نام‌های ایران

از ویکی‌پدیا، دانشنامهٔ آزاد
پرش به: ناوبری، جستجو
نامه‌ای حاوی «کشور عجم»، فرستاده شده از پادشاه امپراطوری عثمانی (سلطان عبدالمجید خان) به فتحعلی‌شاه قاجار

در طول تاریخ برای سرزمین ایران نام‌های فراوانی بکار رفته که مهمترین آنها دو نام ایران(دربارهٔ این پرونده آوا ، به معنی: سرزمین آریاییان[۱]) و پرشیا است.

آریاییان سرزمین خود را ایریوشَیُنِم یا ایریو دئینگهونام یعنی «مساکن آریائیان» می‌خواندند و بعدها که دارای حکومت و پادشاهی شدند میهنشان را ایریانو خْشَثْرُ یعنی «پادشاهی ایرانیان» خواندند. این نام بعدها اِئران شَتْر و «ایران شَهر» شده که «ایران» کوتاه شده همین نام است.[۲]

کتاب اسناد نام خلیج فارس، میراثی کهن و جاودان صفحه ۲۲ تا۴۷ نامهای سرزمین ایران شرح و بسط داده است.[۳] بنابر اسناد تاریخی، شواهد، قراین، فرهنگ شفاهی، کشفیات باستان‌شناسی و زبان‌شناسی می‌توان گفت ۴ نام برای سرزمین ایران بکار رفته‌است:

  1. سرزمین جم، مملکت العجم، بلاد العجم یا بلاد فارس (در ادبیات فارسی، عربی و ترکی)، کشور عجم در ادبیات پارسی و ترکی. در مثالهای متون تاریخی می‌توان به عبارت بحر عجم و خلیج فارس و یا خسروان عجم به معنی شاهان ایران اشاره نمود.
  2. میدیا در ادبیات اروپایی سرزمین میانه یا اراکستان در جغرافیای اسلامی
  3. سرزمین پارس و پرس در ادبیات اروپایی ‏(en) (مملکت فارس در ادبیات عربی و پارسی)
  4. کشور ایران ایرانویچ (آریانا، ایراک، اراک، عراق و ایلام) از نظر زبانشناسی ریشه‌های واحدی دارند).

ایران[ویرایش]

با وجود اینکه ایران تنها نامی است که نزد ایرانیان بطور مستمر در طول هزاران سال بکار می‌رفته است و تنها در شاهنامه بیشتر از ۷۲۰ بار و در کتاب عبید زاکانی بیشتر از ۴۰۰ بار واژه ایران و ایرانا بکار رفته است؛ و نماد و رمز وحدت و تقدس به خود گرفته است اما اروپائیان تا اواخر سده هفده هیچگاه و یا بندرت این نام را بکار نبرده‌اند و در عوض همواره "پارس " را هم چم و بجای ایران بکار می‌برده‌اند. در تمامی اسناد و قراردادها سده‌های گذشته بین ایران و دولتهای خارجی نیز در متن پارسی ایران و در متن خارجی پارس بکار رفته است. بعضی‌ها ایران ویج را به معنی اقوام ایرانی تعبیر کرده‌اند که این تعبیر اشتباه است. ویج - ویچ - بیج و بیجه همگی یک ریشه دارند و به معنی سرزمین و زمین و کشتکر و کشور است. هریک از این نامها در نقشه‌ها و اسناد تاریخی متفاوتی به کار رفته‌اند.[۴]

ریشه‌شناسی واژه ایران[ویرایش]

واژه ایران به عنوان یک واحدجغرافیای سیاسی در کتاب مسالک الابصار فی ممالک الامصار (شهاب الدین احمد بن فضل‌الله عمری (۷۰۰–۷۴۹ق) ایران را در فصلی بنام مملکت ایرانی‌ها توضیح داده شده است. اروپایی‌ها همواره تا سال ۱۳۱۳ ش. از ایران بنام Persia(انگیسی)، Perse(فرانسه)، Persien(آلمانی) و … یاد کرده‌اند. ریشه نام پرشیا در اروپا به یونان برمی‌گردد. دراروپا سال ۱۷۳۷ اولین بار تاریخ‌نگاری با نام دبیره‌ای .C.F.H در چارمین وآخرین کتاب خود از نقشه ایران سال ۱۷۲۹ نقل می‌کند که کارتوگراف استانبول بنام ابراهیم نقشه ایران را ترسیم نموده که همان پرزین (آلمانی: Persien) است.[۵] دراروپا اشتیلرآلمانی اولین بار بجای Persien نام ایران را در نقشه‌ها رایج ساخت.

نقشه ایران و توران در دوره قاجاریه نقشه آدولف اشتیلر اولین نقشه اروپایی که بجای پرشیا، از ایران استفاده کرده است.

واژهٔ ایران (به پارسی باستان «اَئیریَه‌نا»، به پارسی میانه: ʾylʾnštr' Ērānšahr)، و برگرفته از کلمه «آریانام خْشَترام» و به معنای «سرزمین آریاییان» است که در گذر زمان به ایرانشهر و سپس در دورهٔ ساسانی به ایران تبدیل شده‌است.رضاییان، فرزین. هفت رخ فرخ ایران. چاپ ابیانه. انتشارات دایره سبز، ۱۳۸۶. ۱۷. </ref> هرچند «آریانام خْشَترام» هیچ‌گاه در متون پارسی باستان نیامده است و یک واژه فرضی است.[۶]

واژهٔ «آریا» در زبان‌های اوستایی، پارسی باستان و سانسکریت به ترتیب به شکل‌های «اَئیریه»،[نکته ۱] «آریه»،[نکته ۲] و «اَریه»[نکته ۳] به کار رفته‌است. همچنین در زبان سنسکریت «اریه»[نکته ۴] به معنی سَروَر و مهتر و «آریکه»[نکته ۵] به معنی مَردِ شایستهٔ بزرگداشت و حرمت است و آریایی به زبان اوستایی «ائیرین»[نکته ۶] و به زبان پهلوی و پارسی دری «ایر» خوانده می‌شود و ایرج به زبان آریایی[۷] است.[۸] ایر در واژه به‌معنی «آزاده» و جمع آن «ایران» به‌معنی «آزادگان» است. «ایران» در واژه به معنی «سرزمین آریاییان» است و مدّت‌ها پیش از اسلام نیز نام بومی آن ایران، اِران، یا ایرانشهر بود،[۹] البته از ۶۰۰ سال پیش از میلاد تا ۱۹۳۵ (۱۳۱۴ خورشیدی) در میان اروپاییان با نام «Persia» شناخته می‌شد.[۱۰][۱۱] در سال ۱۳۱۴ در شرف تأسیس جامعه ملل با درخواست رسمی رضاشاه پهلوی همان نام بومی کشور (ایران) در عرصهٔ جهانی هم به کار برده شد. نام «پرشیا» همچنان برابر نام ایران است و در زبان‌های اروپایی به دلیل سابقه تاریخی - فرهنگی‌اش کاربرد دارد، اما امروزه بیشتر نام ایران به کار برده می‌شود.[۱۱] نا یکی از پسوندهای مکانی پارسی باستانی بوده که که با اسم آریا آریانا را ساخته است. از این واژه یونانیان و بویژه دوجغرافیه دان‌های یونانی بنام‌های اراتوستن زمان اسکندر و استرابون در قرن اول پیش ازمیلاد بکاربرده‌اند. این فلات را که به آن "ایران زمین" گفته می شوداز خلیج پارس سپس کرمانیا تا و باکتریانا، سغدانیا، میدیا، پارتها… پهن داشت و از ممالک شاهی مردمان با زبانهای ایرانی وتورانی بودند که مرکز شاهنشاهی نخست در استان پارس قرار داشت. با گرفتن مناطق غیر ایرانی از سوی هخامنیشان در منابع رومیان "امپراطوری پارس" نامیده شد. رومیان امپراطوری خود را به نام شهر روم نامیدند؛ ولی یونانی‌ها و ایرانی‌ها هیچگاه نام امپراطوری خود را به یک شهر و استان محدود نکردند. اتفاقاً که یونانی‌ها به زبان پارسی پرزاریوم و به استان پارس پرزیس و به زردشت زراوستر (ستاره) می‌گفتند. رومیان و سپس امپراطوری رومن کاتولیک وسپس درزمان فردوسی "امپراطوری روم دویچر ناسیون دویچر ناسیون (ملت جرمنی یا آلمان Deutscher Nation) ایران را در کل اروپا به پرشیا و پرزین نامیدند.

پسوندهای مکانی باستانی مانند نا در زبان فارسی نو به ان تبدیل شد. ان (en) مانند آلمان هم پسوند مکانی و هم پسوند جمع وهم پسوند فعل برای حالت ساختن مصدری است؞ در فارسی نو هم چنین است. ان در آخر بسیاری از شهرهای ایران زمین - نه تنها در کشور ایران بلکه در فلات ایر قراردارد:یاکوب ادوار پولاک (Jakob Eduard Polak) ایران شناس مشهور آلمانی یکی از ایران شناس است که نام ایران و تورا ن را درآلمان بکار برده که بر پایه همین برگردانهای شان از زبان فارسی به آلمانی واژه ایران برای اولین بار در نقشه ایران و توران چاپ شد در کتاب بند دوم (Band II) چاڀ ۱۸۶۵ تحت عنوان «پیرزین - یک کشور و مردمان اش» بسیاری وندهای فارسی را در برگ ۳۶۳ تا ۳۶۹ فهرست نموده است. در برگ ۳۶۹ از پسوندهای ان an و گان gan و شان schan نام برده است. مانند ایران و توران وغیره

شهرهای فلات ۶ میلیون کیلومتر مربعیایرانزمین از پساوند مکانی و گاهی زبان پارسی مانند ان و دان و ستان , گاه و آباد ساخته شده‌اند. پسوندهای فارسی در[۱۲][۱۳] یعنی که ایران گردان نو آریانا است. تغیرات آوازی و سیلابی (sound change or Grimm's law) در جرمنی به عنوان زبانهای هندوجرمنی Wolfram Euler وKonrad Badenheuer. در کشورهای دویچ لند Deutschland و دچ (هالند) بسیاری از شهرهای شان با پسوند مکانی مصدری وجمع [en] ساخته شده‌اند: München, Göttingen, Tübingen, Essen, Hessen [۱۴] نام ایران را می‌توان در قدمیترین اقوام ایران مثل کاسی‌ها جستجو کرد که نام زیبایی ایران به معنی سرزمین آتش است. در زبان لکی به آتش ائگیر گفته می‌شود و در قدیم این سرزمین جایگاه آتشگاه‌های بسیاری بود و کسانی که از اینجا عبور میکردن نگاهش به آتش‌های زیاد میفتاده که آن را سرزمین ائگیران یعنی سرزمین آتش‌های زیاد مینامیدن و در طول زمان به ائیران و ئیران تغییر کرد و الان هم در زبان لکی به ایران، ئیران گفته می‌شود.[نیازمند منبع]

نام ایران در اشعار ادبای پارسی گو[ویرایش]

شمارش واژه‌های مهم هویت زبانی و فرهنگی در ادبیات شاعران ایرانزمین این فهرست قابل گسترش می‌باشد.

منابع[۱۵][۱۶]

نام شاعر قرن میلادی ایران توران پارسی فارسی معرب دری خراسان بزرگ پهلوی یا پارسی میانه
رودکی 9th and 10th ۱ ۶
فرخی سیستانی 9th 10th ۱۶ ۱ ۱۵ ۱۰ ۱
ابوسعید ابوالخیر 10th ۱ ۲
فردوسی 10th and 11th ۸۰۰ + ۱۵۰ + ۱۰۰+ ۲ ۲۵ ۲۹
اسدی طوسی 11th ۵۱ ۵ ۱ ۱ لغت فُرس
مسعود سعد سلمان 11th ۲۳ ۲ ۱۹ نظم و نثر دری ۱۳
منوچهری دامغانی 11th ۵ ۳ ۴
فخرالدین اسعد گرگانی 11th 15 10 12 Parsa’i 2 ۱ ۲۸ ۳
ناصرخسرو 11 th ۱ ۱ ۱۹ ۲ ۷۹ ۲
سنایی 11th and 12th ۱۱ ۱ ۱۴ ۱۳
مهستی گنجوی 11th and 12th ۱ ۱
انوری 12th ۱۳ ۳ ۲ ۱ ۲۰
خاقانی 12th ۲ ۱ ۴ ۱ ۱+ ۱دری نظم ۴۰ ۱۸۰
نظامی گنجوی 12 th ۳۷ ۲ ۱۲ ۲+ ۱ نظم و نثر دری ۲۵ ۶
امیرخسرو دهلوی 13 th 14th ۲ ۷ ۶ ۱۳
سعدی 13th ۱ ۱ ۶+ ۷
مولوی 13 th 14th ۱ ۱ ۲۹ ۶
حافظ 14th ۶ ۹ ۱+ ۱ نظم دری
عبید زاکانی 14th ۱ ۱ ۴ ۱
محتشم کاشانی 16th ۱۲ ۹ ۳ ۴
صائب تبریزی 17th ۱۰ ۷ ۳ ۵
اقبال لاهوری 19th-Died ۱۹۳۸ ۱۹ ۴ ۳ ۱ طرز دری۱
پروین اعتصامی 19th/died ۱۹۴۱ ۲ پارسا و پارسایی

نامهای ایران در دودمانهای گوناگون[ویرایش]

با خلافت‌های اسلامی نام ایران کمرنگ و نام خلافت پررنگ شد بویژه که برخی از دانشمندان این سرزمین و (نه شعرای ادبیات پارسی چون شعرای پارسی همیش در همین دوازده قرن ایران گفتند) به بغداد برفتندی و در سر نام شان کوتاه واژه ال بنگاشتند و آثار هندوایرانی مانند پنج تانترا، بخش کلیله و دمنه، الجبر (Algebra) با اعداد هند و الگوریتم، الکل و قلیا (Alkali) , اعداد هندوایرانی و هزارداستان و سندباد را نزد خلفای اسلامی در پایتخت بغداد بردند. ایران آرام آرام تنها از سوی مردمان ایرانی و تورانی و اکثراً غیراروپایی نامیده می‌شد. در آثار دودمانهای گوناگون تنها از دودمانها مانند سامانیان و غزنویان و صفویان وافشاریان و زند و قاجار نام گرفته می‌شد. بخش خاوری ایران در قراردادهای اجباری برتانیه جداشدو " افغانستان " با زور انگلیس در جمله ممالک محروسه ایران بشمار نمی‌آمد.

ممالک ایران[ویرایش]

نقشه کاتب چلبی (حاجی خلیفه معروف مؤلف کتاب نامدار کشف الظنون) مؤلف کتاب جغرافیایی جهان نما در دودمان صفوی اولین نقشه ممالک ایران بزبان ترکی با دبیره فارسی حدود سال ۱۶۲۰ میلادی چاپ شد. تصویر نقشه در صفحه ۳۰۵ کتاب «شاهان صفویانین مالک اولدوقلاری ایرانین رسم اجمالیسی دیر» درج است. در این نقشه برای اولین بار ممالک ایران (استانهای ایران) از مملکت فارس تا مملکت کابل و مملکت خلتان منتشر شد. در مرزکشی قرارداد پاریس ۱۸۵۷ بخش خاوری خراسان و ممالک محروسه ایران جدا شد.< نقشه با عنوان «ممالک ایران» در سال ۱۷۲۹ به وسیله مهندس متقریان آماده شد. این نقشه‌ها تا زمان قاجار جغرافیه ایران را می‌ساخت و نام ایران زمین در سکه‌های زری نادر افشار ضرب صفهان، تبریز، تفلیس، مشهد، کابل، دربند درج است:

  • سکه بر زر کرد نام سلطنت را در جهان
  • نادر ایران زمین وخسرو گیتی ستان

ممالک محروسه ایران[ویرایش]

ممالک محروسه ایران در دود مان قاجار به کشور نامیده می‌شد. دولت علیه ایران به دولت و شاهنشاهی ایران به نظام شاهی گفته می‌شد. در زمان قاجار هم کارهای خوبی انجام شد وهم امپراتور برتانیه تجریه کشور ایران را در دستور روز قرارداد:

  • روزنامه دولت علیه ایران
  • روزنامه علمیه دولت علیه ایران
  • [ بانک شاهنشاهی ایران
  • نخستینسرود ملی ایران
  • نخستین سالنامه ایران در سال ۱۲۹۰ هـ.ق. (۱۲۵۲ خورشیدی برابر به ۱۸۷۳ میلادی ) به دستور «مشیرالدوله» صدراعظم وقت و به مدیریت «محمدحسن صنیع الدوله» رئیس دارالطباعه و دارالترجمه دولتی و مترجم ناصرالدین شاه منتشر شده است.

نامهای دیگر ایران[ویرایش]

  • دولت مشروطه ایران
  • جمهوری شوروی سوسیالیستی ایران

نام ایران تا زمان بقدرت رسیدن رضاشاه (پدر محمد رضا شاه پهلوی) درسال ۱۹۲۵ میلادی ایران بود. کسی در همین هنگام نام ایران را به پرشیا تغیر نداده بود. در۲۷ دسامبر سال ۱۹۳۴ (۶ دی ۱۳۱۳) نامه متحدالمال به نماینده گی‌های کشورهای مهتر اروپایی فرستاده شد که از ۲۱ مارس ۱۹۳۵ نوروز سال ۱۳۱۴ در مکاتبات رسمی با ایران از نام خودی و نه از نام که بیگانه گان به ایران داده‌اند، استفاده شود.

پارس[ویرایش]

پرس، پارس یا پرشیا، این واژه را اروپائیان مهتر رومیان از ۲۵۰۰ سال پیش همواره بکار می‌بردند و حتی تا پیش از سال ۱۳۱۳ این نام را در قراردادهای رسمی ثبت می‌کردند. عرب‌ها، ترکها و فارس‌ها بیشتر واژه ایران را بکار می‌بردند. از سده دوم هجری به بعد عرب‌ها نیز به تقلید از یونانیان، واژه فارس (عربی‌شده پارس) را جایگزین واژه عجم کردند. پارس دارای چم‌های (معانی) متعددی است و در گستره و درازای تاریخ دو معنی و کاربرد خُرد و کلان یا محدود (مضیق) و گسترده (موسع) داشته است.

معنی محدود[ویرایش]

در معنی محدود یا بسته، فارس یعنی کسانی‌که به زبان پارسی صحبت می‌کنندو بیشتر به معنی قومی و (قوم پارس). در مواردی فارس بجای زرتشتی و یا مجوسی و یا مزدکی نیزبکار رفته است (کاربرد دینی). همچنین در مفهوم خُرد به منطقه جنوبی ایران اقلیم فارس گفته شده است.

معنی گسترده[ویرایش]

در مفهوم گسترده یا موسع کاربرد جزء بر کل - که بیشتر در کتابهای تاریخیِ مورد نظر نویسندگان و محققان اروپایی در رشته‌های تاریخ و جغرافیاست - پارس یعنی همه کسانی‌که در فلات ایران زندگی می‌کرده‌اند، و بویژه اقوام آریایی در مفهوم گسترده پارس شامل همه مردمان فلات ایران و جغرافیای سیاسی تمام ایران و ممالک محروسه است. در این معنی همه سرزمین‌ها و مردمان منطقه گنجانده شده است. (گاهی اروپایی‌ها جز را بر کل اطلاق می‌کنند) مثلاً همه مسلمانان را عرب می‌نامیدند. در معنی گسترده، پارس شامل همه اقوام و همه سرزمین و فلات ایران، پاکستان و سند و غرب هند، افغانستان و نواحی آسیای میانه و قفقاز نیز می‌شود. اروپاییان کلمه «پرشیا» را برای تمام مردمان و سرزمین این مناطق به‌کار می‌بردند و عرب‌ها برای این اقوام از واژه عجم (برگرفته و معرب از کلمه جم) استفاده می‌کردند، که هر دو مترادف «ایران» محسوب می‌شود. آنها پارس‌ها را به دلیل اهمیتشان «قریش العجم» می‌خواندند؛ همچنان‌که قریش را برترین قبیله عرب می‌شمردند.[۱۷]

اروپایی‌ها کلمه «پرشیا» را در مقابل «عربیا» به‌کار می‌بردند و منظور آنها همه اقوام ایرانی بود؛ ولی وقتی عرب‌ها بتدریج به‌جای کلمه عجم از کلمه فارس (پرشیا) استفاده کردند، منظور آنها از فارس، بیشتر، فارس زبانان بود و گاهی اوقات نیز کلمه فارس را فقط به استان فارس اطلاق می‌کردند و گاهی نیز کلمه فارس را به معنی مجوس و یا زرتشتی به کار می‌بردند. کلمه «پارس» بعد از اسلام در ایران نیز جای خود را به کلمه عربی «فارس» داد و مفهوم اصلی خود را از دست داد. کاربرد محدود و نادرست این عبارت باعث شد که دولت ایران در سال ۱۳۱۳ خورشیدی رسماً از همه کشورهای خارجی بخواهد که به‌جای کلمه دولت فارس (پرشیا) و یا شاه پرشیا، از عبارت قدیمی‌تر «ایران» و «شاهنشاه ایران» استفاده کنند. از این زمان به بعد نام پرشیا که در ادبیات اروپایی واژه‌ای بسیار غنی و متضمن ارزشهای تاریخی و هنری زیادی بود، رنگ باخت و کلمه پرشیا به تاریخ پیوست؛ در حالی‌که اصالت نام تاریخی پرشیا و پرس کمتر از نام ایران نبود.[۱۸]

عجم و مملکت عجم[ویرایش]

عجم امروزه با دو مفهوم به کار می‌رود:

  1. مفهوم کلی و گسترده (موسع) به تمام غیر عرب‌ها
  2. مفهوم محدود و خرد (مضیق) به معنی ایرانی و بخصوص پارس‌ها

لفظ عجم غیر از معنای اصلی از نظر استعمال، معنا و مفهوم دیگری دارد که با معنای اصلی آن به طور کامل موافقت نمی‌کند. چنان‌که این معنا بر صاحب (مجمع البحرین) وکتاب (المنجد فی اللغة) پوشیده نمانده وهر دوی آنها، آن را تصریح کرده‌اند: عبارت کتاب مجمع البحرین چنین است:

  1. العجمی: منسوب الی العجم، بفتحتین، وهم الفرس (پارس‌ها) وان افصح بالعجمیة.
    عجمی منسوب به عجم است و آنان (مردم فارس) می‌باشند اگر چه در لغت خود فصیح بوده ولکنت زبان نداشته باشند.
  2. عبارت (المنجد) چنین است:
  • العجم: خلاف العرب، سموا بذلک لتعقید السنتهم، الفرس، بلاد الفرس. عجم به کسی گفته می‌شود که عرب زبان نباشد، عجم را بدین سبب عجم گفته‌اند که لغت وزبانشان در نظر عرب مبهم، وپیچیده ونا مفهوم است وعجم، مردم فارسی زبان وسرزمین مردم ایران است. هر چند معنای اصلی کلمه عجم، و مشتقات آن امروزه به معنی لکنت(ال. کند) در زبان وغیر فصیح بودن است اما در عین حال این کلمه در مکتوب‌های نخست و نزد اعراب، از عناوین و نام‌های ایرانیان بوده است که گرچه عرب، آن را برای غیر عرب، از عرب، انتخاب نموده ولی مشخصا آن را در مورد (ایرانیان) بکار برده است؛ بنابراین کلمهٔ عجم نیز مانند کلمه (فرس) در لغت عرب یکی از عناوین مشهور ایرانیان است.[۲]

واژه عجم در قرآن. واژه و کلمهٔ عجم در قرآن کریم با لفظ اعجمی آمده است، تفسیرهای نخستین قران مانند تفسیر الضحاک «اعجمی» و عجمی را فارس معنی کرده و منظور سلمان فارسی دانسته‌اند. [۳] ولی تفسیرهای پسین برای اعجمی و عجمی مفهوم ناروشن بکار برده اندو گفته‌اند مفهومی که در اصطلاح عرب از همین کلمهٔ اعجمی، کلمهٔ عجمیت را گرفته وآنرا در مورد ایرانیان بکار برده ومی برند، تفاوت دارد.

  • احمد تفضلی در مفاله برخی عبارات فارسی میانه در متون کهن فارسی و عربی(۱۷ صفحه - از ۱۷ تا ۳۳) مجله: زبان و ادبیات» نامه فرهنگستان» زمستان ۱۳۷۵ - شماره ۸»: عناوینی چون کلمات عجم، (بِلِسان عجم)، فرس، فارسی، فهلوی ـ پهلوی که در منابع قدیمی ارائه گشته‌اند چندان دقیق نیستند. این نقل قول‌ها، که عموماً در متون تاریخی و جغرافیایی آمده‌اند، در توجیه ریشه‌های فرضیِ اسامیِ اشخاص یا امکنه ذکر شده‌اند. تقریباً در اکثر موارد این ریشه‌شناسی‌ها عامیانه است واز این رو، به لحاظ علمی نامعقول اند.
  • کتاب اسناد نام خلیج فارس، میراثی کهن و جاودان در مبحث نامهای ایران

چند صفحه را به ریشه یابی واژه عجم اختصاص داده و با مستندات و منابع پیشین و پسین و زبان‌شناسی نوین ریشه اصلی آن را از واژه سانسکریت یم یا یمی دانسته است که در زبان فارسی به جم تبدیل شده و سپس به عربی دخیل شده و بصورت اجم و عجم درآمده است.

اعلامیه رسمی دولت ایران[ویرایش]

دولت ایران طی اعلامیه و یادداشتی رسمی روز ۶ دی ۱۳۱۳ شمسی از کشورهای جهان و از تمامی دولت‌های اروپایی و غربی خواست تا از بکار بردن پرشیا و معادلهای زبان‌های باختری نام ایران خوداری نموده و همانند همهٔ ایرانیان و همهٔ دولت‌های تاریخی ایران از نام و کلمه ایران استفاده بکنند البته لازم بذکر است این موضوع بیشتر متوجه کشورهای باختری بوده است چرا که همواره در منابع عربی موجود و نیز منابع امپراطوری عثمانی نام ایران (و گاهی بلاد فارس) بکار برده شده است. در همین راستا بخشی از مقاله دکتر سعید نفیسی که در تاریخ ۱۰ دی ماه ۱۳۱۳ در تهران منتشر گردید در پی می‌آید: «حق همین بود که ما از تمام دول اروپا خواستار شویم که این اصطلاح نادرست را ترک کنند و مملکت ما را همچنان که ما خود همواره نامیده‌ایم ایران و منسوب آن را ایرانی بنامند» پارس فقط یک بخش از ایران است.[۱۹]

جستارهای وابسته[ویرایش]

یادداشت‌ها[ویرایش]

  1. airya
  2. āriya
  3. arya
  4. ariya
  5. aryaka
  6. airyana

پانویس[ویرایش]

  1. ریشه لغت ایران (انگلیسی)، وب‌گاه ریشهٔ لغاتِ آنلاین. بازدید در ۲۰ تیر ۱۳۹۰.
  2. علیرضا شاهپور شهبازی. راهنمای مستند تخت جمشید. بنیاد پژوهشی پارسه-پاسارگاد. چاپ ۱۳۸۴. تهران: انتشارات سفیران و انتشارات فرهنگسرای میردشتی، ۱۳۸۴. 18. شابک ‎۴-۶-۹۱۹۶۰-۹۶۴. 
  3. کتاب اسناد نام خلیج فارس، میراثی کهن و جاودان صفحه 22 تا47 گفتار نام‌های سرزمین ایران
  4. کتابBook:Documents on the Persian Gulf's name.names of Iran.pp.23-60 molk e Ajam=MOLKE JAM. اسناد نام خلیج فارس، میراثی کهن و جاودان، دکترمحمد عجم - تهران 1388 PAGE 23-60...
  5. C.F.H: Vierter und letzter Theil, in sich enthaltende die Historiam Literariam Seculi XVIII … [۱]. , Frankfurt am Main, 1737, Seite 5953
  6. نیولی، گراردو. آرمان ایران. چاپ طیف نگار. انتشارات پیشین پژوه، ۱۳۸۷. ۲۹–۳۲. 
  7. airya
  8. «ایرج»(فارسی)‎. لغت‌نامه دهخدا. بایگانی‌شده از نسخهٔ اصلی در ۰۶ مه ۲۰۱۲. بازبینی‌شده در ۱۰ اسفند ۱۳۹۰. 
  9. MacKenzie, ‎David Niel. “Ērān, Ērānšahr”. In Encyclopædia Iranica, Vol.8. Cosa Mesa: Mazda, 1998. 
  10. CIA - The World Factbook - Iran
  11. ۱۱٫۰ ۱۱٫۱ «Per·sia»(انگلیسی)‎. Google Dictionary. بایگانی‌شده از ,cf.osb&fp=53ada0d311201b98&biw=1366&bih=۶۷۳ نسخهٔ اصلی در ۰۶ مه ۲۰۱۲. بازبینی‌شده در ۱۰ اسفند ۱۳۹۰. 
  12. حسن انوری، حسن احمدی گیوی دستور زبان فارسی 1 و 2
  13. http://www.etymonline.com/index.php?search=-stan&searchmode=none
  14. Joseph Bender:Die deutschen Ortsnamen, in geographischer, historischer, besonders in sprachlicher Hinsicht, mit steter Berücksichtigung der fremden Ortsbenennungen. Siegen 1846 Seite 84(books.google.de)
  15. http://www.ganjnama.com/search/
  16. http://ganjoor.net/
  17. کتابBook:Documents on the Persian Gulf's name.names of Iran.pp.23-60 molk e Ajam=MOLKE JAM. اسناد نام خلیج فارس، میراثی کهن و جاودان، محمد عجم - تهران 1388 PAGE 23-60...
  18. کتاب اسناد نام خلیج فارس، میراثی کهن و جاودان منشر شد
  19. http://s5.picofile.com/file/8105066826/Khalij_fars1.pdf.html

منابع[ویرایش]

  • محمد عجم. «آشنایی با نام‌های سرزمین ایران». موسسه همشهری، ۵ آبان ۱۳۸۵. بازبینی‌شده در ۱۸ بهمن ۱۳۹۰. 
  • تفسیر الضحاک قدیمی‌ترین تفسیر قران صفحه ۵۲۴ عجمی در آیه ۱۰۳ نحل را سلمان فارسی دانسته است
  • [۴]
  • نیای اساطیری ایرانیان
  • ایران در اسناد عثمانی
  • نامهای سرزمین ایران
  • روزنامه نیویورک تایمز ۱۹۳۵
  • - Hartman / R.R.K /and stork.F.C Dictionary of language and linguistics Britain- 1973
  • - Robins R.H.R.General linguistics- 1989-U.S.A
  • - ریچارد، جک و دیگران، مترجم حسین وثوقی، سید اکبر میر حسینی، فرهنگ توضیحی زبان‌شناسی کاربردی لانگمن، ص ۱۳
  • - فرشیدورد، خسرو. دستور مفصل امروز، ۱۳۸۲، تهران.
  • - کلباسی، ایران. ساخت اشتقاقی واژه در فارسی امروز، ۱۳۸۰، پژوهشگاه علوم انسانی.
  • - هاجری، ضیاء الدین. فرهنگ وندهای فارسی، ۱۳۷۵ تهران. ۱۳۸۲،
  • - وحیدیان کامیار، تقی. دستور زبان فارسی «۱» انتشارات سمت.
  • - حسن انوری، حسن احمدی گیوی دستور زبان فارسی ۱ و ۲ , نشر: فاطمی، ۹۶۴-۳۱۸-۰۰۶-۹
  • - Wolfram Euler, Konrad Badenheuer: Sprache und Herkunft der Germanen. Abriss des Protogermanischen vor der Ersten Lautverschiebung. Verlag Inspiration Un Limited, Hamburg [u. a.] 2009, ISBN 978-3-9812110-1-6.
  • - Adolf Wahrmund: Praktische Grammatik der neu-persischen Sprache, Giessen, 1875
  • - Polak,Jakob Eduard: Persien - Das Land und seine Bewohner, Band II, Leipzig, 1865, Seite 363ff-369. [۵]

پیوند به بیرون[ویرایش]