عبدالرحمن شرفکندی

از ویکی‌پدیا، دانشنامهٔ آزاد
پرش به: ناوبری، جستجو
برای دیگر افراد با نام «شرفکندی» و دیگر کاربردها ، مقالهٔ شرفکندی را ببینید.
عبدالرحمن شرفکندی
نام اصلی عبدالرحمن شرفکندی
زمینهٔ کاری شاعر و نویسنده و مترجم
زادروز ۱۳۰۰
مهاباد
مرگ ۱۳۶۹
تهران
ملیت ایرانی
محل زندگی مهاباد، بوکان
جایگاه خاکسپاری مقبرةالشعرای مهاباد
در زمان حکومت پهلوی
رویدادهای مهم زندانی و حبس شدن
تخلص هه‌ژار

عبدالرحمن شرفکندی (۱۳۰۰، مهاباد ـ ۲ اسفند ۱۳۶۹، تهران)، ملقب به هَژار (به کردی: هه‌ژار، به‌معنی مسکین، بی‌نوا و تهیدست،) از نویسندگان و مترجمان و شاعران برجستۀ کرد ایران بود.[۱] از کارهای برجستۀ او ترجمۀ کتاب قانون در طب بوعلی سینا از عربی به فارسی، ترجمۀ منظوم رباعیات خیام از فارسی به کردی و فرهنگ کردی ـ فارسی هه‌نبانه بورینه است. وی در سرودن شعر، تحت تأثیر شاعران برجستۀ کرد مانند احمد خانی، وفایی، ملای جزیری و قادر کویی بود.

هه‌ژار در جمهوری مهاباد (کردستان آزاد) به‌همراه ماموستا هیمن به‌عنوان شاعر ملی کردستان انتخاب شد. وی همچنین در جنبش آزادی‌خواهی کردستان عراق به رهبری مصطفی بارزانی نیز مشارکت داشت.[۲]

زندگی نامه[ویرایش]

وی فرزند حاجی ملا محمد بود و در سال ۱۳۰۰ هجری خورشیدی در مهاباد به دنیا آمد. دوران کودکی و جوانی را در زادگاهش سپری کرد و هنگامی که ۱۷ سال سن داشت پدرش درگذشت. هژار ناچار درس و تحصیل را بعد از مرگ پدر، رها کرد و به کسب‌وکار روی آورد. با همۀ گرفتاری‌ها، علاقۀ شدید عبدالرحمن جوان به زبان و ادبیات کردی چنان بود که تا سال‌ها بسیاری از دواوین شعرا را خوانده بود و بیشتر آنها را از حفظ داشت. او تخلص هژار «به‌معنی بی‌نوا و درویش» را برای خود برگزید و نخستین دیوان اشعارش را، که ئاله‌کوک نام داشت، چاپ و منتشر کرد و به زبان آذری نیز ترجمه و انتشار یافت. هژار، به‌دلیل مسائل سیاسی، پس از دو ماه حبس در سقز، درحالی‌که می‌خواستند او را به مهاباد منتقل کنند، در فرصتی موفق به فرار شد و وارد خاک عراق شد. در آنجا، دست از مطالعه نکشید و همواره بخشی از مختصر دستمزدش را به خرید کتاب اختصاص می‌داد.

کار طاقت‌فرسا و سوءتغذیه بیمارش کرد، و چون بیماریش به درازا کشید، مسلول شد و نزدیک بود از دست برود، که توسط جمعی از دوستدارانش بـه بیمارستانی در جبل لبنان انتقال یافت. این بیمارستان کتابخانهٔ بزرگی داشت حاوی کتاب‌های ارزشمند بسیار به زبان عربی. هژار دو سال و چند ماه در آنجا به سر برد و در این مدت بیشتر اوقاتش را به مطالعه گذراند و اطلاعاتش را درزمینۀ زبان و ادبیات عرب تکمیل کرد، به‌طوری‌که وقتی به عراق بازگشت، به عضویت در مجمع علمی آن کشور درآمد و مجال یافت که به مطالعه و تحقیق بیشتر بپردازد. به‌علاوه، برخی از اشعار و مقالاتش را منتشر کرد.

هژار سه سال نیز در سوریه اقامت گزید. سرانجام، بعد از ۱۷ سال به ایران بازگشت. دولت ایران او را در عظیمیه کرج سکنی داد و بدین‌ترتیب او برای چندمین بار و در سر پیری، زندگی را از صفر شروع کرد. در دانشگاه تهران ترجمۀ قانون در طب، تألیف ابوعلی سینا را به او پیشنهاد دادند در ازای دستمزد مختصری، و با ترجمۀ اولین کتاب از این اثر، در محافل علمی و ادبی راه پیدا کرد و به عضویت فرهنگستان زبان ایران درآمد. با تلاش سخت و خستگی‌ناپذیر، بیشتر ساعات شبانه‌روز را به تحقیق و تألیف و ترجمه مشغول بود و در سایۀ این کار پیگیر، آثاری را در زمینه‌های مختلف علمی و ادبی و فرهنگی نوشت، که از جملۀ آنها شرح دیوان اشعار شیخ احمد جزیری، ترجمۀ دورۀ کامل قانون ابن سینا در هفت جلد، گردآوری فرهنگ جامع لغات کردی به کردی و فارسی، زندگی‌نامۀ خودش، و بالاخره ترجمۀ کامل قرآن به زبان کردی را می‌توان نام برد. هژار، سرانجام در روز پنجشنبه دوم اسفندماه سال ۱۳۶۹ در تهران براثر بیماری درگذشت. جنازۀ او را به مهاباد منتقل کردند و درحالی‌که شهر در ماتم نشسته‌بود و جمعیت انبوهی از دور و نزدیک برای وداع با وی گرد آمده‌بودند، با تجلیل بسیار، که حتی مسعود بارزانی، رئیس‌جمهور کنونیِ اقلیم کردستان عراق نیز حضور داشت، تا گورستان بداق سلطان مشایعت شد و درکنار هیمن و ملاغفور به خاک سپرده شد.

آثار[ویرایش]

فارسی[ویرایش]

کردی[ویرایش]

  • هه‌نبانه بورینه یا فرهنگ کردی ـ فارسی (فرهنگ کردی به کردی و فارسی)
  • چێشتی مجێور (شلم‌شوربا)
  • میرزا قادر
  • کتیبی سه وز
  • ملا میرزا
  • ئاڵەکۆک (برگ سبز)
  • به‌یتی سه‌رەمه‌ر
  • مەم و زین (ترجمه مم و زین از کرمانجی به سورانی)
  • بۆ کوردستان ( برای کردستان )
  • شه‌ره‌فنامه (ترجمه شرفنامه بدلیسی از فارسی به کردی)
  • چوارینەکانی خەیام (ترجمه رباعیات خیام به کردی سورانی)
  • ھۆزی گاوان
  • مێژووی ئه‌ردەڵان (تاریخ خاندان اردلان)
  • یەک له پەنای خاڵ و سیفری بێ برانەوه (ترجمه کتاب "یک، جلوش تا بی‌نهایت صفرها" اثر علی شریعتی)
  • دایە، باوە، کێ خراوە؟ (ترجمۀ کتاب "پدر، مادر، ما متهمیم" علی شریعتی)
  • شەرحی دیوانی مەلای جزیری (شرح دیوان ملای جزیری)
  • قورئانی پیرۆز بە کوردی (ترجمۀ قرآن به کردی)

و چند اثر دیگر.

جستارهای وابسته[ویرایش]

منابع[ویرایش]

پیوند به بیرون[ویرایش]