قراقویونلو

از ویکی‌پدیا، دانشنامهٔ آزاد
(تغییرمسیر از قره‌قویونلوها)
پرش به ناوبری پرش به جستجو
قراقویونلو
پادشاهی

۷۸۰/۱۳۷۸۸۷۴/۱۴۶۹
 

منطقه حکمرانی قره‌قویونلوها. رنگ آبی روشن نشان می‌دهد که بخش‌های از شرق عراق امروزی و منطقه کوچکی از ساحل جنوبی خلیج فارس در شبه جزیره عربستان برای مدت کمی تحت فرمانروایی آنان بوده‌است
پایتخت تبریز
زبان‌(ها) ترکی آذربایجانی[۱]
دین اسلام
ساختار سیاسی پادشاهی
حاکم
 - ۷۹۰۷۸۰ قرامحمد
 - ۸۲۳-۷۹۰ قره یوسف
 - ۸۴۱-۸۲۳ قرا اسکندر
 - ۸۷۲-۸۴۱ جهانشاه قراقویونلو
 - ۸۷۴-۸۷۲ حسن علی میرزا
دوره تاریخی قرون وسطی
 - تأسیس ۷۸۰/۱۳۷۸
 - انقراض ۸۷۴/۱۴۶۹

ترکمانان قراقویونلو (۷۸۰ - ۸۷۴ ق /۱۳۷۸ - ۱۴۶۹م) سلسله‌ای از حکمرانان ترکمن بودند که برای مدت نزدیک به یک سده بر مناطقی از غرب و شمال غربی ایران فرمانروایی کردند.

پهنهٔ حکمرانی قراقویونلوها شامل استان‌های آذربایجان شرقی و غربی، اردبیل و هم‌چنین جمهوری‌های آذربایجان، ارمنستان و بخش‌هایی از ترکیهٔ امروزی بود.

با پایان حکومت ایلخانان، قراقویونلوها از فرصت سود جسته، برای کسب قدرت کوشش نمودند. آن‌ها در شمال دریاچهٔ وان در غرب ترکیهٔ امروزی و در نزدیکی مرزهای غربی ایران مستقر شدند. از این قبیله پنج تن به مدت شصت و سه سال در مناطقی از ایران حکومت کردند.

قراقویونلوها به همراه دیگر طوایف چادرنشین، به هنگام حملهٔ مغول به سرزمین ایران، سکونتگاه خود را در حوالی دریاچهٔ خوارزم که اکنون دریاچهٔ آرال خوانده می‌شود، ترک کرده، به داخل ایران سرازیر شدند.

ریشه‌شناسی نام[ویرایش]

قراقویونلو واژه‌ای ترکی (مرکب از: قره + قویون + لو) و به معنی صاحبان گوسفندهای سیاه است. این واژه بسته به لهجه محلی گوینده، قره قویونلو یا قاراقویونلو هم تلفظ و نوشته می‌شود.

نام قراقویونلوها نخستین بار در تاریخ در دوره قبل از سلسله صفویه مطرح گردیده‌است. قراقویونلوها که ترکمن بودند ابتدا دست نشاندگان سلسله مغولی جلایری‌ها در تبریز و بغداد بودند. اما در سال ۱۳۷۵ (میلادی) قرا یوسف رهبر قراقویونلوها در پی شورشی علیه جلایری‌ها استقلال خود را از جلایری‌ها اعلام کرد و کنترل آذربایجان، موصل و بغداد را به دست گرفت. تیموریان در حوالی ۱۴۰۰ قرا یوسف را شکست داده و قرایوسف به مصر متواری شد. وی پس از مدتی و در ۱۴۰۶ با کمک حاکمان وقت مصر، مملوکها، دوباره کنترل تبریز را بدست آورد. دولت قراقویونلو در بخش مهمی از سرزمین ایران شامل خوزستان، کرمان، فارس و هرات حضور داشت[۲] واپسین فرمانروای قره‌قویونلو جهانشاه قراقویونلو نام داشت که اوزون حسن از دودمان آق‌قویونلو او را شکست داد و وی را به همراه پسرش کشت.

مذهب قراقویونلوها[ویرایش]

شیعه یا سنی بودن قراقویونلوها محل اختلاف است، با این وجود مسلم است که آن‌ها سعی در برقراری تعادل میان پیروان این دو مذهب داشته‌اند.[۳] مسجد کبود در تبریز از بناهای ساخته شده در دوران قراقویونلوها می‌باشد.

بازماندگان قراقویونلوها[ویرایش]

در حال حاضر تیره‌هایی به نام قراقویونلو یا قاراقویونلو در میان بازماندگان ایل شاهسون بغدادی در استان‌های تهران، مرکزی، ... و در حوالی استان فارس وجود دارند. یکی از طوایف بازمانده از اتحادیه قراقویونلوهای فارس ایل بهارلو است که هنوز در اسامی طوایف خود طایفه ای بنام بارانلو که خانواده سلطنتی قراقوینلو را ساختند وجود دارد. پادشاهان قراقوینلو از خانواده قرامصری برادر بایرام خوجوا بودند نوادگان بایرام خوجا علیشکر بیک و نواده علیشکر بیک الگو:زامباور نسب نامه شهریاران ص۳۸۴موسی خان بهارلو است که توسط شاه عباس به فارس فرستاده شد.الگو:اسناد و مکاتبات ایل بهارلو ساکن فارس در ساوه یکی طایفه‌های ایل شاهسون بغدادی می‌باشند و گفته می‌شود که در زمان نادرشاه به ایران انتقال داده شده‌اند. منبع یا منابعی که ارتباط این اقوام و گروه‌ها را به قراقویونلوهای دوره قبل از صفویه ذکر کرده باشد در دسترس نیست. امااین فرضیه خیلی دور از حقیقت نیست. به‌ویژه که قراقویونلوها مدتی حاکمان بغداد نیز بوده‌اند.الگو:نسب نامه شهریاران ص۳۸۳-۳۸۶}}

فرمانروایان قراقویونلو[ویرایش]

مجسمه‌ای از زمان قره‌قویونلو
فرمانروا سال فرمانروایی
قرامحمد ۱۳۸۰-۱۳۸۹ (میلادی)
قرایوسف ۱۳۹۰-۱۴۲۰
قرااسکندر ۱۴۲۰-۱۴۳۵
جهانشاه (شاه جهان) ۱۴۳۵-۱۴۶۷

دیوان سالاری قراقویونلوها[ویرایش]

الگوی دیوان سالاری قراقویونلوها، دیوان سالاری دورهٔ ایلخانی بوده‌است،[۴] اگرچه جزئیات دیوان سالاری ایشان در دست ما نیست. در این دوره از دو دیوان تواجی به معنای فرماندهی نظامی و پروانجی، یعنی ریاست خزانه نام برده شده‌است.[۵]

کتابنامه[ویرایش]

  • شریک امین، شمیس؛ (1357) فرهنگ اصطلاحات دیوانی دوران مغول، تهران، فرهنگستان ادب و هنر ایران.
  • لمبتون، آن؛ (1363) سیری در تاریخ ایران بعد از اسلام، برگردان یعقوب آژند، تهران، امیر کبیر.
  1. V. Minorsky. "Jihān-Shāh Qara-Qoyunlu and His Poetry (Turkmenica, 9)", Bulletin of the School of Oriental and African Studies, University of London, Vol. 16, No. 2 (1954), p. 277
  2. [ http://www.iranicaonline.org/newsite/articles/v2f2/v2f2a033.html دانشنامه ایرانیکا، مدخل آق قویونلو.]
  3. اعتقادات مذهبی عصر قراقویونلوها
  4. شریک امین، فرهنگ اصطلاحات دیوانی دوران مغول، صص 83-82.
  5. لمبتون، سیری در تاریخ ایران بعد از اسلام، ص 104.

جستارهای وابسته[ویرایش]