنان در کوهستان‌های پامیر در غرب چین گویش‌های ایرانی رایج می‌باشند که ممکن است با این زبان پیوند دور داشته باشند. زبان‌های پشتو و وخی شباهت زیادی با زبان سکایی میانه نشان می‌دهند.[۲]

قبایل سکایی، در سرزمینی از حوضهٔ رودخانهٔ تاریم تا مرز بلخ به سرمی‌بردند و از اوایل سده دوم پیش از میلاد به سوی باختر و زرنگ و رخج و بعداً به هندوستان شمال غربی کوچیدند.[۳]

در سده یازدهم میلادی در نواحی کاشغر زبان کنچگ رایج بوده که واژه‌های باقی‌ماندهٔ آن حاکی از شباهت این زبان به گویش‌های سکایی است.[۳]

به طوری که بعضی از زبان‌شناسان ذکر نموده‌اند، شاید زبان‌های پامیری امروزی ادامهٔ تاریخی گویش‌های مختلف سکایی باشند. بررسی قیاسی زبان سکایی ختنی و گویش وخی امروزی، که از گروه زبان‌های پامیری است، حاکی از شباهت تاریخی این دو زبان است و نشان می‌دهد که از سرچشمه‌ای نزدیک به هم پیدا شده‌اند.[۳]

برخی واژه‌ها[ویرایش]

برخی واژه‌ها از زبان سکاهای مغرب که در کناره دریای سیاه و جنوب روسیه:[۴]

arvant:تند و سریع
aspa:اسب
atar:آذر
carma:چرم
gausa:گوش
hapta:هفت.

منابع[ویرایش]

  1. بریتانیکا-زبان سکایی
  2. مشارکت‌کنندگان ویکی‌پدیا، «Saka language»، ویکی‌پدیای انگلیسی، دانشنامهٔ آزاد (بازیابی در ۴ اکتبر ۲۰۱۰).
  3. ۳٫۰ ۳٫۱ ۳٫۲ میر بابایف، عزیز: تحول تاریخی زبان‌های ایرانی در منطقه هندوکش شرقی. در: «نامه پارسی»، سال هشتم، بهار ۱۳۸۲ - شماره ۱.
  4. تاریخ ما-زبان سکایی

جستارهای وابسته[ویرایش]

پیوند به بیرون[ویرایش]