شهرستان بوکان
مختصات: ۳۱″ ۱۲′ ۴۶°شرقی ۱۳″ ۳۱′ ۳۶°شمالی / ۴۶٫۲۰۸۶۱غرب ۳۶٫۵۲۰۲۸جنوب
| شهرستان بوکان |
|
|---|---|
 |
|
| اطلاعات کلی | |
| کشور | ایران  |
| استان | آذربایجان غربی |
| مردم |
|
| جمعیت | ٢٢۴،۶٢٨ نفر(۱۳۹۰)[۱] |
| زبانهای گفتاری | کردی سورانی[۲] |
| مذهب | سنی شافعی[۳] |
| دادههای دیگر |
|
| وبگاه | فرمانداری بوکان |
| شهرها | |
| بوکان، سیمینه |
|
| تعداد بخشها | |
| بخش مرکزی، سیمینه | |
شهرستان بوکان یکی از شهرستانهای کردنشین[۴] استان آذربایجان غربی ایران است. شهرستان بوکان در منطقه تقریباً کوهستانی و معتدل قرار گرفته که از جهت شمال به شهرستان میاندوآب و از جنوب به شهرستان سقز و از شرق به شهرستان شاهیندژ و از غرب با شهرستان مهاباد همسایهاست. مرکز این شهرستان شهر بوکان است. شهر بوکان در ۳۶ درجه و ۳۱ دقیقه عرض شمالی و ۴۶ درجه و ۱۲ دقیقه طول شرقی نسبت به نصف النهار گرینویچ قرار دارد و ارتفاع آن از سطح دریای آزاد ۱۳۷۰ متر میباشد. [۵] بر پایه سرشماری سال ۱۳۹۰ جمعیت شهرستان بوکان برابر با ٢٢۴،۶٢٨ نفر بوده است، که از این تعداد ۱۰۲، ۴۸۸ نفر آنان مرد و ۱۰۱، ۸۲۰ نفر آنان زن بودهاند.
شهرستان بوکان (شهر بوکان و روستاهای اطراف) چهارامین شهرستان استان آذربایجان غربی بعد از شهرستانهای ارومیه و خوی و میاندوآب و هفتاد و ششمین شهرستان پرجمعیت ایران میباشد.بر اساس نتایج آمارگیری سال ۱۳۸۵ این شهر پس از ارومیه و خوی سومین شهر پرجمعیت آذربایجان غربی [۶] و همچنین بر اساس نتایج این آمارگیری این شهر پس از کرمانشاه و سنندج و ایلام چهارمین شهر بزرگ کردنشین ایران محسوب میشود[۷]. البته اگر شهر ارومیه را که جمعیت قابل ملاحظه کرد دارد نیز حساب کنیم شهر بوکان به رتبه پنجم شهرهای کردنشین ایران تنزل میابد[۸]. [۹] همچنین این شهر ۵۱ امین شهر پرجمعیت ایران [۱۰] و ۲۴۲۳ امین شهر پرجمعیت جهان است [۱۱].[۱۲]
محتویات |
پیشینه [ویرایش]
این شهرستان در حدود ۳۰۰۰ سال قبل تحت نام ایزیرتو پایتخت تمدن مانناییان بودهاست. آثار این تمدن بسیار هنرمند قابل توجه بوده و نمونههایی از آثار به تاراج رفته اش در موزههای جهان از قبیل موزه توکیو و موزه ارومیه دیده میشود. این تمدن در شمالغربی ایران سکنی داشتهاند. هنر معروف آنها ساخت آجرهای لعابدار بودهاست. آجرهای با طرحهای رنگین که طرح آنها پس از گذشت حدود ۳۰۰۰ سال تقریباً سالم باقی ماندهاند. نمونهای از این آجرها در موزه شرق کهن توکیو یافت میشود. [۱۳] [۱۴] [۱۵] [۱۶] [۱۷] [۱۸] [۱۹] [۲۰] [۲۱] [۲۲] [۲۳] [۲۴]
وجه تسمیه [ویرایش]
روایات زیادی در مورد ریشه نام این شهر وجود دارد، مثلا بعضیها بر این عقیده هستند که «بو» به معنی سرزمین و «کان» به معنای معدن است و بوکان به معنای سرزمین معادن میباشد اما از مشهورترین این روایات این است که در قدیم مردم این شهر در هنگام مراسم عروسی به چشمه آب بزرگ و مشهور این شهر که کردها آن را «حهوزه گهوره» (Hewze Gewre) به معنی «آبگیر بزرگ» مینامند، (و این چشمه به صورت چشمهای جوشان است که آب آن از سفرههای زیرزمینی تأمین میشود؛) میآمدند و از آنجا که به کردی واژه «بوک»، به معنی عروس است این منطقه را که بعدها به شهر تبدیل شد «بوکان» (جمع بوک = عروسها) نامیدند.
اما این نظریه تنها در صورتی درست است که ما این اسم را با لهجه فارسی تلفظ کنیم یعنی «بوکان Bookan»، این در حالی است که ساکنین این شهر و همهٔ مردم کردزبان آن را بصورت «بوکان Bokan» ادا مینمایند.
- در کتیبههای آشوری نام باریکانو (محل محصول) در جوار قلعه خارخار (دیواندره)دیده میشود که میتواند همان بوکان امروزی منظور باشد. باریکانو را میتوان باروکان یعنی محل بارو و برج هم معنی نمود. باو در کردی از جمله به معنی شایان و خوب است لذاباوکان (بوکان) با مفهوم محل بارو مناسب میافتد.
- نظریهٔ دیگری وجود دارد که نام شهر را برگرفته از کلمهٔ «بک» به معنی خدا میداند. با اضافه شدن ا و ن در آخرِ نام میتوان گفت بوکان به معنی «سرزمین خدایان» است. این نظریه بسیار کهن است (مربوط به تمدن ماننایان. ایزیرتو) و به دلیل شرایط سیاسی و منطقهای تاکنون ناگفته ماندهاست.
نظریه دیگر در مورد وجه تسمیه شهر چنین است: شهر بوکان به دور چشمه بزرگ حهوزه گهوره شکل گرفتهاست و به چنین چشمههایی در زبان کُردی «کانی Kani» گفته میشود. همچنین واژه «بو Bo» در زبان کردی کاربردهای مختلفی دارد که اغلب در شکل ترکیبی به کار برده میشود؛ مانند بو کوی؟(کجا؟)
اما چگونگی ترکیب این کلمات و شکل گیری واژه بوکان بر اساس این نظریه چنین است: در زمانهای قدیم هنگامیکه زنان قصد شستن وسایل خانه را داشتند آنها را با خود برداشته و به سمت رود یا چشمهای در نزدیکی محل اقامتشان بوده میبردند و در آنجا کارشان را انجام میدادند. به همین ترتیب اهالی ساکن اطراف بوکان، جهت شستن و نظافت ظروف و وسایل خود به طرف این کانی یا حوض میرفتند و هنگامی که کسی سراغ نفری را که جهت انجام این امور به «کانی» رفته بود، میگرفت، نزدیکان وی در پاسخ میگفتند: «او به کانی رفتهاست» و به زبان کردی «چوه بوکانی» یعنی به «چشمه» رفتهاست. بدین ترتیب واژه «بوکانی» به افرادی گفته میشد که رفت و آمد زیادی را به «کانی» مزبور انجام میدادند و سپس کم کم در آنجا ساکن شدند.
امروز حوض گوره (حهوزه گهوره)، در مرکز شهر واقع است و با آب گوارا و بی پایان خود آب نیمی از شهر را تأمین میکند. و نزد اهالی شهر از نوعی دلبستگی و جایگاه خاصی برخوردار است.
زبان [ویرایش]
مردم شهرستان بوکان به زبان کردی سورانی با لهجه مکریانی صحبت میکنند[۲۵].
برخی از روستاهای شهرستان [ویرایش]
شرفکند، داشاغل٫ انبار، طاهر آباد، امیرآباد، اربنوس ٫ اسکیبغداد ٫ اشکوتان ٫ اورته کند ٫ اینگیجه ٫ باغچه ٫ بردزرد ٫ پاشبلاغ ٫ تیکانتپه ٫ ثمبه ٫ جمبوغه ٫ جوانمرد ٫ چهاردیوار ٫ کوره کانی ٫ حاجی آبادتاتاهوو٫ حاجی اباد سیمینه؛ حصار ٫ حصاربلاغ ٫ حمامیان ٫ حمزهآباد ٫ داشبند ٫ درویشان ٫ دولتآباد٫ رحیمخان ٫ حسین مامه ٫ زیراندول ٫ ساریقامیش ٫ سرباغچه ٫ سلامت٫ سیدآباد ٫ شهریکند ٫ شیخلر ٫ قاضی اخوی(کنار روستای جوانمرد) ٫ قالو ٫ قرهداغ ٫ قرهقاج ٫ قرهکند ٫ قرهگویز ٫ قروچا ٫ قزلگنبد٫ قورهبراز ٫ کانی شقاقان ٫ کهریزان کهریزه ٫ کوسه ٫ کوکه ٫ گامیشان ٫ گرد قبران(انبار) ٫ عزیزکند, گلتپه ٫ گلولان ٫ گندمان ٫ گوگجلی ٫ لاسه گلان٫ لگز ٫ محمودآباد (روستا)٫ ملالر (روستا) ٫ میرآباد ٫ ناچیت ٫ نوبار ٫ هرمیله ٫ یکشوه ٫ تپی ٫ قاجر ٫ قرالی ٫ عیش آباد٫ قازلیان٫ قاطانقور٫ کانی رش٫ قره براز [۲۶]
تپههای باستانی [ویرایش]
عبارتند از:
- تپه باستانی ساری قامیش،
- کلک تپه،
- گردشین رحیمخان،
- برده کونته کانی رش،
- تپه اوینه چی،
- تپه جوانمرد،
- تپه و گورستان خراسانه،
- تپههای ترکمن کندی،
- تپه ینگیجه،
- تپه کانی سیران،
- تپههای سردارآباد،
- تپه اسکندر،
- تپه تکان تپه،
- تپه قلای کانی رش،
- تپه قلعه قرهکند،
- تپه اوزون قشلاق،
- تپه ناچیت،
- تپه آسیاب کهنه،
- تپه قالایچی،[۲۷]
آثار باستانی بوکان [ویرایش]
- تپه تابانی در روستای احمد آباد محال فیض الله بیگی مربوط به دوره پارتی و ساسانی
- تپه آسیاب کهنه روستای احمد آباد محال فیض الله بیگی مربوط به اقوام هزاره اول پیش از میلاد
- تپه کلک آبی در روستای باغچه محال فیض الله بیگی مربوط به اقوام هزاره اول پیش از میلاد
- تپه سیخان کوچک در روستای ساریقامیش محال فیض الله بیگی مربوط به اقوام هزاره اول پیش از میلاد
- تپه سیخان بزرگ در روستای باغچه محال فیض الله بیگی مربوط به اقوام هزاره اول قبل از میلاد
- تپه موچه در روستای تکانتپه محال فیض الله بیگی مربوط به اقوام هزاره اول قبل از میلاد
- تپه کلتپه در روستای کلتپه بوکان مربوط به اقوام هزاره اول قبل از میلاد
- قلعه تپی در روستای تپی مربوط به دوره نیریزد و هزاره و پانصد سال پیش از میلاد
- تپه قره کند در روستای قرهکند محال آختاچی مربوط به هزاره اول پیش از میلاد
- تپه روژبیانی در روستای عزیزکند مربوط به دوره برنز پیش از میلاد
- تپه داربسر در روستای داربسر در محال آختاچی مربوط به دوره اشکانیان
- زمینهای جره واقع در روستای شیخلر محال آختاچی مربوط به دوره اشکانیان و ساسانی
- گردی خلیسکه واقع در روستای سراب محال مربوط به دوران اقوام پارینهسنگی
- تپه گردهخزینه در روستای سراب مربوط به دوران کالکوتیک
- تپه گردهشین در روستای سراب مربوط به اقوام دوران کالکوتیک
- تپه آشی در روستای قرهموسالو مربوط به اقوام برنز پیش از اسلام
- گوکتپه در روستای گوکتپه مربوط به نیمه دوم هزاره اول قبل از میلاد
- تپه گردهشین در روستای رحیم خان محال مربوط به دوره برنز قبل از میلاد
- تپه محمود در روستای ارمنی بلاغی مربوط به اقوام اواخر دوره نوسنگی
- گرد عثمان قلعه در قلعه در روستای ساریقامیش مربوط به هزاره یکم پیش از میلاد
- تپه کانیکوزه له در روستای کانی کوزهله مربوط به دوره کالکوتیک پیش از میلاد
- قلعه ناچیت در روستای ناچیت بوکان مربوط به دوره برنز پیش از میلاد
- تپه مقصود در روستای ملالر بوکان مربوط به دوره کالکوتیک
- تپه عبدالله تپی سی در روستای عبدالله تپی سی مربوط به دوره برنز پیش از میلاد
- تپه گردهمالان در روستای کهنهملالر مربوط به هزاره یکم پیش از میلاد
- تپه گرد عربلو در روستای علیکند مربوط به هزاره یکم پیش از میلاد
- تپه سردارآباد در روستای سردارآباد مربوط به اقوام پارتی و ساسانی پیش از میلاد
- قلعه سردار بوکان در بوکان
- قلعه قالای چی (قلعه چین)در روستا قلایچی بوکان ۸۰۰ ق م و مربوط به حکومت ماناها
اماکن دیدنی [ویرایش]
- غار روستای قلعهچی نزدیک بوکان
- غار کولآباد میان بوکان و میاندوآب
- غار مکری قران در روستای خراسانه
- غار کونهکوتر در روستای گاینجه بوکان
- غار کونهکوتر در روستای سهولان
- ایوان سنگی روستای آغجیوان
- جلگه سردرآباد
- حوض گوره چشمه بزرگ آب و استخر دیدنی بوکان
- مسجد جامع حمامیان
- پارک ساحلی بوکان
- پارک کوی محمدیه (معروف به پارک حسن زیرک)
- غارطبیعی روستای اشکوتان معروف به غار سید جمال الدین)
منابع [ویرایش]
- ↑ جمعیت وخانوارشهرهای کشور براساس نتایج سرشماری عمومی نفوس و مسکن ۱۳۹۰. بازبینی شده در ۱ سپتامبر ۲۰۱۲
- ↑ [۱]
- ↑ [۲]
- ↑ «شهرداری بوکان». سازمان آمار و فناوری اطلاعات شهرداری ارومیه. بازبینیشده در مارس ۲۰۱۰.
- ↑ http://www.bookan-ag.ir سایت رسمی فرمانداری بوکان
- ↑ http://world-gazetteer.com/wg.php?x=&men=gcis&lng=en&des=wg&geo=-1904&srt=1pnn&col=abcdefghinoq&msz=1500&pt=c&va=&srt=1pnn
- ↑ http://www.world-gazetteer.com/wg.php?x=&men=gcis&lng=en&des=wg&geo=-106&srt=1pnn&col=abcdefghinoq&msz=1500&pt=c&va=&srt=1pnn
- ↑ http://www.world-gazetteer.com/wg.php?x=&men=gcis&lng=en&des=wg&geo=-106&srt=1pnn&col=abcdefghinoq&msz=1500&pt=c&va=&srt=1pnn
- ↑ پایگاه اینترنتی مرکز آمار ایران
- ↑ http://world-gazetteer.com/wg.php?x=&men=gcis&lng=en&des=wg&geo=-106&srt=1pnn&col=abcdefghinoq&msz=1500&pt=c&va=x&srt=1pnn
- ↑ World's Largest Cities [rank: 2001-3000]
- ↑ 2002 World's Largest Urban Areas [rank: 2001+]
- ↑ BASHASH, R. ۱۹۹۶. Decipherment of Bukan Inscription, in Shiraz (ed.) The proceedings of the first symposium of inscriptions and ancient texts: ۲۵-۳۹. Tehran: Iranian Cultural Heritage Organization Press (in Farsi).
- ↑ BOEHMER, R.M. ۱۹۶۴. Volkstum und städte der Mannäer. Baghdader Mitteilungen III: ۱-۲۴.
- ↑ EPHCAL, I. ۱۹۹۹. The Bukan Aramaic Inscription: Historical considerations. Israel Exploration Journal ۴۹: ۱۱۶-۱۲۱.
- ↑ FALES, F.M. ۲۰۰۳. Evidence for West-East Contacts: The Bukan Stela and the Shigaraki Beaker. Paper given at Continuity of Empire: Assyria, Media, Persia, in the Intellectual Heritage of Assyria and Babylonia in east and west, Padova, ۲۶-۲۸ April 2001.
- ↑ GODARD, A. ۱۹۴۹. Izirtu(Bukan), La capitale du pays des Manneens, Zibie et Armaid. Comptes de Academie des Inscriptions et Belles-Lettres: ۳۱۲-۳۱۳.
- ↑ KARGAR, B. ۲۰۰۴. Qalaichi: zirtu: Center of Manna, Period Ib, in M. Azarnoush (ed.) Proceedings of the International Symposium on Iranian Archaeology; Northwestern Region: ۲۲۹-۲۴۵. Tehran: Iranian Center for Archaeological Research (in Farsi).
- ↑ ۱۹۹۸. L'inscription araméenne de Bukân et son intérét historique. Comptes rendus L Academie des Inscriptions & Belles-Lettres: ۲۹۳-۳۰۱
- ↑ ۱۹۹۹ La stèle araméenne de Bukân: mise au point épigraphique. Nouvelles Assyriologiues Breves et utilitaires LVII: ۵۷-۵۸.
- ↑ LEVINE, L.D. ۱۹۷۷. Izirtu. Reallexikon der Assyriologie und Vorderasiatischen Archäologie. Bd, V, life.۳/۴: ۲۲۶.
- ↑ SOKOLOFF, M. ۱۹۹۹. The old Aramaic Inscription from Bukan, A revised interpretation. Israel Exploration Journal ۴۹: ۱۰۵-۱۱۵.
- ↑ TEIXIDOR, J. ۱۹۹۹. L'inscription araméenna de Bukân, relecture. Semitica ۴۹: ۱۱۷-۱۲۱.
- ↑ YAGHMAEE, E. ۱۹۸۵. Discovery of a three thousand year old temple at Bukan. Keyhan newspaper Thursday, 12th March, p.6.
- ↑ [۳]
- ↑ اطلاعات ایرانگردی استان آذربایجان غربی توسط حسن زنده دل
- ↑ گزارشات سازمان میراث فرهنگی استان آذربایجان غربی
جستارهای وابسته [ویرایش]
- بوکان
- جمعیت شهرهای کردستان ایران
- زبان کردی
- موسیقی کردی
- بخش مرکزی شهرستان بوکان
- بخش سیمینه
- فهرست روستاهای شهرستان بوکان
منابع [ویرایش]
- نام محلهها و معابر از وبنوشت مرگور
 |
این یک نوشتار خُرد پیرامون ایران است. با گسترش آن به ویکیپدیا کمک کنید. |
|
||||||||||||||||
