شهرستان بوکان

از ویکی‌پدیا، دانشنامهٔ آزاد
پرش به: ناوبری، جستجو

مختصات: ۳۶°۳۱′۱۳″ شمالی ۴۶°۱۲′۳۱″ شرقی / ۳۶.۵۲۰۲۸° شمالی ۴۶.۲۰۸۶۱° شرقی / 36.52028; 46.20861

شهرستان بوکان
تصویری از شهرستان بوکان
اطلاعات کلی
کشور ایران Flag of Iran.svg
استان آذربایجان غربی
مردم
جمعیت ۲۲۴،۶۲۸ نفر(۱۳۹۰)[۱]
زبان‌های گفتاری کردی سورانی[۲]
مذهب سنی شافعی[۳]
، کلیمی،ارامنه زرتشتی[نیازمند منبع]
داده‌های دیگر
وب‌گاه فرمانداری بوکان
شهرها
بوکان، سیمینه
تعداد بخش‌ها
بخش مرکزی، سیمینه

شهرستان بوکان یکی از شهرستان‌های کردنشین[۴] استان آذربایجان غربی ایران است. شهرستان بوکان در منطقه تقریباً کوهستانی و معتدل قرار گرفته که از جهت شمال به شهرستان میاندوآب و از جنوب به شهرستان سقز و از شرق به شهرستان شاهین‌دژ و از غرب با شهرستان مهاباد همسایه‌است. مرکز این شهرستان شهر بوکان است. شهر بوکان در ۳۶ درجه و ۳۱ دقیقه عرض شمالی و ۴۶ درجه و ۱۲ دقیقه طول شرقی نسبت به نصف النهار گرینویچ قرار دارد و ارتفاع آن از سطح دریای آزاد ۱۳۷۰ متر می‌باشد.[۵] بر پایه سرشماری سال ۱۳۹۰ جمعیت شهرستان بوکان برابر با ۲۲۴،۶۲۸ نفر بوده است، که از این تعداد ۱۰۲، ۴۸۸ نفر آنان مرد و ۱۰۱، ۸۲۰ نفر آنان زن بوده‌اند.

شهرستان بوکان (شهر بوکان و توابع آن) چهارمین شهرستان استان آذربایجان غربی بعد از شهرستان‌های ارومیه و خوی و میاندوآب و هفتاد و ششمین شهرستان پرجمعیت ایران می‌باشد. بر اساس نتایج آمارگیری سال ۱۳۸۵ این شهر پس از ارومیه و خوی سومین شهر پرجمعیت آذربایجان غربی[۶] و همچنین بر اساس نتایج این آمارگیری این شهر پس از کرمانشاه و سنندج و ایلام چهارمین شهر بزرگ کردنشین ایران محسوب می‌شود..[۷][۸][۹] همچنین این شهر ۵۱ امین شهر پرجمعیت ایران[۱۰] و ۲۴۲۳ امین شهر پرجمعیت جهان است.[۱۱][۱۲]

پیشینه[ویرایش]

این شهرستان در حدود ۳۰۰۰ سال قبل تحت نام ایزیرتو[۱۳] پایتخت تمدن مانناییان بوده‌است.[۱۴]آثار این تمدن بسیار هنرمند قابل توجه بوده و نمونه‌هایی از آثار به تاراج رفته اش در موزه‌های جهان از قبیل موزه توکیو و موزه ارومیه دیده می‌شود.[۱۵] این تمدن در شمالغربی ایران سکنی داشته‌اند. هنر معروف آنها ساخت آجرهای لعابدار بوده‌است. آجرهای با طرحهای رنگین که طرح آنها پس از گذشت حدود ۳۰۰۰[۱۶] سال تقریباً سالم باقی مانده‌اند.[۱۷] نمونه‌ای از این آجرها در موزه شرق[۱۸] کهن توکیو یافت می‌شود.[۱۹]

نامگذاری[ویرایش]

نوشتار اصلی: ریشه نام بوکان
ملک سیف الدین خان، روستای سردار آباد در دوره قاجار، عکاس ژاک دو مورگان

روایات زیادی در مورد ریشه نام این شهر وجود دارد، مثلا بعضی‌ها بر این عقیده هستند که «بو» به معنی سرزمین و «کان» به معنای معدن است و بوکان به معنای سرزمین معادن می‌باشد اما از مشهورترین این روایات این است که در قدیم مردم این شهر در هنگام مراسم عروسی به چشمه آب بزرگ و مشهور این شهر که کردها آن را «حه‌وزه گه‌وره» (Hewze Gewre) به معنی «آبگیر بزرگ» می‌نامند، (و این چشمه به صورت چشمه‌ای جوشان است که آب آن از سفره‌های زیرزمینی تأمین می‌شود؛) می‌آمدند و از آنجا که به کردی واژه «بوک»، به معنی عروس است این منطقه را که بعدها به شهر تبدیل شد «بوکان» (جمع بوک = عروس‌ها) نامیدند.

اما این نظریه تنها در صورتی درست است که ما این اسم را با لهجه فارسی تلفظ کنیم یعنی «بوکان Bukan»، این در حالی است که ساکنین این شهر و همهٔ مردم کردزبان آن را بصورت «بوکان Bokan» ادا می‌نمایند.

  • در کتیبه‌های آشوری نام باریکانو (محل محصول) در جوار قلعه خارخار (دیواندره) دیده می‌شود که می‌تواند همان بوکان امروزی منظور باشد. باریکانو را می‌توان باروکان یعنی محل بارو و برج هم‌معنی نمود. باو در کردی از جمله به معنی شایان و خوب است لذاباوکان (بوکان) با مفهوم محل بارو مناسب می‌افتد.
  • نظریهٔ دیگری وجود دارد که نام شهر را برگرفته از کلمهٔ «بک» به معنی خدا می‌داند. با اضافه شدن ا و ن در آخرِ نام می‌توان گفت بوکان به معنی ؛سرزمین خدایان، است. این نظریه بسیار کهن است (مربوط به تمدن ماننایان. ایزیرتو) و به دلیل شرایط سیاسی و منطقه‌ای تاکنون ناگفته مانده‌است.

نظریه دیگر در مورد وجه تسمیه شهر چنین است: شهر بوکان به دور چشمه بزرگ حه‌وزه گه‌وره‌ شکل گرفته‌است و به چنین چشمه‌هایی در زبان کُردی «کانی Kani» گفته می‌شود. همچنین واژه «بو Bo» در زبان کردی کاربردهای مختلفی دارد که اغلب در شکل ترکیبی به کار برده می‌شود؛ مانند بو کوی؟(کجا؟)

اما چگونگی ترکیب این کلمات و شکل گیری واژه بوکان بر اساس این نظریه چنین است: در زمانهای قدیم هنگامیکه زنان قصد شستن وسایل خانه را داشتند آنها را با خود برداشته و به سمت رود یا چشمه‌ای در نزدیکی محل اقامتشان بوده می‌بردند و در آنجا کارشان را انجام می‌دادند. به همین ترتیب اهالی ساکن اطراف بوکان، جهت شستن و نظافت ظروف و وسایل خود به طرف این کانی یا حوض می‌رفتند و هنگامی که کسی سراغ نفری را که جهت انجام این امور به «کانی» رفته بود، می‌گرفت، نزدیکان وی در پاسخ می‌گفتند: «او به کانی رفته‌است» و به زبان کردی «چوه بوکانی» یعنی به «چشمه» رفته‌است. بدین ترتیب واژه «بوکانی» به افرادی گفته می‌شد که رفت و آمد زیادی را به «کانی» مزبور انجام می‌دادند و سپس کم‌کم در آنجا ساکن شدند.

امروز حوض گوره (حه‌وزه گه‌وره)، در مرکز شهر واقع است و با آب گوارا و بی پایان خود آب نیمی از شهر را تأمین می‌کند. و نزد اهالی شهر از نوعی دلبستگی و جایگاه خاصی برخوردار است.

ویژگی‌های طبیعی و جغرافیایی[ویرایش]

نقشه کامل شهرستان بوکان

وسعت[ویرایش]

شهرستان بوکان با وسعت ۲۵۴۱٫۳۰۶ کیلومترمربع، حدود ۶٫۵۰ درصد از سطح استان را به خود اختصاص می‌دهد. این شهرستان در ارتفاعی حدود ۱۰۰۰ تا بیش از ۲۰۰۰ متر از سطح دریا بوده و شیب میانگین وزنی آن ۸ درصد محاسبه گردیده‌است. از سطح شهرستان ۳۰٫۳۱ درصد اراضی کوهستانی، ۲۹٫۷۳ درصد تپه‌ها و ۳۹٫۹۶ درصد بقیه را اراضی دشتی، سیلابی و... تشکیل می‌دهند. از نظر مختصات جغرافیایی در ۳۶ درجه و ۳۲ دقیقه عرض شمالی و ۴۶ درجه و ۱۳ دقیقه طول شرقی واقع گردیده‌است.

موقعیت جغرافیایی[ویرایش]

شهرستان بوکان در منطقه تقریباً کوهستانی و معتدل قرار گرفته که از جهت شمال به شهرستان میاندوآب و از جنوب به شهرستان سقز و از شرق به شهرستان شاهین‌دژ و از غرب با شهرستان مهاباد و از جنوب غرب با شهرستان سردشت و منطقه ایل گورک Gawerek همسایه‌است. مرکز این شهرستان شهر بوکان است.[۲۰]

تقسیمات کشوری[ویرایش]

شهرستان بوکان دارای ۲ بخش به نامهای مرکزی و سیمینه‌است و ۷ دهستان دارد. بخش مرکزی دهستان‌های آختاچی، ایل تیمور، ایل گورک و بهی فیض اله بیگی و بخش سیمینه دهستان‌های آختاچی شرقی ـ آختاچی محلی و بهی دهُبکری را شامل می‌شود.[۲۱]

بوکان در اولین تقسیمات سیاسی ۱۳۴۴ دهستان ترجان سقز شامل (روستای ترجان، گردیگلان، بوگه بسی، زنبیل، قره گویز، شیلان ئاوا) جز بخش بوکان بوده‌اند و از سال ۱۳۴۴ این قسمت‌ها از بوکان جدا و علی‌رغم ناشی گری و با نفوذ خوانین بخش تیلکو به کردستان الحاق گردید، البته تاسال۱۳۶۴ دهستان ترجان با۲۸آبادی جزئی از محدوده بوکان در تقسیمات آن دوران محسوب می‌شد، هم اکنون دهستان ترجان جزو شهرستان سقز می‌باشد.

مردم[ویرایش]

زبان[ویرایش]

زبان مردم این شهر کردی سورانی است[۲۳]؛ زبان سورانی خود به چندین لهجه تقسیم می‌شود. لهجهٔ رایج در سنندج لهجهٔ اردلانی است و لهجهٔ منطقهٔ بوکان نیز مکریانی نام دارد. در عراق نیز دو لهجهٔ اصلی سورانی اصلی (در اربیل و کرکوک و سلیمانیه و رایج است. به طور کل اردلانی/سلیمانیه‌ای یک گروه و موکریانی/اربیلی نیز یک گروه دیگر را تشکیل می‌دهند.[۲۴]

دین و مذهب[ویرایش]

در آبان ۱۳۷۵، از جمعیت شهرستان ۹۴ درصد را مسلمانان تشکیل می‌داده‌اند. این نسبت در نقاط شهری ۹۲ درصد و در نقاط روستایی ۹۸ درصد بوده‌است. مردم بوکان عمدتا سنی و شافعی مذهب می‌باشند. همچنین در این شهر اقلیتهای مذهبی نیزساکن هستند، همچون زرتشتی و ارامنه و کلیمی

الگوی سکونت[ویرایش]

این شهرستان طی بیست سال از میزان شهرنشینی نسبتاً بالایی برخوردار بوده‌است. به طوری که میزان شهرنشینی از ۹۹/۴۵ درصد در سال ۱۳۵۵ به ۳۷/۶۸ درصد در سال ۱۳۷۵ رسیده‌است. یعنی طی بیست سال ۳۸/۲۲ درصد بر میزان شهرنشینی افزوده شده‌است. در آبان ۱۳۷۵ در این شهرستان از ۲۹۱۵۲ خانوار معمولی ساکن ۱۰۰ درصد در واحد مسکونی معمولی زندگی می‌کردند. تعدادخانوارهای شهرستان بوکان درسال۱۳۹۰ بالغ بر ۵۷٬۰۰۰خانواراست. عامل اصلی رشد جمعیتی شهر بوکان در دوره موردمطالعه مهاجرت بوده‌است.[۲۵]

سواد[ویرایش]

درآبان ۱۳۷۵ در این شهرستان ۲۹۱۵۲ خانوار معمولی ساکن و زندگی می‌کردند، همچنین از ۱۴۹۲۲۴نفر جمعیت ۶ساله و بیشتر این شهرستان ۶۴/۲۲ درصد باسواد بوده‌اند که نسبت باسوادی در میان مردان ۷۶/۹۶ و در بین زنان ۱۵/۵۱ درصد بوده است. طبق آمار سال ۱۳۹۰ این شهر پس از ارومیه، باسوادترین شهر استان آذربایجان غربی است.[۲۶]

جغرافیای اقلیمی و زیستی[ویرایش]

خاک شناسی[ویرایش]

خاکهای مطالعه شده در این شهرستان عمدتاً جزو خاکهای کلاسهای II و VIاست، که در مناطقکوهستانی کم‌عمق و در بخش‌های مسطح نیمه‌عمیق تا عمیق هستند؛ به سبب وجود عوامل بازدارنده گوناگون سطح شهرستان برای کاربری‌های زراعت آبی، دیم، مرتع و چراگاه محدودیت‌هایی دارد که به‌ترتیب می‌آید. برای کاربری‌های زراعت آبی۸۲ درصد از وسعت شهرستان محدودیت شدید،۵ درصد محدودیت زیاد، ۳ درصد محدودیت کم و ۱۰ درصد محدودیت خیلی کم دارد. برای کاربری زراعت دیم ۴۳ درصد از مساحت شهرستان محدودیت شدید و۲۶ درصد محدودیت متوسط دارد. برای کاربری مراتع و چراگاه ۱۶ درصد محدودیت شدید، ۴۸ درصد محدودیت زیاد، ۳۳ درصد محدودیت متوسط و۳ درصد محدودیت کم دارد.

زلزله[ویرایش]

زمین لرزه را می‌توان بعنوان تکانهای ناشی از عوامل طبیعی زمین تعریف کرد. در بعضی موارد زلزله‌های خفیف هستند و خساراتی به بار نمی‌آورند ولی درموارد دیگر از شدت فوق العادهٔ برخوردارهستند که طی آن انرژی فوق العاده‌ای آزاد می‌شود و در این حالت خسارات فراوانی را باعث می‌شوند. نقشه سیسموتکتونیک نشان دهنده فعالیت‌های زلزله خیزی در حواشی کوه‌های زاگرس و البرز است که شهرستان بوکان به واسطه موقعیت جغرافیایش در حواشی این گسل قرارگرفته است که خطرناک نیست و ممکن باعث ایجاد پس لرزه شود.[۲۷]

گونه‌های جانوری موجود[ویرایش]

مهمترین جانوران مهره‌دار شهرستان بوکان دوزیستان، خزندگان، پرندگان، ماهیان و پستانداران هستند. گونه‌های دوزیستان و خزندگان و ماهیان در بخش‌های مربوطه اشاره شده‌است ولی گونه‌های پستانداران شامل: قوچ‌ومیش، خرس، گرگ، روباه، شغال، رودک، سمور، زرد بر و انواع جوندگان هستند.

  • انواع پرندگان نیز عبارتنداز:

کبک، کبک‌چیل، عقابها، شاهین، بحری، بالابان، لیل، دلیجه، انواع‌جغد، کرکس‌مصری، دال، حواصیل‌ها، لک‌لک سفید، غازخاکستری، اردک‌سرسبز، خوتکا، فیلوش، اردک‌ارده‌ای، آنقوت، غازپیشانی‌سفید، قره‌غاز، کشیم‌ها، اکراس، کاکاتی‌ها، انواع پرستوهای دریایی، سار، انواع دارکوب، چنگر، سبکبالان و میش‌مرغ می‌باشد.

پرنده کبک نوع چوکار

میش مرغ[ویرایش]

پرندهٔ نادری بنام میش‌مرغ در دشت‌های سوتا و سه‌کانیان و در این منطقه زیست می‌کند و در تمام فصول سال دیده می‌شود و مرحله حساس تخم‌گذاری را نیز در این منطقه می‌گذرانند و تعداد قابل توجهی از آن حدود ۱۵۰قطعه در این شهرستان هستند که با توجه به موقعیت منطقه و افزایش جمعیت در چند سال اخیر قابل ملاحظه می‌باشد و از طرف محیط‌زیست کاملاً تحت‌حفاظت قرار دارد. پرندگان شکاری و لاشخورها و انواع پرندگان سبک‌بال، کبک‌معمولی و چیل در سطح شهرستان زیست می‌نمایند ولی تعداد جمعیت وتنوع گونه‌ای پرندگان آبزی با مقایسه با پرندگان خشک‌زی کمتر بوده و پرندگان آبزی فقط در مسیر رودخانه سیمینه‌رود و زرینه‌رود در محدوده این شهرستان دیده می‌شود. از عمده‌ترین زیستگاه‌های چیرگ در ایران می‌توان به دشت‌های اطراف بوکان (دشت سوتاو حمامیان، دشت اینگیجه و آلبلاغ، دشت قازلیان و دشت سه‌کانیان) اشاره کرد که بیشترین جمعیت تولید مثل کننده و زمستان گذران میش‌مرغ در ایران را در خود جای داده‌اند. بوکان آخرین پناهگاه این گونه با ارزش در ایران می‌باشد و میش مرغ یکی از مهمترین آثار طبیعی ملی در شهرستان بوکان بشمار می‌رود.[۲۸]

سمندر کردستانی[ویرایش]

در ایران چهار نوع شاخص سمندر وجود دارد که عبارتند از (Neurergus)،(N.crocatus)،(N.kaiseri)،(N.microspilotus) که سمندر کردستانی از نوع N.microspilotus است. پراکنش جهانی سمندر کردستانی محدود به کشورهای ایران (غرب و شمال غرب)، عراق (شمال شرق) و ترکیه (جنوب شرق) بوده و در زمان حاضر جزو گونه‌های در خطر انقراض(endangere) بوده و در فهرست سرخ IUCN طبقه بندی شده‌است. هم اینک این گونه تنها در ایران در استان‌های کرمانشاه و کردستان (زاگرس مرکزی) و جنوب آذربایجان غربی پراکندگی داردوبهترین زیستگاه برای این سمندر شهرستان بوکان می‌باشد.[۲۹]

گونه‌های گیاهی[ویرایش]

این شهر بدلیل موقعیت مناسب آب و هوای خوب و منحصرد به فرد خود تواسنته بخشی از گونه‌های گیاهی و جانوری را درخود پرورش و جذب کند درشکارگاها و سطح شهرستان، برخی از گونه‌های گیاهی و جانوری موجود دراین شهرستان عبارتند از: بادام کوهی، نسترن وحشی، زالزالک، گلابی وحشی، انواع بلوط غرب، داغداغان، گز، پسته وحشی (بنه)، انواع‌گون‌ها، انواع‌گنگر، انواع‌سلمه‌تره، ختمی، فرفیون، شیرین‌بیان، گزنه، پونه، کاکوتی، بداغ‌اوتی، کلاه‌میرحسن، بومادران، گل‌گندم، غازآیاقی، آویشن، ریواس، کلاه‌میرحسن، شویدوحشی، ترشک، لاله، جگن، نی، سرخس، تربچه‌وحشی، بارهنگ، مرغ و.... [[۳۰]

بوکان در خاطرات جهانگردان[ویرایش]

برخی از مورخان، سیاستمدارن و جهانگردان در طول چند سده از منطقهٔ بوکان بازید کرده کردند که در خاطرات و کتبهای خود درباره این منطقه کُردنشین مطالبی را نوشته‌اند.

دعوت ولادیمیر مینورسکی[ویرایش]

در سال ۱۹۱۱ میلادی سردار محمدحسین خان مکری ولادمیر مینورسکی را به آذربایجان دعوت می‌کند،[۳۱] بعد از بازدید شهر ارومیه و آشنایی مینورسکی با اهالی ارومیه؛ والی بوکان وی را به عمارت خود در شهر بوکان برده و اهالی عمارت به پیشوازی مینورسکی رفته و از او پذیرایی بعمل آوردند.[۳۲]

ویلیام دگلاس اورویل[ویرایش]

ویلیام دگلاس، قاضی نامدار آمریکایی درسال ۱۳۲۹ به بوکان آمده و در کتاب (سرزمین شگفت انگیز) از رئیس ایل دهبکری و مردم بوکان به نیکی یاد و این مردم را مهربان و دوستداشتنی توصیف می‌کند.[۳۳]

ژاک دو مورگان[ویرایش]

ژاک دو مورگان (به فرانسوی: Jacques de Morgan)؛ ژاگ دومورگان در سفر خود به آذربایجان، به دیدار ایل منگور مهاباد رفته و سپس در مسیر منتهی به بوکان به قریه سردارآباد رسیده است که با شنیدن مرگ، حاکم بوکان به شهر بوکان رفته است[۳۴] او در کتاب خود (ماموریتی علمی در ایران) از آرامش و مهمان نوازی سیف الدین خان مکری حاکم بوکان یاد می‌کند[۳۵] که همین باعث ماندن وی در مکریان می‌شود،[۳۶] او سپس به تحقیق درباره (غار سهولان) گردید و بعدها به (دخمه فرورتیش) در مهاباد و (کتیبه کیله شین) در کوه «درو» و در شهرستان اشنویه رفت و از آنها بازدید نمود.

میرزا محمدعلی محلاتی[ویرایش]

میرزا محمدعلی محلاتی ملقب به حاج سیاح یک جهانگرد مشهور، به هنگام بازدید از منطقه مکریان از استخر بوکان و جاری شدن آب زلال در قنات‌ها و مهمان نوازی حاکم و مردمان این شهر یاد می‌کند.[۳۷] در سفرنامه (لرد کرزن) ریاست محافظه کار انگلیس در سال ۱۸۹۲ میلادی ترجمه وحید مازندرانی کتاب (ایران و قضیه ایران)[۳۸] از آرامش مکریان یاد می‌کند واز حاکم با نزاکت منطقه بوکان (سیف الدین خان مکری) که شخصی تربیت یافته و مسلط به زبان فرانسه یاد می‌کند.

بازدید فرح پهلوی[ویرایش]

فرح پهلوی درسال۱۳۴۷ در بازدید از شهرهای کُردستان به مناطق شمالی کُردستان هم مانند بانه،بیجار،بوکان،مهاباد سرزد. او به همراه استاندار در بوکان' حاضرشد. سپس به فرح پهلوی خیر مقدم گفته شد و وی اعضای سازمان زنان و مدیران سازمان‌های دولتی و مردم عادی را به حضور پذیرفت.[۳۹]

برخی از مکان‌های گردشگری[ویرایش]

دیگر بناهای تاریخی[ویرایش]

قلعه داش کند، آسیاب کهنه بوکان، قلعه قره کند، کور خانه، قبرستان قدیمی قاجر (هزاره اول و دوم قبل از میلاد)، قلعه عباس‌آباد (ساسانیقلعه اوغلام، قلعه سماقان، قلعه چاورچین، سد قدیمی (قورمیش)، دخمه علی کند (صفویهقلعه بوغه، قلعه امیرآباد، قبرستان کانی شیشه، گنبد سردار، قبرستان خراسانه، قبرستان شیخلو، قبرستان داش، قبرستان کافی موزه، مسجد جامع بوکان[۴۰]

تپه‌های باستانی[ویرایش]

عبارتند از:

  1. تپه باستانی ساری قامیش،
  2. کلک تپه،
  3. گردشین رحیم‌خان،
  4. برده کونته کانی رش،
  5. تپه اوینه چی،
  6. تپه جوانمرد،
  7. تپه و گورستان خراسانه،
  8. تپه‌های ترکمن کندی،
  9. تپه ینگیجه،
  10. تپه کانی سیران،
  11. تپه‌های سردارآباد،
  12. تپه اسکندر،
  13. تپه تکان تپه،
  14. تپه قلای کانی رش،
  15. تپه قلعه قره‌کند،
  16. تپه اوزون قشلاق،
  17. تپه ناچیت،
  18. تپه آسیاب کهنه،
  19. تپه قالایچی،[۴۱]

آثار باستانی بوکان[ویرایش]

روستای ترجان در دوره قاجاریه
روستای اسکی بغداد از توابع بوکان در دوره قاجاریه
  • تپه تابانی در روستای احمدآباد محال فیض الله بیگی مربوط به دوره پارتی و ساسانی
  • تپه آسیاب کهنه روستای احمدآباد محال فیض الله بیگی مربوط به اقوام هزاره اول پیش از میلاد
  • تپه کلک آبی در روستای باغچه محال فیض الله بیگی مربوط به اقوام هزاره اول پیش از میلاد
  • تپه سیخان کوچک در روستای ساریقامیش محال فیض الله بیگی مربوط به اقوام هزاره اول پیش از میلاد
  • تپه سیخان بزرگ در روستای باغچه محال فیض الله بیگی مربوط به اقوام هزاره اول قبل از میلاد
  • تپه موچه در روستای تکان‌تپه محال فیض الله بیگی مربوط به اقوام هزاره اول قبل از میلاد
  • تپه کلتپه در روستای کلتپه بوکان مربوط به اقوام هزاره اول قبل از میلاد
  • قلعه تپی در روستای تپی مربوط به دوره نیریزد و هزاره و پانصد سال پیش از میلاد
  • تپه قره کند در روستای قره‌کند محال آختاچی مربوط به هزاره اول پیش از میلاد
  • تپه روژبیانی در روستای عزیزکند مربوط به دوره برنز پیش از میلاد
  • تپه داربسر در روستای داربسر در محال آختاچی مربوط به دوره اشکانیان
  • زمینهای جره واقع در روستای شیخلر محال آختاچی مربوط به دوره اشکانیان و ساسانی
  • گردی خلیسکه واقع در روستای سراب محال مربوط به دوران اقوام پارینه‌سنگی
  • تپه گرده‌خزینه در روستای سراب مربوط به دوران کالکوتیک
  • تپه گرده‌شین در روستای سراب مربوط به اقوام دوران کالکوتیک
  • تپه آشی در روستای قره‌موسالو مربوط به اقوام برنز پیش از اسلام
  • گوک‌تپه در روستای گوکتپه مربوط به نیمه دوم هزاره اول قبل از میلاد
  • تپه گرده‌شین در روستای رحیم خان محال مربوط به دوره برنز قبل از میلاد
  • تپه محمود در روستای ارمنی بلاغی مربوط به اقوام اواخر دوره نوسنگی
  • گرد عثمان قلعه در قلعه در روستای ساریقامیش مربوط به هزاره یکم پیش از میلاد
  • تپه کانی‌کوزه له در روستای کانی کوزه‌له مربوط به دوره کالکوتیک پیش از میلاد
  • قلعه ناچیت در روستای ناچیت بوکان مربوط به دوره برنز پیش از میلاد
  • تپه مقصود در روستای ملالر بوکان مربوط به دوره کالکوتیک
  • تپه عبدالله تپی سی در روستای عبدالله تپی سی مربوط به دوره برنز پیش از میلاد
  • تپه گرده‌مالان در روستای کهنه‌ملالر مربوط به هزاره یکم پیش از میلاد
  • تپه گرد عربلو در روستای علی‌کند مربوط به هزاره یکم پیش از میلاد
  • تپه سردارآباد در روستای سردارآباد مربوط به اقوام پارتی و ساسانی پیش از میلاد
  • قلعه سردار بوکان در بوکان
  • گمبد سردار دربوکان
  • گمبد سواره ایلخانیزاده
  • قلعه قالای چی (قلعه چین) در روستا قلایچی بوکان ۸۰۰ ق م و مربوط به حکومت ماناها

اماکن دیدنی[ویرایش]

پانویس[ویرایش]

  1. جمعیت وخانوارشهرهای کشور براساس نتایج سرشماری عمومی نفوس و مسکن ۱۳۹۰. بازبینی شده در ۱ سپتامبر ۲۰۱۲
  2. [۱]
  3. [۲]
  4. «شهرداری بوکان». سازمان آمار و فناوری اطلاعات شهرداری ارومیه. بازبینی‌شده در مارس ۲۰۱۰. 
  5. http://www.bookan-ag.ir سایت رسمی فرمانداری بوکان
  6. http://archive.is/20130428165739/http://world-gazetteer.com/wg.php?x=&men=gcis&lng=en&des=wg&geo=-1904&srt=1pnn&col=abcdefghinoq&msz=1500&pt=c&va=&srt=1pnn
  7. http://archive.is/20130105080941/http://www.world-gazetteer.com/wg.php?x=&men=gcis&lng=en&des=wg&geo=-106&srt=1pnn&col=abcdefghinoq&msz=1500&pt=c&va=&srt=1pnn
  8. http://archive.is/20130105080941/http://www.world-gazetteer.com/wg.php?x=&men=gcis&lng=en&des=wg&geo=-106&srt=1pnn&col=abcdefghinoq&msz=1500&pt=c&va=&srt=1pnn
  9. پایگاه اینترنتی مرکز آمار ایران
  10. http://archive.is/20130428153851/http://world-gazetteer.com/wg.php?x=&men=gcis&lng=en&des=wg&geo=-106&srt=1pnn&col=abcdefghinoq&msz=1500&pt=c&va=x&srt=1pnn
  11. World's Largest Cities [rank: 2001-3000]
  12. 2002 World's Largest Urban Areas [rank: 2001+]
  13. SOKOLOFF, M. ۱۹۹۹. The old Aramaic Inscription from Bukan, A revised interpretation. Israel Exploration Journal ۴۹: ۱۰۵-۱۱۵.
  14. BASHASH, R. ۱۹۹۶. Decipherment of Bukan Inscription, in Shiraz (ed.) The proceedings of the first symposium of inscriptions and ancient texts: ۲۵-۳۹. Tehran: Iranian Cultural Heritage Organization Press (in Farsi).
  15. BOEHMER, R.M. ۱۹۶۴. Volkstum und städte der Mannäer. Baghdader Mitteilungen III: ۱-۲۴.
  16. EPHCAL, I. ۱۹۹۹. The Bukan Aramaic Inscription: Historical considerations. Israel Exploration Journal ۴۹: ۱۱۶-۱۲۱.
  17. FALES, F.M. ۲۰۰۳. Evidence for West-East Contacts: The Bukan Stela and the Shigaraki Beaker. Paper given at Continuity of Empire: Assyria, Media, Persia, in the Intellectual Heritage of Assyria and Babylonia in east and west, Padova, ۲۶-۲۸ April 2001.
  18. GODARD, A. ۱۹۴۹. Izirtu(Bukan), La capitale du pays des Manneens, Zibie et Armaid. Comptes de Academie des Inscriptions et Belles-Lettres: ۳۱۲-۳۱۳.
  19. KARGAR, B. ۲۰۰۴. Qalaichi: zirtu: Center of Manna, Period Ib, in M. Azarnoush (ed.) Proceedings of the International Symposium on Iranian Archaeology; Northwestern Region: ۲۲۹-۲۴۵. Tehran: Iranian Center for Archaeological Research (in Farsi).
  20. مختصات جغرافیای شهر
  21. «آمار». سازمان آمار ایران. بازبینی‌شده در چهاردهم تیر1392. 
  22. قوانین، شهرها و شهرستان‌های دارای نماینده، شماره4469؛ 1339، خردادماه
  23. «کردی سورانی و لهجه‌های مناطق مختلف کردستان». بازبینی‌شده در تیر1392. 
  24. ذاکری، مصطفی: بررسی زبان کردی سورانی. در: مجله «نشر دانش». سال شانزدهم، پاییز ۱۳۷۸ - شماره ۳. (از صفحه ۶۹ تا ۷۳)
  25. «دانشگاه تربیت معلم تهران دانشکده ادبیات و علوم انسانی». دانشگاه علوم انسانی. بازبینی‌شده در تیر1392. 
  26. «آمار وارقام، آبان». بازبینی‌شده در 25تیر1392. 
  27. اطلاعات ایرانگردی، استان آذربایجان غربی، سال؟ توسط حسن زنده دل
  28. انسان‌شناسی و فرهنگ
  29. Kurdpress: بهترین زیستگاه سمندر کُردستانی در ایرن
  30. جغرافیای طبیعی شهر
  31. انور سلطانی. «Sardar Mohammad Hossein Mukry Minorsky invited to visit Azerbaijan in 1911, and the city of Bukan in his mansion». بۆکان رۆژهه‌ڵات. بازبینی‌شده در ۱۶دی۱۳۹۲. 
  32. Minorsky and Kurd, translated to kurdi by Saeed Karime, Salahaddin University Press, 1983 Soleimani Iraq
  33. فریدون سنجر، سرزمین شگفت انگیز، ١٤٠-١٤٤.
  34. MISSION SCIENTIFIQUE,EN PERSIE,PAR J.DE MORGAN,ETUDES GEOGRAPHIQUES ,Paris, Ernest Leroux Editeur
  35. TOME SECOND,Kurdistan de Moukri,pp45
  36. جغرافیای غرب ایران جلد ۲، صفحه ۲۱
  37. «Mirzā Moḥammad ʿAli Maḥallāti». Encyclopaedia Iranica. بازبینی‌شده در ۱۶دی۱۳۹۲. 
  38. لردکرزن. «درباره کتاب ایران و قضیه ایران». ۳۱فروردین۱۳۹۱. بازبینی‌شده در ۱۶دی۱۳۹۲. 
  39. بازدیدهای داخلی فرح پهلوی
  40. گزارشات سازمان میراث فرهنگی استان آذربایجان غربی
  41. گزارشات سازمان میراث فرهنگی استان آذربایجان غربی

جستارهای وابسته[ویرایش]

منابع[ویرایش]