مصطفی بارزانی

از ویکی‌پدیا، دانشنامهٔ آزاد
پرش به: ناوبری، جستجو
مصطفی بارزانی
Barzani1.jpg
شناسنامه
نام کامل ملا مصطفی بارزانی
زادروز ۱۴ مارس ۱۹۰۳
زادگاه روستای بارزان، جنوب کردستان عراق
،
تاریخ مرگ ۱ مارس ۱۹۷۹
محل مرگ بیمارستان جورج تاون، واشنگتن
، ایالات متحده آمریکا ایالات متحده
فرزندان مسعود بارزانی، ادریس بارزانی
دین اسلام - سنی
اطلاعات سیاسی
حزب سیاسی حزب دموکرات کردستان عراق
سمت نخستین رهبر حزب دموکرات کردستان عراق
فعالیت‌ها از رهبران جنبش ملی‌گرای کرد در عراق

ملا مصطفی بارزانی (۱۴ مارس ۱۹۰۳ - ۱ مارس ۱۹۷۹)[۱] از رهبران جنبش ملی‌گرای کرد در عراق و نخستین رهبر حزب دموکرات کردستان عراق بود.[نیازمند منبع] او سال‌های متعددی رهبری عملیات مسلحانه برای استقلال کردستان عراق را به عهده داشت.

زندگینامه[ویرایش]

مصطفی بارزانی در روستای بارزان در کردستان عراق (در آن هنگام: بخشی از امپراتوری عثمانی) متولد شد.

او در سال‌های ۱۹۳۱ و ۱۹۳۲ به همراه برادر بزرگ‌ترش، شیخ احمد بارزانی، از سران جنبش استقلال کردستان بود. در ۱۹۳۵ با سرکوب این جنبش او به همراه برادرش به سلیمانیه تبعید شد. ملا مصطفی در ۱۹۴۲ از سلیمانیه گریخت و شورش جدیدی را علیه بغداد آغاز کرد که نهایتا ناموفق بود. بعد از آن ملا مصطفی به همراه هزار نفر از طرفداران و خانواده‌هاشان به ایران مهاجرت کرد.

در دسامبر ۱۹۴۵ حزب دموکرات کردستان ایران با حمایت اتحاد جماهیر شوروی تشکیل جمهوری مهاباد در مناطق شمال غربی ایران را اعلام کرد. ملامصطفی از ژنرالهای نامی جمهوری مهاباد و فرمانده کل قوای کردستان در آن ایام بود. در این ۱۱ ماه و در تاریخ ۱۶ اوت ۱۹۴۶ حزب دموکرات کردستان عراق نیز در بغداد تأسیس شد و بارزانی (به صورت غیابی) به عنوان نخستین رئیس این حزب نیز هم‌زمان انتخاب شد.

بعد از خروج نیروهای شوروی از ایران در مه ۱۹۴۶ (که بر طبق توافق‌نامه یالتا صورت گرفت) جمهوری مهاباد دچار ضعف شد و نهایتاً در دسامبر ۱۹۴۶ توسط نیروهای ایران سرکوب شد و رهبرانش اعدام و زندانی شدند. اما ژنرال بارزانی موفق شد بعد از یکسری جنگ‌های پارتیزانی به عراق برود. در آن‌جا نیز او دچار مشکل شد و نهایتا با حدود ۵۰۰ نفر از بهترین پیشمرگه‌هایش بعد از جنگ‌هایی افسانه‌ای از طریق خاک ترکیه و ایران به آذربایجان در اتحاد جماهیر شوروی رفت و در آن‌جا، ضمن خلع سلاح، پناهنده شد.[نیازمند منبع]

در ۱۹۵۱ بسیاری از پیشمرگه‌های بارزانی موفق شدند در باکو مستقر شوند و بعضاً به تحصیلات خود ادامه دهند. بارزانی شخصاً به مسکو رفت و به تحصیل در رشتهٔ علوم سیاسی و نظامی پرداخت و با تبعیدی‌های کرد آن زمان تماس حاصل کرد.

در نبود ملامصطفی در عراق، بارزانی‌ها با مشکلات زیادی مواجه شدند. بارزانی‌ها فاقد رهبری شده بودند و اختلافات در حزب دموکرات کردستان شدت یافته بود. جناح چپ حزب دموکرات، به رهبری جلال طالبانی و چند نفر دیگر، غالباً از سورانی‌زبانان جنوبی تشکیل می‌شد که با کرمانجی‌زبانان شمالی همواره دچار اختلاف بودند. سورانی‌زبان‌ها کرمانجی‌زبانان، از جمله بارزانی‌ها، را از نظر فرهنگی عقب‌مانده می‌دانند و کرمانجی‌زبانان نیز سورانی‌زبانان عراق را متکبر و غیرقابل اعتماد می‌دانند. اختلافات فرهنگی بین آنها به صورت‌های گوناگون ظاهر شده و با اختلاف نظرهای سیاسی نیز توأم شده است. در نبود ملامصطفی در عراق، رهبری حزب دموکرات کردستان عراق بعد از جدل‌هایی به دست سورانی‌زبانان افتاد، و بارزانی‌های کرمانجی‌زبان، علاوه بر فشار سیاسی از طرف دولت عراق، فشارهایی را از جانب کردهای همنژاد خود متحمل شدند. این اختلافات حل نشد و با برگشتن بارزانی‌ها به عراق منجر به برخورد و جدایی شد.[۲]

در ۱۹۵۸ و پس از کودتای جمهوری‌خواهان، بارزانی توسط نخست وزیر وقت عبدالکریم قاسم به عراق دعوت شد. او همراه با استقبالی کم‌نظیر به عراق بازگشت و خواستار استقلال نواحی کردنشین شمال عراق شد. این موضوع باعث پیدا شدن اختلافاتی بود که نهایتاً در ۱۹۶۱ به حملهٔ نیروهای دولت مرکزی و قاسم علیه کردستان انجامید. بارزانی و همراهانش در نتیجه مجدداً به کوهستانهای کردستان پناه بردند.

در مارس ۱۹۷۰ رهبران کردستان با بغداد به توافقاتی رسیدند و با به رسمیت شناخته شدن قومیت و زبان کردها و موقعیت برابر آن‌ها با اعراب تاکید شد.

در مارس ۱۹۷۴ مصطفی بارزانی این بار با حمایت محمدرضا پهلوی شاه ایران و آمریکا جنگ جدیدی علیه حکومت حزب بعث عراق را آغاز کرد که با پیروزی‌های بزرگی همراه بود. در اوایل سال ۱۹۷۵ توافق‌نامه‌ای در الجزیره بین شاه ایران و صدام حسین بر سر اروندرود امضا شد و در نتیجه ایران هرگونه کمک به شورش کردهای عراق را متوقف کرد و فشار زیادی بر شورش کردها وارد آورد که باعث عقب نشینی موقتی وی و تنها ماندنش شد.

سال بعد، دوباره حزب و بیشمرگان به رهبری بارزانی کار خود را از سر گرفتند، ولی بعد از مدتی بعلت مریضی، برای معالجه بیماری سرطان ریه به ایالات متحده رفت و نهایتاً در ۱ مارس ۱۹۷۹ در بیمارستان جورج تاون، در واشنگتن، آمریکا درگذشت.

خانواده بارزانی دوباره با جدیت تمام مبارزه را از سر گرفتند. پسر او مسعود بارزانی رهبر کنونی حزب دموکرات کردستان عراق و رئیس کنونی حکومت کردستان عراق است.

جستارهای وابسته[ویرایش]

منابع[ویرایش]

  1. «۲۴ اسفند- ۱۵ مارس - درگذشت مصطفی بازارانی». آفتاب. بازبینی‌شده در ۱۰ مهر ۱۳۹۰. 
  2. «بارِزانیها». دانشنامهٔ جهان اسلام. 

پیوند به بیرون[ویرایش]