مهاباد

مهاباد مه‌هاباد
مهاباد °۴۵٫۷۲۱۷شرقی °۳۶٫۷۶۴۷شمالی / ۴۵٫۷۲۱۷;۳۶٫۷۶۴۷
اطلاعات کلی
کشور	ایران
استان	آذربایجان غربی
شهرستان	مهاباد
بخش	مرکزی
نام(های) دیگر	سابلاغ
سال شهرشدن	دورهٔ صفوی
مردم
جمعیت	۱۳۵٬۷۸۰ نفر
زبان‌ گفتاری	کردی سورانی: لهجهٔ مکریانی
مذهب	اسلام سنی
جغرافیای طبیعی
ارتفاع از سطح دریا	۱۴۱۷ متر
آب‌وهوا
میانگین دمای سالانه	۱۲
میانگین بارش سالانه	۳۳۰
اطلاعات شهری
شهردار	ابراهیم کریمی
پیش‌شماره تلفنی	۰۴۴۲
وبگاه	شهرداری مهاباد فرمانداری مهاباد
تابلوی خوش‌آمد به شهر
بەخێرهاتن بۆ مەهاباد

مَهاباد (به کردی:مه‌هاباد, Mehabad) مرکز شهرستان مهاباد و یکی از شهرهای کردنشین استان آذربایجان غربی در ایران می‌باشد. این شهر همچنین پایتخت جمهوری مهاباد بوده‌ است. شهری سرسبز و در میان چندین کوه واقع شده‌است. از بزرگان مهاباد می‌شود به هژار و هیمن از شاعران معروف اشاره کرد. از جمله آثار تاریخی این شهر می‌توان به فقرگاه و غار آبی سهولان اشاره کرد.

بر اساس نتایج آمارگیری سال ۱۳۸۵ شهر مهاباد پس از ارومیه و خوی و بوکان چهارمین شهر پرجمعیت آذربایجان غربی و همچنین بر اساس نتایج این آمارگیری این شهر پس از کرمانشاه و سنندج و ایلام و بوکان پنجمين شهر بزرگ کردنشین ایران محسوب می‌شود. البته اگر شهر ارومیه را که جمعیت قابل ملاحظه کرد دارد نیز حساب کنیم شهر مهاباد به رتبه ششم شهرهای کردنشین ایران تنزل میابد. همچنین این شهر ۵۵ امین شهر پرجمعیت ایران و ۲۶۸۶ امین شهر پرجمعیت جهان است .

پیشینه

دیرینگی این شهر دست کم به دوران صفوی بازمی‌گردد. در متون و اسناد تاریخی نام این شهر نخست سووق بلاق ( سوخ بلاق کلمه ترکی به معنی سرد چشمه ) بعدها ساوج بلاغ و در دوره قاجاریه ساوج بلاغ مکری قید شده است و تا سال ۱۳۱۵ به همین اسم نامیده می شد. اما در آن سال بر اساس اقدام فرهنگستان وقت ایران و بنا بر پیشنهاد روانشاد غلامرضا رشید یاسمی و تصویب فرهنگستان نام این شهر به مهاباد تغیر یافت. شهر مهاباد در کالبد کنونی توسط صارم‌بگ از ملوک کُرد ساوجبلاغ مکری در اوایل سدهٔ ۱۱ هجری در بخش شمال نزدیک به خم رودخانه مهاباد (محلات باغ سیسه و دباغیان) فعلی بنا گردید.

قدیمی‌ترین منطقه مهاباد «باغ سیسه» نام دارد که یکبار هم بر اثر سیلاب ویران شده‌است و امروزه دارای معماری قدیمی و بافت آن رو به فرسایش است.

سیل و آسیب‌های دیگر باعث انتقال خانه‌ها به بخش‌های جنوبی و ایجاد محلات تازه پیرامون میدان چهارچراغ (شهرداری فعلی) گردیده‌است.

شهر مهاباد به حالت متروکه درآمده بود تا این‌که بداق‌سلطان حکمران مهاباد دوباره به آبادانی آن پرداخت. بازرگانی در این شهر در دورهٔ قاجار گسترش یافت و مبادله کالا با شام و بیروت انجام می‌شد که بیشتر در سراهای موصلیان، کریمخان و کاشی‌ها در بازار مهاباد و کاروانسرای سیمون، همدانی‌ها، تاجرباشی و کوسه صورت می‌گرفت.

کوچ به شهر در طول دهه ۵۵-۱۳۴۵ خورشیدی افزایش چشمگیر داشت و تراکم جمعیتی آن را بالا برد. بیشتر این کوچ‌ها از دیگر شهرهای کردنشین منطقه بوده‌اند. پس از گسترش شهر بسیاری از باغ‌های پیرامون مهاباد مسکونی شدند که امروزه این امر در نام شماری از محلات این شهر که با واژهٔ باغ همراه است دیده می‌شود.

امروزه همه معابر شهر آسفالت است و شهرک صنعتی که در کیلومتر ۱۸ جاده مهاباد-میاندوآب قرار دارد و ۹ واحد آن به بهره‌برداری رسیده‌ است برای ۱۸۴ نفر ایجاد اشتغال کرده است. به استناد شواهد معتبر منطقه مکریان از پیشینه ای تاریخی برخوردار است. اما تاریخ تاسیس شهر مهاباد چهار صده قبل و متقارن با حکومت شاه اسماعیل صفوی می باشد.در سال 1081 هجری قمری و در اواخر سلطنت شاه سلیمان صفوی ( شاه عباس اول ) بداق سلطان فرزند شیر خان مکری حکومت منطقه ی مکری را در اختیار گرفت و مهاباد کنونی را مرکز حکمرانی خویش قرار داد و اقدامات اساسی و شایسته ای در جهت عمران و آبادانی منطقه به عمل آورد که از جمله می توان به احداث سه پل تمام بند دارلک و لج و پل سرخ – 1079 هجری قمری – مسجد سرخ – 1089 هجری قمری – حفر قنات و ساخت کاروانسرا و حمام لج در آن زمان اشاره کرد. در متون و اسناد تاریخی نام این شهر ابتدا سووق بلاق ( سوخ بلاق به معنی سرد چشمه ) بعدها ساوج بلاغ و در دوره قاجاریه ساوج بلاغ مکری قید شده است و تا سال 1315 به همین اسم نامیده می شد. اما در آن سال بر اساس اقدام فرهنگستان وقت ایران و بنا بر پیشنهاد روانشاد غلامرضا رشید یاسمی و تصویب فرهنگستان نام این شهر به مهاباد تغیر یافت.در قابوسها و کتب تاریخی معتبر معانی مختلفی برای این نام ذکر شده است

بر اساس فرهنگ قاطع مه آباد نام اولین پیغمبر عجم قید شده که کتابی به نام دساتیر داشته است. در فرهنگ المعجم در برابر واژه مه آباد آمده است (( اسم یطلق علی انبیاء الفرس القدماء )). فردوس در شاهنامه فرموده : نهم پشت زردشت پیشین بد او - - - مه آباد ما پیغمبر راستگو

سرجان ملکم در کتاب تاریخ ایران از مهابادیان به عنوان اولین سلسله ای که بر ایران حکومت کرده اند نام برده است

میرزاده ی عشقی در اشاره به یک شهر ییلاقی در دامنه های زاگرس چنین سروده است

نه گمان دار مه آباد همین این بوده - - - نه مه آباد صد اینگونه به تخمین بوده

فصل دی خرم گردشگه پیشین بوده - - - قصر قشلاقی شاهان مه آئین بوده

حجله و کامگه خسرو شیرین بوده

ویژگی‌های جغرافيايي و اقليمی

مهاباد در جنوب استان آذربایجان غربی، در عرض جغرافيايي َ٤٦ و ْ٣٦ شمالی و طول جغرافيايی َ٤٣ و ْ٤٥ شرقی و در دامنه رشته کوه‌های لند شيخان قرار دارد. ارتفاع این شهر از سطح دريا ١٣٨٥ متر مي‌باشد.

مردم

زبان

زبان گفتاری بیشتر مردم مهاباد، زبان سورانی با لهجهٔ مُکریانی است.

وسعت و جمعیت

از لحاظ وسعت شهرستان مهاباد با ۲۵۹۲ کیلومترمربع، چهارمین شهر بزرگ استان است. بر پایه واپسین سرشماری انجام شده در سال ۸۵، جمعیت این شهر حدود ۲۰۱٫۰۱۰ تن است .از این تعداد جمعیت ۱۳۵٫۷۸۰ تن شهری و ۶۵۲۶۹ تن روستایی هستند. هم‌چنین ١٠٢٤٦٢ تن از جمعیت این شهرستان را مردان و ٩٨٥٨٧ تن را زنان تشکیل می‌دهند. این شهرستان ٧% از کل وسعت و جمعیت استان آذربایجان غربی را تشکیل داده‌است.

اهالی مشهور مهاباد

از سیاسیون

• بداق سلطان یکی از سرداران شاه عباس صفوی
• قاضی محمد، رهبر حزب دمکرات کردستان ایران و جمهوری کردستان

از شاعران، نویسندگان و مترجمان

• عبدالرحمن شرفکندی، شاعر، مترجم و نویسنده

• محمدامین شیخ‌الاسلامی، شاعر، مترجم و نویسنده
• حسین حوزنی مکریانی، نویسنده‌ و تاریخ نویس
• محمد قاضی، مترجم برجستهٔ ایرانی

از هنرمندان

• خسرو سینا نویسنده سینما و کارگردان تلویزیون و تئاتر
• محمد ماملی خواننده‌ کرد
• عزیز شاهرخ خواننده کرد

آب و هوای مهاباد

شهر مهاباد با قرار گرفتن در شمال باختری ایران دارای آب و هوای معتدل کوهستانی است. تابستان‌ها خنک و زمستان‌ها بسیار سرد می‌باشد. بهار قشنگ‌ترین فصل دراین منطقه‌ است. در فصل پاییز هوا بیشتر بادی است.

دانشگاه‌ها

• ١. دانشگاه آزاد اسلامی واحد مهاباد
• ٢. دانشگاه پیام نور مهاباد
• ٣. دانشکده بازرگانی
• ۴. دانشگاه جامع علمی و کاربردی
• ٥. آموزشکده فنی و حرفه‌ای سما واحد مهاباد

جستارهای وابسته

• آذربایجان غربی

منابع

در ویکی‌انبار منابعی در رابطه با مهاباد موجود است.

• وب‌گاه کردکلهر (برداشت آزاد با ذکر منبع)

همچنین نگاه کنید به

• مهاباد (اصفهان)