تغییر مذهب ایرانیان از سنی به شیعه

از ویکی‌پدیا، دانشنامهٔ آزاد
پرش به ناوبری پرش به جستجو

تغییر مذهب ایرانیان از تسنن به تشیع در طی سده های شانزدهم تا هجدهم میلادی به وقوع پیوست و ایران را به مرکز تشیع در جهان تبدیل کرد. همچنین این اتفاق باعث این شد که شاخه اثنی عشری تشیع بر شاخه‌های زیدی و اسماعیلی که پیش از این درصد زیادی از شیعیان ایران از آن شاخه‌ها بودند، چیره گردد.

ظهور شاه اسماعیل در ایران منجر به یکپارچگی این سرزمین زیر پرچم یک حکومت ایرانی پس از سده‌ها ملوک‌الطوایفی شد. با تغییر مذهب مردم شاهنشاهی صفوی، شیعیان تا به امروز درصد بزرگی از مردم ایران و بخش‌هایی از سرزمین های اطراف آن را تشکیل می‌دهند.[۱]

ایران پیش از صفویان[ویرایش]

از زمان سقوط ایران به دست مسلمانان در سده هفتم میلادی تا یکپارچگی ایران در سده شانزدهم میلادی به دست صفویان، اکثریت ایرانیان سنی بودند. بیشتر سنی‌های ایران از نوع حنفی و شافعی[۲] بودند که صفویان خود نیز از همین شاخه اخیر بودند.[۳]. کنایه‎آمیز است که تا پایان سده پانزدهم میلادی اکثر علمای سنی از سایر سرزمین های اسلامی برای تحصیل اسلام به ایران می‌آمدند زیرا در سایر بخش‌های جهان اسلام به اندازه ایران مدارس اسلامی وجود نداشت.[۴]

تا پیش از ظهور صفویان، شیعیان در ایران یکی از اقلیت‌های اسلامی بودند.[۵]

مرشد سرخ‌کلاهان[ویرایش]

شاه اسماعیل صفوی در سال‌ 1502 تبریز را فتح کرد و خود را شاهنشاه ایران خواند. او سپس ارمنستان، داغستان، اران و شروان را فتح کرد. شاه اسماعیل یک دهه بعد تقریبا همه ایران را زیر کنترل خود داشت[۶]، جایی که اکثریت مردم آن سنی بودند. به نظر‌ می‌رسد که هدف او نابودی تسنن بود و این کار را در مناطقی که فتح کرد با موفقیت کامل به پایان رساند. نفرت او از سنی‌ها هیچ مرزی نداشت و از هیچکاری برای آزار آنان چشم پوشی نکرد.[۷] او مردم را مجبور می‌کرد تا سه خلیفه اول را نفرین کنند و به علمای سنی تنها سه انتخاب می‌داد: تشیع، مرگ یا تبعید. سپس علمای شیعه را جایگزین آنان می‌کرد.[۸]

دلایل تغییر مذهب ایرانیان[ویرایش]

مهم‌ترین دلایل صفویان برای تغییر مذهب ایرانیان، دلایل سیاسی بود. آن‌ها را از این قرار می‌دانند:

  • آن‌ها نیاز داشتند تا ایران در برابر سرزمین‌های سنی که مهم‌ترین آن‌ها عثمانی بود، هویت منحصر به فرد خود خود را داشته باشد.[۹][۱۰][۱۱]
  • رقابت با عثمانی را باید مهم‌ترین دلیل به شمار آورد؛ صفویان و عثمانیان در تمام زمان هم‌زیستی‌شان، با یکدیگر روابط خصمانه‌ای داشتند و شاهنشاهان صفوی سنی‌ها را نوعی ستون پنجم در سرزمین‌های خود می‌دیدند.[۱۲]
  • آن‌ها نیاز به مردمی داشتند که به دولت ایران وفادار باشند و دین برای جلب این وفاداری وسیله مناسبی بود.[۱۳]

روش‌های صفویان برای تغییر مذهب مردم ایران[ویرایش]

  • تحمیل مذهب شیعه به عنوان مذهب اجباری و حکومتی و مجبور کردن بسیاری از صوفیان سنی مذهب به شیعه شدن[۱۴][۱۵][۱۶]
  • شاه اسماعیل مساجد اهل سنت را نابود کرد. تومه پیرس، سفیر پرتغالی چین که در آن زمان به ایران سفر کرده بود در کتاب خود می‌نویسد: «او (شاه اسماعیل) کلیساهای ما را اصلاح می‌کند و خانهٔ همهٔ مسلمانانی که از محمد پیروی می‌کنند خراب می‌کند»[۱۷]
  • او لعن آیینی و اجباری سه خلیفه اول اهل سنت (ابوبکر، عمر و عثمان) را به عنوان غاصبان خلافت در مساجد اجباری کرد، دارایی سنی‌ها را کشف و ضبط کرد، طریقت‌های سنی مذهب را از هم پاشید، از حمایت دولت برای توسعهٔ زیارتگاه‌ها، نهادها و هنر شیعی استفاده کرد. او همچنین عالمان شیعه را جایگزین عالمان سنی کرد.[۱۸][۱۹][۲۰]
  • او خون سنی‌های زیادی را ریخت و به تخریب و بی حرمتی قبرها و مساجد سنی‌ها پرداخت تا حدی که بایزید دوم که در ابتدا پیروزی‌های شاه اسماعیل را به او تبریک می‌گفت از او درخواست کرد آزار سنی‌ها را متوقف کند اما شاه اسماعیل به خواستهٔ او توجهی نکرد و همچنان به گسترش شیعه گری با شمشیر ادامه داد.[۲۱][۲۲]
  • او سنی‌های سرسخت را آزار، اعدام و زندانی کرد.[۲۳][۲۴]
  • او 18 ذی حجه سالروز ولایت خلیفهٔ چهارم علی بن ابی طالب و ۹ ربیع‌الاول سالروز کشته شدن خلیفهٔ دوم عمر بن خطاب را جشن ملی اعلام کرد. هر چند بعدها این جشن با بهبود روابط با کشورهای سنی مذهب از بین رفت.[۲۵]
  • در سال ۱۵۰۱ اسماعیل از شیعیان خارج از ایران دعوت کرد به ایران بیایند تا از خود در برابر اکثریت سنی در امان باشد.[۲۶]

پیوند به بیرون[ویرایش]

جستارهای وابسته[ویرایش]

منابع[ویرایش]

  1. The Caspian: politics, energy and security, By Shirin Akiner, pg.158
  2. The golden age of Islam, By Maurice Lombard, pg.Xiv
  3. "Iran: Safavid Period", Encyclopedia Iranica by Hamid Algar. Excerpt: "The Safavids originated as a hereditary lineage of Sufi shaikhs centered on Ardabil, Shafe'ite in school and probably Kurdish in origin."
  4. The Ottoman Empire: The Classical Age, 1300–1600, by Halil Inalcik, pg.167.
  5. Islam, continuity and change in the modern world, By John Obert Voll, pg.80
  6. Immortal: A Military History of Iran and Its Armed Forces. Steven R. Ward, p. 43.
  7. A new introduction to Islam. Daniel W. Brown, p. 191.
  8. Daniel W. Brown (2009). A New Introduction to Islam. John Wiley & Sons. pp. 235–236.
  9. Modern Iran: roots and results of revolution. Nikki R. Keddie, Yann Richard, p. 11.
  10. Iran: religion, politics, and society: collected essays. Nikki R Keddie, p. 91.
  11. The Azerbaijani Turks: power and identity under Russian rule. Audrey L Altstadt, p. 5.
  12. Modern Iran: roots and results of revolution. Nikki R Keddie, Yann Richard, p. 11.
  13. The failure of political Islam. Olivier Roy, Carol Volk, p. 170.
  14. Modern Iran: roots and results of revolution]. Nikki R Keddie, Yann Richard, pp. 13, 20
  15. The Encyclopedia of world history: ancient, medieval, and modern. Peter N. Stearns, William Leonard Langer, p. 360.
  16. Immortal: A Military History of Iran and Its Armed Forces. Steven R Ward, pg.43
  17. The Judeo-Persian poet ‘Emrānī and his "Book of treasure": ‘Emrānī's Ganǰ… ‘Emrānī, David Yeroushalmi, p. 20.
  18. A new introduction to Islam. Daniel W Brown, p. 191.
  19. Encyclopaedic Historiography of the Muslim World. NK Singh, A Samiuddin, p. 90.
  20. The Cambridge illustrated history of the Islamic world. Francis Robinson, p. 72.
  21. Immortal: A Military History of Iran and Its Armed Forces. Steven R. Ward, p. 44.
  22. Iran and America: re-kindling a love lost]. Badi Badiozamani, pp. 174–5.
  23. The Cambridge illustrated history of the Islamic world. Francis Robinson, p. 72.
  24. Iraq: Old Land, New Nation in Conflict. William Spencer, p. 51.
  25. Culture and customs of Iran. Elton L Daniel, ‘Alī Akbar Mahdī, p. 185.
  26. Iraq: Old Land, New Nation in Conflict. William Spencer, p. 51.