معلقات

معلقات (به عربی: المُعَلَقَات)‏ از مشهورترین نوشته‌ها و گفتاره‌های عرب در شعر فصیح است. قصائدی بسیار زیبا وپربار وپرمعنا که هر یک از آنها معنی ویژه أی در بردارد. گویندگان این قصائد به شعراء (المُعَلقات السَبعَة) ینعی «اصحاب معلقات سبعه» معروف هستند. و (اصحاب معلقات سبعه) هفت تن از شاعران روزگار جاهلیت عرب بودند که هر یک قصیده‌ای غراسرودند و برحسب رسم معمول آن دوران آنها را از در کعبه بیاویختند که واردشوندگان آنها را ببینند و مایه ٔ شهرت و افتخار آنان گردد، و همین قصاید است که در السنه ٔ اهل علم به (سبعه ٔ معلقه) و (معلقات سبعه) مشهور است. گویند تسمیت این قصائد به المعلقات از آنجاست که مانند گوهری گران بهاء در گوش وزهن شنوده آن معلق می‌شده‌است. همچنین گفتند که این قصائد با آب طلا نوشته می‌شده‌است و در بالای جامهٔ کعبه قبل از ظهور اسلام می‌آویختند (مُعَلَق) می‌کردن آنرا مُعَلَقَات نامیده أند. المُعَلَقَات نام «هفت قصیده» از شاعران فصیح و بلیغ عرب که از روی تفاخر بر دروازه کعبه آویخته بودند تا صادر و وارد هر دیار مشاهده نمایند. عرب بر آن است که در عهد جاهلیت هفت قصیده از هفت شاعر مقبول همگان بود و آن هفت بر جمیع اشعار دیگر شاعران رجحان داشت و در حقیقت معرف روح و نشاط حیات عرب بود، از این رو آنها را نوشته بر خانه کعبه آویختند و بدین مناسبت آنها را «معلقات سبعه» و گاه سبع طوال نامیده‌اند. همچنین بعضی از مؤرخین به «ده قصیده» نیز اشاره نموده‌اند، وآنرا «معلقات عشرة» نامیده أند. گویند: أولین کسی که این قصائد را جمع آوری نمود «حماد الراویة» بود، وی بعد از جمع آوری قصائد آن هارا «القصائد السبع الطوال» نامید، همچنین گویند: آن هارا «المُعَلَقَات» نامید. روایت است که وی گفته این اشعار زیباترین اشعاری است که تاکنون عرب گفته‌است، عرب دوران جاهلیت به چنین قصائدی «المعلقات السموط» می‌نامیده أند. ادباء ونویسندگان عرب برآنند که این قصائد در اصل «دَه قصیده» بوده‌است، ولی بعضی از نویسندگان وکتاب وادباء، گاهی نام قصیده أی آورده أند، و گاهی نام قصیده دیگری را اهمال و رها کرده أند، لذا در کتب قدیمه از هفت قصیده نام برده شده‌است، چنانکه «ابن الکلبی» و «ابن عبد ربه» صاحب کتاب عقد الفرید می‌گوید. بنابرابن در کتب قدیمه از «سبعه معلقات» یاد شده‌است، در این باب نویسندگان در حیرت افتاده أند، کسانی گفتند «سبعه معلقات»، و کسانی دیگر نوشتند «عشرة معلقات». (تاریخ الأدب العربی).

این قصائد بارها چاپ شده‌است و شرحهای بسیار بر آنها نوشته‌اند، وهرقصیده از قصائد معلقات شامل ۸۱ تا ۱۰۰ بیت است.

معلقات سبع

مشهوترین «معلقات سبعه» عبارتند از:

• قفا نبک من ذکری حبیب ومنزل، «امرؤالقیس بن حُجر الکندی».
• هل غادر الشعراء من متردم، «عنترة بن شداد العبسی».
• أمن أم أوفی دمنة لم تکلم، «زهیر بن أبی سلمی المزنی».
• ألا هبی بصحنک فاصبحینا، «عمرو بن کلثوم التغلبی».
• آذتنا ببینها أسماء، «حارث بن حلزه یشکری».
• عفت الدیار محلها ومقامها، لبید بن أبی ربیعه عامری».
• لخولة أطلال ببرقة ثهمد، «طرفه بن العبد».

معلقات عشر

أیضاً سه قصیده دیگر به آن‌ها اضافه می‌شود که مجموعاً «معلقات عشره» گفته می‌شود، عبارتنداز:

• ودع هریرة إن الرکب مرتحل، «اعشی قیس»(میمون بن قیس).
• أقفر من أهله ملحوب، «عبید بن ابرص» .
• یا دارمیة بالعلیاء والسند، «نابغه ذبیانی».

منابع

• دکتر: الغنیم، یوسف، عبدالله (شعراء المعلقات) ، دار المشرق العربی، بیروت، چاپ سال ۱۹۸۵ میلادی .
• الحبیب، علی، محمد (المختار من اجمل الأشعار) ، دار الراوی، بیروت، چاپ سال ۱۹۹۵ میلادی .
• المری، شاهین، طلحة (شعراء عصر الجاهلی) ، دار الهلال، بیروت، چاپ سال ۱۹۷۵ میلادی .
• دکتر:جبرائیل، جبور، سلیمان، (الأمراء والقبائل) دار العلم للملایین: بیرت، چاب اول، انتشار سال ۱۹۸۸ میلادی. (به عربی).
• البرقوتی ، عبدالرحمن ، رکاظ، (شُعَراء ما قَبل الاسِلاْم) دار العلم للملایین: انتشار سال ۱۹۸۸ میلادی. (به عربی).