نیروهای مسلح جمهوری آذربایجان

از ویکی‌پدیا، دانشنامهٔ آزاد
پرش به ناوبری پرش به جستجو
نیروهای مسلح جمهوری آذربایجان
Azərbaycan Silahlı Qüvvələri
Coat of arms of the Azerbaijani Armed Forces.png
آرم نیروهای مسلح جمهوری آذربایجان
ایجاد ۲۶ ژوئن ۱۹۱۸
شکل کنونی اوایل سال ۱۹۹۲
شاخه ها

Azerbaijani Land Forces.jpg نیروی زمینی جمهوری آذربایجان
Azerbaijani Air Forces.jpg نیروهای هوایی جمهوری آذربایجان

Hərbi Dəniz Qüvvələri.jpg نیروی دریایی جمهوری آذربایجان
نیروهای داخله جمهوری آذربایجان
مرزبانی جمهوری آذربایجان
گارد ملی جمهوری آذربایجان
نیروهای صلح‌بانان جمهوری آذربایجان
مقر باکو
رهبری
فرمانده کل الهام علی‌اف رئیس جمهوری آذربایجان
Defence Minister ژنرال ذاکر حسنف
Chief of Staff ژنرال نجم‌الددین صادقف
نیروی انسانی
سن نظامی ۱۸–۳۵
خدمت سربازی ۱۲ ماه برای فارغ التحصیلان دانشگاه، ۱۸ ماه برای تحصیل نکردگان[۱]
کارکنان فعال ۱۲۶۰۰۰[۲]
هزینه کرد
بودجه ۲٫۷۳ میلیارد دلار (در سال ۲۰۱۸)[۳]
درصد از جی دی پی ۴٫۳ درصد (در سال ۲۰۱۸)[۳]
صنعت
تامین کننده داخلی وزارت صنایع دفاعی جمهوری آذربایجان
تأمین کنندگان خارجی  ترکیه
 اسرائیل
 روسیه
 آفریقای جنوبی
 ایالات متحده آمریکا
 کانادا[۴]
 اوکراین
 بلاروس
 فرانسه
 چین
 مالزی
 گرجستان
 پاکستان
 ویتنام
 کره جنوبی
 اندونزی
 سنگاپور
 امارات متحده عربی
 هند
مقالات مرتبط
تاریخچه تاریخ نظامی جمهوری آذربایجان
جمهوری دمکراتیک آذربایجان
جنگ ارمنستان–جمهوری آذربایجان
نبرد باکو
جنگ جهانی دوم
جنگ قره‌باغ
درگیری‌های ۲۰۱۶ جمهوری آذربایجان و ارمنستان
درجه‌ها درجه‌های نیروهای مسلح جمهوری آذربایجان

نیروهای مسلح جمهوری آذربایجان بر پایهٔ قانون این کشور در خصوص نیروهای مسحل در ۹ اکتبر سال ۱۹۹۱ مجدداً احیاء گردید. ارتش جمهوری آذربایجان برای اولین بار در ۲۶ ژوئن سال ۱۹۱۸م. از سوی جمهوری دمکراتیک آذربایجان تأسیس شد.[۵][۶][۷] ولی پس از تأسیس جمهوری شوروی سوسیالیستی آذربایجان در ۲۸ آوریل سال ۱۹۲۰م. ارتش یاد شده منحل گردید. پس از فروپاشی شوروی، نیروهای مسلح جمهوری آذربایجان با بهره‌برداری از جنگ‌افزارها و مهمات بازمانده از شوروی، در سال‌های ۱۹۹۲–۹۲م. مجدداً احیا گردید.[۵]

نیروهای مسلح جمهوری آذربایجان شه شاخه را داراست:[۸]

  1. نیروی زمینی جمهوری آذربایجان
  2. نیروهای هوایی جمهوری آذربایجان
  3. نیروی دریایی جمهوری آذربایجان

نیروهای وابسته به ارتش جمهوری آذربایجان شامل نیروهایی همچون گارد ملی، نیروهای داخله و مرزبانی جمهوری آذربایجان می‌باشد، که هر یک از آنها در موقعیت‌های مختلفی به دفاع از کشور بسیج می‌شوند. بنابه گزارش‌های منتشره توسط رسانه‌های جمهوری آذربایجان بودجهٔ نظامی این کشور در سال ۲۰۰۹، عبارت از ۲٫۴۶ میلیارد دلار بود.[۹] بر اساس گزارش منتشر شده از طرف انستیتو بین‌المللی پژوهش‌های صلح استکهلم، در سال مذکور، فقط ۱٫۴۷۳ میلیارد دلار از این بودجه به مقاصد دقاعی هزینه شد. مؤسسه بین‌المللی مطالعات استراتژیک نیز بودجهٔ نظامی این کشور را در ۲۰۰۹، ۱٫۵ میلیارد دلار برآورد نمود. وزارت دفاع جمهوری آذربایجان نهاد نظارتی بر مسائل مرتبط با طراحی، ساخت، تنظیم و نگهداری از تجهیزات نظامی می‌باشد. آذربایجان در صدد شروع به تولید تانک‌ها، وسایل نقلیه زرهی، هواپیماها و بالگردهای نظامی و … است. مسئولیت هدایت وزارت دفاع جمهوری آذربایجان را ژنرال ذاکر حسنف بر عهده دارد.[۵]

اطلاعات کلی[ویرایش]

ناو جمهوری دمکراتیک آذربایجان موسوم به «اردهان کاکونر»

از زمان سقوط اتحاد جماهیر شوروی، جمهوری آذربایجان در تلاش است تا نیروهای مسلح خود را به ارتشی حرفه ای، آموزش دیده و پویا تبدیل کند. ج. آذربایجان همزمان با اینکه برای سال‌هایی ست که برنامه‌های متعددی را در راستای نوسازی و توسعهٔ توانمندی ارتش انجام می‌دهد، همچنین بودجهٔ نظامی خود را نیز که در سال ۲۰۰۵، ۳۰۰ میلیون دلار بود، در سال ۲۰۰۹ به ۲٫۴۶ میلیارد دلار افزایش داده‌است. نیروهای زمینی ۵۶٫۸۴۰، نیروهای هوایی ۷۹۰۰ و نیروهای دریایی ۲۲۰۰ نفر را دربرمی‌گیرد. افزون بر این، زیرمجموعه‌هایی چون گارد ملی، مرزبانی و نیروهای داخله نیز همه روی هم رفته شامل ۱۹٫۵۰۰ تن می‌باشند. نیروهای مسلح آذربایجان واجد ۳۰۰۰۰۰ سرباز ذخیره‌ای است، که خدمات نظامی خود را در ۱۵ سال اخیر پشت سر گذاشته‌اند.[۱۰] نیروهای مسلح شامل ۲۲۰ قبضه تانک جنگی اصلی می‌باشد. علاوه بر این، در بین سال‌های ۲۰۰۵ تا ۲۰۱۰م. ۱۶۲ قبضه تانک تی-۸۰، ۵۹۵ قبضه وسیله نقلیه زرهی جنگی و ۲۷۰ سیستم توپخانه‌ای به جمع جنگ‌افزارهای جمهوری آذربایجان پیوسته‌اند. نیروهای هوایی را ۱۰۶ فروند هواپیما و ۳۵ فروند هلیکوپتر تشکیل می‌دهند.[۱۱][۱۲][۱۳] جمهوری آذربایجان به‌عنوان یک کشور غیر هسته‌ای پیمان‌نامه منع گسترش سلاح‌های هسته‌ای (ان‌پی‌تی) را امضا کرده‌اند، پیوسته‌است. کشور آذربایجان در «طرح مشارکت برای صلح» ناتو شراکت دارد. این کشور با اعزام ۱۵۰ نیروی خود به عراق و بعداً به کوزوو، در «نیروی چندملیتی» حضور پیدا نمود. کماکن عده ای از نیروهای مسلح این کشور در افغانستان حضور دارد.

در سال ۲۰۱۷م. «Global Firepower» در رتبه‌بندی خود نیروهای مسلح جمهوری آذربایجان را از میان ۱۲۷ کشور جهان در طبقهٔ ۵۰ قرار داد، که این هم در میان کشورهای قفقاز جنوبی بهترین شاخص بود.[۱۴][۱۵]

امروزه، عنوان «قهرمان ملی آذربایجان» که در پاس خدمات برجسته‌ای در دقاع از تمامیت ارضی ج. آذربایجان به نظامیان آذربایجانی اعطا می‌شود، بالاترین عنوان نظامی در این کشور تلقی می‌گردد.

تاریخچه ارتش جمهوری آذربایجان[ویرایش]

جمهوری دمکراتیک آذربایجان[ویرایش]

دو سرباز واحد نظامی ارتش جمهوری دمکراتیک آذربایجان واقع در شهرستان قوبا، (سال ۱۹۱۹م)

تاریخ تأسیس ارتش مدرن جمهوری آذربایجان به سال ۱۹۱۸ برمیگردد، زمانی که برای اولین بار در تاریخ ۲۶ ژوئن ۱۹۱۸ نیروی مسلح آذربایجان از سوی جمهوری دمکراتیک آذربایجان دایر شد.[۱۶] آنگاه وزیر دفاع آن دولت عملاً «خسرو بیگ سلطانف» بود. پس، بعد از آنکه وزارت به‌طور رسمی راه‌اندازی گردید، صمدبیگ مهماندارف به عنوان وزیر دفاع و «علی‌آقا سیخلینسکی» نیز به عنوان معاون وی منصوب شدند.[۱۷][۱۸]

افسران ارتش جمهوری دموکراتیک آذربایجان در سال ۱۹۱۸م.

وزارت دفاع جمهوری دمکراتیک پس از تصرف آذربایجان توسط شوروی در ۲۸ آوریل سال ۱۹۲۰ مورد انحلال قرار گرفت. تعهدات این وزارتخانه به «کمیساریای مردمی نظامی» محول گردید. در نتیجهٔ این اشغال، ۱۵ تن از ۲۱ ژنرال آذربایجانی به دست بلشویک‌ها تیرباران شدند. در سال ۱۹۷۱، در نتیجهٔ کوشش و تلاش‌های فراوان مقامات وقت آذربایجان افتتاح اولین مدرسه عالی نظامی به‌نام «جمشید نخجوانسکی» در این سرزمین رقم خورد.[۱۹][۲۰]

دوران جنگ جهانی دوم (۱۹۴۱–۴۵)[ویرایش]

حضور دانشجویان «مدرسه عالی نظامی فرماندهان باکو» در رژه‌ای برگزار شده در باکو در سال ۱۹۶۰

در طول جنگ جهانی دوم، بیش از ۷۰۰ هزار آذربایجانی بسیج و به جبههٔ مقدم اعزام شده بودند، که در حدود بیش از ۳۰۰ هزار تن از آنها کشته شدند. در اولین روزهای شروع جنگ، بیش از ۴۰۰۰ پسر و دختر آذربایجانی از «کمیساریای نظامی» درخواست اعزام داوطلبانه به جبهه کرده بودند. در طی جنگ، حتی برخی لشکرهای شوروی متشکل از آذربایجانی‌ها بود.[۲۱] لشکرهای شمارهٔ ۴۱۶، ۴۰۲، ۳۹۶، ۲۲۳، ۷۷ و غیره… که متشکل از آذربایجانیان بودند، در شهرهایی چون سیمفروپول و اودسا و… ایفای نقش کردند.[۲۲][۲۳]

لشکر ۷۷ در نبردهایی برای آزادسازی لهستان و چکسلواکی و ۲۲۳ نیز در آزادسازی یوگسلاوی قهرمانی‌هایی از خود نشان دادند. به ۱۲۳ پیکارجوی آذربایجانی به خاطر رشادت خود در جنگ جهانی دوم نشان قهرمان اتحاد شوروی و به بالغ بر ۱۷۰ هزار سرباز و افسر نیز نشان‌ها و مدال‌های گونه‌گونی اعطا گردیده‌است.[۲۴][۲۵]

افزون بر این، در حین جنگ جهانی دوم، آذربایجان در سیاست شوروی برای استراتژی انرژی نقش مهمی ایفا می‌کرد. بخش عمده ای از مایحتاجات نفتی «جبههٔ شرقی» شوروی را باکو تأمین می‌نمود. در این راستا، به فرمان مجلس عالی اتحاد جماهیر سوسیالیستی شوروی مورخ سال ۱۹۴۱، نشان‌ها و مدال‌هایی به بیش از ۵۰۰ کارگر آذربایجانی شاغل در کارخانه‌های نفتی باکو اهدا گردید.[۲۲]

دوران پسا کسب استقلال جمهوری آذربایجان (سال ۱۹۹۱ تابه‌حال)[ویرایش]

بر اساس مصوبهٔ شورای عالی جمهوری آذربایجان به تاریخ ۹ اکتبر سال ۱۹۹۱، ارتش ملی این کشور تأسیس شد.[۲۶] بر اساس فرمان رئیس جمهوری آذربایجان مورخ ۲۲ مه سال ۱۹۹۸، ۲۶ ژوئن روز تأسیس لشکر ویژه آذربایجان به عنوان روز ملی نیروهای مسلح آذربایجان تعیین شد. ۲۶ ژوئن هر سال روز تعطیل رسمی است.[۲۷]

سامانه موشک‌انداز اسمرج 9A52 با برد ۷۰ تا ۹۰ کیلومتر یکی از سامانه‌های راکتی دخیل در زرادخانه نیروهای مسلح جمهوری آذربایجان است.

دوران جنگ قره‌باغ[ویرایش]

سربازان آذربایجانی حاضر در جنگ قره‌باغ (سال ۱۹۹۲م)

کمی بعد از فروپاشی شوروی و کسب استقلال جمهوری آذربایجان درگیری‌های جنگ قره‌باغ بین ارمنستان و این کشور به وقوع پیوست. دولت جمهوری آذربایجان در این بازهٔ زمانی اعلام بسیج مردمی نموده‌بود. آنگاه «ارتش ملی آذربایجان» شامل ۳۰ هزار مرد بود که نزدیک به ۱۰ هزار نفر از آنها از تکاوران و چند هزار نیز از سربازان داوطلب جبهه خلق آذربایجان متشک بودند. «صورت حسینف» یک نظامی آذربایجانی، در اوایل شروع این جنگ، واحد نظامی شمارهٔ ۷۰۹ ارتش جمهوری آذربایجان را تأسیس و تعداد زیادی اسلحه و مهمات از زرادخانه لشکر پیاده‌نظام موتوریزهٔ ۲۳ اخذ کرده بود.[۲۸] همزمان با این، یک نظامی دیگر «اسکندر حمیدف» نیز تیپی موسوم به «بزگورد» (گرگ خاکستری) ایجاد کرده‌بود.

از جملهٔ جنگ‌افزارهایی که، جمهوری آذربایجان در طی این جنگ مورد استفاده قرار داده‌است، می‌توان به ۳۸۸–۳۹۵ ابزار توپخانه‌ای، ۴۳۶–۴۵۸ قبضه تانک جنگی، ۵۵۸–۱۲۶۴ نفربر زره‌پوش، ۳۸۹–۴۸۰ خودرو زره‌پوش جنگی، ۵۳–۱۷- فروند هواپیمای جنگنده و ۴۵–۵۱ فروند بالگرد اشاره کرد. بنابه یک تحلیل تطبیقی، بین مردان ۱۷ تا ۳۲ ساله در ارمنستان تعداد افراد سازگار با شرایط خدمت سربازی ۵۵۰ هزار بود، در حالی که این شاخص در آذربایجان به ۱٫۳ میلیون نفر می‌رسید. افزون بر این، تعدادی از نظامیان هر دو طرف خدمت سربازی خود را در دوران شوروی در واحدهای نظامی پشت سر گذاشته، در جنگ شوروی در افغانستان حضور پیدا کرده و واجد پیشینهٔ نظامی بودند.[۲۹] و لیکن به دلیل اینکه دولت شوروی تبعیض قومیتی نسبت به آذربایجانیان قائل بود، سربازان اهل آذربایجان دوره خدمت سربازی خود را بیشتر در یگانهای ساختمانی سپری می‌کردند، نه در لشکرهای جنگی. با اینکه تا وقوع جنگ قره‌باغ چند تا مدرسهٔ عالی نظامی در آذربایجان دایر گردیده بود، ولی ناآزمودگی سربازان آذبایجانی بر نتایج این جنگ اثراتی گذاشت. گلبدین حکمتیار، جنگ‌سالار افغانستانی در دوران جنگ قره‌باغ به ارتش جمهوری آذربایجان یاری می‌رسانید. تعداد تلفات جانی نیروهای مسلح جمهوری آذربایجان در این جنگ ۱۱٫۵۵۷ نظامی را شامل می‌شود.[۳۰][۳۱]

درگیری‌های آوریل سال ۲۰۱۶[ویرایش]

جنگ موسوم به درگیری‌های آوریل که، از بامداد آوریل ۲ سال ۲۰۱۶ بین نیروهای مسلح جمهوری آذربایجان و نیروهای مسلح ارمنستان و نیروهای جمهوری خودخواندهٔ قره‌باغ به وقوع پیوست، شدیدترین جنگ پس از امضای آتش‌بس بین دو کشور در سال ۱۹۹۴ به حساب می‌آید.[۳۲][۳۳]

در نتیجهٔ این درگیری‌ها، نیروهای مسلح جمهوری آذربایجان توانستند بلندی‌های واقع در مجاورت روستای تالیش و ده سی سولان شهرستان ترتر، ارتفاعات له‌له‌تپه و روستای «ججوق مرجانلی» شهرستان جبراییل، روستای «گلستان» شهرستان گران‌بوی، دهکده «قازاق‌ها» ی ترتر و راه‌هایی در مجاورت روستای ماداغیس ترتر را باز پس بگیرند.[۳۴][۳۵]

پهپاد انتحاری هاروپ تواید شرکت صنایع هوافضای اسرائیل که یکی از هواپیماهای بدون سرنشین موجود در زرادخانه نیروهای هوایی جمهوری آذربایجان می‌باشد

ساختار[ویرایش]

نیروهای مسلح جمهوری آذربایجان شامل زیرمجموعهای ذیل می‌شود:

نیروهای زمینی جمهوری آذربایجان[ویرایش]

بر اساس برآورد مؤسسه بین‌المللی مطالعات استراتژیک انگلستان، تعداد نیروی زمینی جمهوری آذربایجان ۸۵۰۰۰ نیروی عمل‌کننده می‌باشد.[۳۶]

نیروهای هوایی جمهوری آذربایجان[ویرایش]

نیروهای هوایی جمهوری آذربایجان قسمت ویژه نیروهای مسلح به حساب می‌آید، که در ۱۴ فوریه سال ۱۹۹۲ به عنوان یک بخش جداگانه نیروهای مسلح تأسیس شده‌است.[۳۷] تعداد پرسنل ۸۰۰۰ نفر نیروی عمل‌کننده است.[۳۸]

نیروی دریایی جمهوری آذربایجان[ویرایش]

نیروی دریایی جمهوری آذربایجان از مجموعه سه‌گانه نیروهای مسلح جمهوری آذربایجان به‌شمار می‌رود، که قدمت آن به ۵ اوت سال ۱۹۱۸، زمانی که دولت جمهوری دمکراتیک آذربایجان نیروی دریایی خود را بر اساس ناوگان سلطنتی روسیه در بخش دریای خزر در آذربایجان تأسیس و مستقر کرد، بازمی‌گردد.[۳۹][۴۰]

نیروهای داخله جمهوری آذربایجان[ویرایش]

نیروهای داخله جمهوری آذربایجان یکی از زیرمجموعه‌های نیروهای مسلح جمهوری آذربایجان تلقی می‌گردد، که دسامبر سال ۱۹۹۱ به تأسیس رسید.[۴۱]

گارد ملی جمهوری آذربایجان[ویرایش]

گارد ملی جمهوری آذربایجان به فرمان شماره ۵۲۴ رئیس جمهوری آذربایجان مورخ ۲۵ دسامبر سال ۱۹۹۱ تأسیس شد، که از زیرمجموعه‌های خدمت دولتی محافظت ویژه جمهوری آذربایجان می‌باشد.[۴۲] بر پایه آمار سال ۲۰۰۷، تعداد پرسنل کارد ملی ۲۵۰۰ نیروی عمل کننده بود.[۴۳]

مرزبانی جمهوری آذربایجان[ویرایش]

مرزبانی جمهوری آذربایجان بر اساس دستور شماره ۷۴۰ رئیس‌جمهور آذربایجان به تاریخ ۳۱ ژوئیه سال ۲۰۰۲ تأسیس شد.[۴۴] مرزبانی جمهوری آذربایجان یک قوه مجریه مرکزی می‌باشد، که اجرای تعهدات تعیین شده بر اساس قوانین جمهوری آذربایجان راجع به حفاظت از مرزهای دولت را بر عهده دارد.[۴۵]

خدمت دولتی محافظت ویژه جمهوری آذربایجان[ویرایش]

خدمت دولتی محافظت ویژه جمهوری آذربایجان یک قوه مجریه مرکزی می‌باشد، که مسؤولیت حفاطت از ادارات مهم دولتی و ادارات مهم حفاظت شده و نیز سازماندهی استفاده، امنیت و پیشرفت ارتباطات ریاست جمهوری، شبکه ارتباطی ویژه دولت و شبکه‌های خاص سیستم‌های ارتباطی و مخابراتی نهادهای دولتی را عهده‌دار است.[۴۶][۴۷]

نگارخانه[ویرایش]

منابع[ویرایش]

  1. "Azerbaijan - European Bureau for Conscientious Objection". www.ebco-beoc.org. 
  2. The Military Balance 2010. London: Routledge for the IISS. 2010. p. 176. ISBN 1-85743-557-5. 
  3. ۳٫۰ ۳٫۱ "Azeri budget receives slight boost - Jane's 360". www.janes.com. 
  4. "Canadian defence deal with Azerbaijan raises new questions about arms export controls - CBC News". 
  5. ۵٫۰ ۵٫۱ ۵٫۲ Azərbaycan Silahlı Qüvvələri günüdür". www.amerikaninsesi.org.
  6. Today Azerbaijan celebrates the 100 anniversary of the Azerbaijani army. jpost.com
  7. ۲۶ ژوئن روز نیروهای مسلح در جمهوری آذربایجان است. aztc.gov.az
  8. ساختار دفاعی و نظامی جمهوری آذربایجان. iiwfs.com
  9. "Azerbaijan announces 53 pct rise in army spending". Reuters
  10. azerbaijani armed forces- minstry of defence of the Republic of Azerbaijan. mod.gov.az
  11. Russia delivers modern weapons, military equipment to Azerbaijan [PHOTO/VIDEO. azernews.az]
  12. Azerbaijan receives new modern military equipment [PHOTO/VIDEO. azernews.az]
  13. Azerbaijani Armed forces. armedforces.eu
  14. 2018 Azerbaijan Military Strength - Global Firepower
  15. Azərbaycan dünyanın ən güclü ordularının reytinqində irəlilədi". oxu.az
  16. "Azərbaycan ordusu necə yarandı?". sputnik.az
  17. "Azərbaycan ordusu necə yarandı?". sputnik.az
  18. Azərbaycan Xalq Cümhuriyyəti Ensiklopediyası.
  19. [Aзepбaйджанская Демократическая Pecnублика (1918-1920), Армия (документы и материалы), Б., 1998]
  20. "AZƏRBAYCAN SİLAHLI QÜVVƏLƏRİNİN TARİXİ". veten-ugrunda.az
  21. Azerbaijan in World War II- ipfs.io
  22. ۲۲٫۰ ۲۲٫۱ نقش جمهوری آذربایجان در جنگ جهانی دوم-anaj.ir
  23. Azerbaijan in World War II, Objective Baku - Hitler Battle for Oil- en.azvision.az
  24. "İlham Əliyev 9 May - Qələbə Günü münasibətilə Bakıda keçirilən mərasimdə iştirak edib". www.president.az
  25. AKU OIL IN DECISIVE BATTLES OF WORLD WAR II- visions.az
  26. "26 iyun – Azərbaycan Silahlı Qüvvələri Günü". salamnews.org.
  27. "26 iyun - Azərbaycan Milli Ordusunun yarandığı gündür". www.azhistorymuseum.az
  28. "NEW 'HERO' WIELDS CLOUT IN TURBULENT AZERBAIJAN". www.washingtonpost.com.
  29. Nagorno Karabakh: The silent war next door- aljazeera.com
  30. "The Nagorno-Karabakh conflict between international law, the International Criminal Court and the ruling of the European Court of Human Rights of June 2015".- jpost.com
  31. Qarabağ müharibəsində itkilər dəqiqləşdirilir- musavat.com
  32. 2016: Ermənistanda əsas hadisələr nə oldu?- bbc.com
  33. درگیری‌های جدید قره باغ و دیدارهای پوتین با علی اف و سرکیسیان- irna.ir
  34. Azərbaycan Silahlı Qüvvələri: Keçilən 100 ilin ən güclü dövrü- paralel.az
  35. در جنگ چهار روزه قره باغ ؛ ۳۰۰ کیلومتر از اراضی اشغالی آذربایجان آزاد شده‌است- arannews.com
  36. "Quru Qoşunları". mod.gov.az.
  37. "Hərbi Hava Qüvvələri". mod.gov.az.
  38. "23 yaşlı Azərbaycan Hərbi Hava Qüvvələri". oxu.az
  39. "Azerbaijan marks Day of Armed Forces". www.azernews.az
  40. "5 avqust – Azərbaycan Hərbi Dəniz Donanması Günüdür". azertag.az
  41. 12 MART - DAXİLİ QOŞUNLAR GÜNÜDÜR". azertag.az
  42. "Vaqif Axundovun xaricdəki işçilərinə diplomatik pasportlar veriləcək". virtualaz.org
  43. "БАЛАНСИРУЯ МЕЖДУ ВОЙНОЙ И МИРОМ". noev-kovcheg.ru
  44. Azərbaycan Respublikası Dövlət Sərhəd Xidmətinin Əsasnaməsinin və strukturunun təsdiq edilməsi haqqında AZƏRBAYCAN RESPUBLİKASI PREZİDENTİNİN FƏRMANI. e-qanun.az
  45. "Azərbaycan Respublikası Dövlət Sərhəd Xidmətinin Xüsusi Məktəbinin Nizamnaməsi"nin təsdiq edilməsi haqqında. cabmin.gov.az
  46. "Tarixi və döyüş yolu". www.dmx.gov.az
  47. "İnformasiya təhlükəsizliyi sahəsində fəaliyyətin təkmilləşdirilməsi tədbirləri haqqında Azərbaycan Respublikası Prezidentinin Fərmanı". president.az