فهرست جنگ‌های ایران

از ویکی‌پدیا، دانشنامهٔ آزاد

فهرست جنگ‌های ایران

فهرست[ویرایش]

مناقشه ایران
و متحدانش
مخالفان نتایج
مادها
(۶۷۸–۵۴۹ پیش از میلاد)
تهاجم آشور به مادها
(اواخر قرن ۷ قبل از میلاد)
پادشاهی ماد امپراتوری آشور شکست
  • آشوریان، پادشاهی ها و دولت-شهر های غرب ایران را تصرف کردند.
قیام مادها علیه آشوریان
(۶۵۳ پیش از میلاد)
پادشاهی ماد
سکاها
قبایل پارس
امپراتوری آشور پیروزی
  • آشوریان قست اعظم سرزمین ماد را که در تصرف خود داشتند، از دست دادند، اما با کنار کشیدن سکاها، قیام ناتمام ماند.[۱]
حمله فرورتیش به آشوریان
(۶۵۳ پیش از میلاد)
پادشاهی ماد امپراتوری آشور شکست
  • ایران در تصرف آشور ناموفق بود و فرورتیش پادشاه ماد کشته شد.[۲]
حملهٔ سکاها به ایران
(۶۲۵–۶۵۳ پیش از میلاد)
پادشاهی ماد سکاها پیروزی
  • سکاها در تصرف ایران ناموفق بودند و مادیا پادشاه سکاها کشته شد.[۳]
تسخیر آشور توسط ماد و بابل
(۶۰۹–۶۱۶ پیش از میلاد)
پادشاهی ماد
امپراتوری بابل نو
امپراتوری آشور
دولت مصر
پیروزی
  • امپراتوری آشور به‌طور کلی از بین رفت.[۴][۵]
حمله مادها به لیدیه پادشاهی ماد لیدیه پیروزی
محاصره حران
(۶۰۹ پیش از میلاد)
پادشاهی ماد
امپراتوری بابل نو
امپراتوری آشور
دولت مصر
پیروزی
  • شورش آشوریان شکست خورد و استقلال خود را باز نیافتند.[۷]
نبرد هالیس
(۲۸ می ۵۸۵ ق.م)
پادشاهی ماد لیدیه وضع موجود قبل از جنگ
  • جنگ به دلیل خورشیدگرفتگی ناتمام ماند.[۸]
هخامنشیان
(۵۵۰–۳۳۰ پیش از میلاد)
شورش پارس‌ها
(۵۵۲–۵۴۹ پیش از میلاد)
Standard of Cyrus the Great (White).svg دوازده قبیله متحد پارس پادشاهی ماد پیروزی
  • دولت ماد به‌طور کامل از بین رفت.[۹]
فتح لیدیه
(۵۴۷ پیش از میلاد)
Standard of Cyrus the Great (White).svg شاهنشاهی هخامنشی امپراتوری لیدیه پیروزی
  • لیدیه توسط ایران ضمیمه شد.[۱۰]
فتح بابل
(۵۴۰–۵۳۹ پیش از میلاد)
Standard of Cyrus the Great (White).svg شاهنشاهی هخامنشی امپراتوری بابل نو پیروزی
  • دولت بابل بدون جنگ توسط کوروش بزرگ فتح شد.[۱۱]
جنگ با سکاها

(۵۲۹–۵۳۷ پیش از میلاد)

Standard of Cyrus the Great (White).svg شاهنشاهی هخامنشی سکاها پادشاهی شکست
  • احتمالاً کوروش در جنگ کشته شد.[۱۲]
فتح مصر
(۵۲۵ پیش از میلاد)
Standard of Cyrus the Great (White).svg شاهنشاهی هخامنشی پادشاهی مصر پیروزی
شورش ساتراپی‌ها
(۵۱۸ پیش از میلاد)
Standard of Cyrus the Great (White).svg شاهنشاهی هخامنشی ساتراپ‌های تابع هخامنشیان پیروزی
  • داریوش بزرگ طی ۱۹ نبرد شورش را سرکوب کرد.[۱۵]
تهاجم به هند
(۵۱۸ پیش از میلاد)
Standard of Cyrus the Great (White).svg شاهنشاهی هخامنشی ماهاجاناپادا ها پیروزی
حملهٔ ایران به سکاهای اروپا
(۵۱۳ پیش از میلاد)
Standard of Cyrus the Great (White).svg شاهنشاهی هخامنشی سکاها پیروزی
  • سرزمین‌های اطراف دریای سیاه ضمیمه ایران شد و خطر حمله سکاها به ایران کاهش یافت.[۱۷] [۱۸]
شورش ایونیان
(۴۹۹–۴۴۹ پیش از میلاد)
Standard of Cyrus the Great (White).svg شاهنشاهی هخامنشی یونان باستان
ایونیا
قبرس
پیروزی
  • هخامنشیان کنترل خود را بر مناطق یونانی نشین شورش کرده در آسیای کوچک و قبرس دوباره بدست آوردند.[۱۹]
نخستین حملهٔ ایران به یونان
(۴۹۲–۴۹۰ پیش از میلاد)
Standard of Cyrus the Great (White).svg شاهنشاهی هخامنشی آتن و دیگر دولت‌شهرهای یونانی پیروزی
  • فتح مقدونیه و جزایر سیلکیدز توسط ایران و تثبیت قدرت شاهنشاهی ایران در تراکیه و دریای اژه.[۲۰]
دومین حملهٔ ایران به یونان
(۴۸۰–۴۷۹ پیش از میلاد)
Standard of Cyrus the Great (White).svg شاهنشاهی هخامنشی آتن
اسپارت
سایر دولت‌شهرهای یونانی
شکست
  • آتن و اسپارت ضمیمه ایران شدند اما ایران بسرعت آنها را از دست داد، همچنین ، مقدونیه، تراکیه و ایونیا دوباره استقلال خود را از ایران به دست آوردند.[۲۱][۲۲] [۲۳]
جنگ پلوپونز
(۴۳۱–۴۰۴ پیش از میلاد)
اسپارت و اتحادیه پلوپونزی
Standard of Cyrus the Great (White).svg شاهنشاهی هخامنشی (پشتیبانی)
آتن و اتحادیه دلوس پیروزی
  • هخامنشیان با کمک‌های پنهانی به دوطرف نبرد و به درازا کشاندن جنگ، موجب ویرانی هرچه بیشتر یونان طی جنگ داخلی یونان شدند. در نهایت اتحادیه پلوپونزی پیروز شد.[۲۴][۲۵]
نبرد کوناکسا
(۴۰۱ پیش از میلاد)
Standard of Cyrus the Great (White).svg شاهنشاهی هخامنشی کوروش کوچک پیروزی
نبردهای کورنتیان
(۳۹۵–۳۸۷ پیش از میلاد)
آتن و متحدان
Standard of Cyrus the Great (White).svg شاهنشاهی هخامنشی (پشتیبانی)
اسپارت و اتحادیه پلوپونزی پیروزی
  • صلح آنتالکیداس توسط ایران به طرفین تحمیل شد. ایونیا ضمیمه ایران شد، اتحادیهٔ بویوتیا منحل شد اتحاد آرگوس و کورینتوس از بین رفت.[۲۷]
اردوکشی اردشیر دوم علیه کادوسیان
(۳۸۵ پیش از میلاد)
Standard of Cyrus the Great (White).svg شاهنشاهی هخامنشی کادوسیان پیروزی و موفقیت دیپلماتیک
  • کادوسیان تسلیم هخامنشیان شدند.[۲۸]
شورش ساتراپ‌ها
(۳۷۲–۳۶۲ پیش از میلاد)
Standard of Cyrus the Great (White).svg شاهنشاهی هخامنشی ساتراپ‌های شورشی پیروزی
  • شورش‌ها شکست خوردند.[۲۹]
نبرد پلوزیوم
(۳۴۳ پیش از میلاد)
Standard of Cyrus the Great (White).svg شاهنشاهی هخامنشی مصر پیروزی
  • شورش مصر شکست خورد و مصر دوباره ضمیمه ایران شد.[۳۰]
حمله اسکندر مقدونی به ایران
(۳۵۵–۳۲۸ پیش از میلاد)
Standard of Cyrus the Great (White).svg شاهنشاهی هخامنشی مقدونیه شکست
اشکانیان
(۲۴۷–۲۲۴ پیش از میلاد)
جنگ‌های ایران و سلوکیان
(۲۳۸–۱۲۹ پیش از میلاد)
Flag of Parthian empire.png شاهنشاهی اشکانی امپراتوری سلوکی پیروزی
دومین جنگ مهرداد با سلوکیان (۱۱۷–۱۱۳ سال پ. م) Flag of Parthian empire.png شاهنشاهی اشکانی امپراتوری سلوکی پیروزی
  • تمام متصرفات سلوکی در میانرودان تسخیر می‌شود و ایران برای بار نخست، هم‌مرز دولت روم می‌شود.[۳۱]
فتح ارمنستان(۱۱۲ تا ۱۰۹پیش از میلاد) Flag of Parthian empire.png شاهنشاهی اشکانی ارمنستان بزرگ پیروزی
  • تمام ارمنستان اشغال می‌شود.[۳۴]
نبرد با سکاها(۱۰۹ تا ۱۰۷ پیش از میلاد) Flag of Parthian empire.png شاهنشاهی اشکانی سکاها پیروزی
  • سکاها شکست سهمگینی می‌خورند و از سیحون عقب رانده می‌شوند و دولت جدید سکستان وابسته به ایران می‌شود.[۳۵]
حملهٔ امپراتور وو به ایران
(۱۰۴-۱۰۲ پ.م)
Flag of Parthian empire.png شاهنشاهی اشکانی امپراتوری چین پیروزی
  • چینیان شکست خورده و از سغد عقب رانده می‌شوند و با ایران صلح می‌کنند.[۳۶][۳۷]
نبرد حران (کاره) ۵۳ سال پ. م Flag of Parthian empire.png شاهنشاهی اشکانی جمهوری روم پیروزی
  • نخستین جنگ ایران و روم که به پیروزی قطعی ایران و شکست فاحش رومیان ختم می‌شود.[۳۸]
جنگ پارتی–ارمنی
(۸۷–۸۵ پیش از میلاد)
Flag of Parthian empire.png شاهنشاهی اشکانی ارمنستان بزرگ شکست
جنگ‌های اشکانیان و رومی‌ها
(۶۶ پیش از میلاد-۲۱۷)
Flag of Parthian empire.png شاهنشاهی اشکانی
ارمنستان بزرگ
جمهوری روم
پنتوس
وضع موجود قبل از جنگ
  • شهرهای مرزی چندین بار دست به دست شد.[۴۰]
حملهٔ روم به ایران
(۲۱۶-۲۱۷ م)
Flag of Parthian empire.png شاهنشاهی اشکانی Vexilloid of the Roman Empire.svg امپراتوری روم پیروزی
  • امپراتوری روم خراج‌گذار ایران شد.[۴۱][۴۲]
نبرد هرمزدگان
(۲۲۴)
Flag of Parthian empire.png شاهنشاهی اشکانی Derafsh Kaviani flag of the late Sassanid Empire.svg ساسانیان شکست
  • سقوط اشکانیان
  • ظهور ساسانیان
ساسانیان
(۲۲۴–۶۵۱)
جنگ‌های ایران و روم
(۲۳۲–۴۴۰)
Derafsh Kaviani flag of the late Sassanid Empire.svg ساسانیان امپراتوری روم وضع موجود قبل از جنگ
  • مرز های دو امپراتوری چندین بار تغییر کرد.
نبرد باربالیسوس
(۲۵۳)
Derafsh Kaviani flag of the late Sassanid Empire.svg ساسانیان امپراتوری روم پیروزی
نبرد ادسا
(۲۶۰)
Derafsh Kaviani flag of the late Sassanid Empire.svg ساسانیان امپراتوری روم پیروزی
جنگ شاپور دوم با اعراب
(۳۲۵)
Derafsh Kaviani flag of the late Sassanid Empire.svg ساسانیان اعراب پیروزی
  • امپراتوری ساسانی در مناطق عرب نشین جناح های متعدد برپا می‌دارد.[۴۴]
جنگ‌های ایران و روم شرقی
(۵۰۲–۶۲۸)
Derafsh Kaviani flag of the late Sassanid Empire.svg ساسانیان امپراتوری روم شرقی وضع موجود قبل از جنگ
  • بیزانس در آستانه فروپاشی بود اما با قتل خسروپرویز ایران و روم صلح کردند.[۴۵][۴۶][۴۷]
جنگ آناستازی
(۵۰۲–۵۰۶)
Derafsh Kaviani flag of the late Sassanid Empire.svg ساسانیان امپراتوری روم شرقی پیروزی
جنگ ایبری
(۵۲۶-۵۳۲)
Derafsh Kaviani flag of the late Sassanid Empire.svg ساسانیان امپراتوری روم شرقی پیروزی
جنگ لازستان
(۵۴۱-۵۶۲)
Derafsh Kaviani flag of the late Sassanid Empire.svg ساسانیان امپراتوری روم شرقی پیروزی
جنگ ساسانیان و هپتالیان
(۵۵۷)
Derafsh Kaviani flag of the late Sassanid Empire.svg ساسانیان
گوک‌ترک‌ها
هپتالیان پیروزی
  • هپتالیان به پادشاهی کوچکی تبدیل شدند و قلمروشان ضمیمه ایران و ترک ها شد.[۴۸][۴۹]
جنگ‌های ایران و حبشه
(۵۷۰–۵۷۸)
Derafsh Kaviani flag of the late Sassanid Empire.svg ساسانیان امپراتوری اکسوم
امپراتوری بیزانس
پیروزی
  • بیرون راندن امپراتوری اکسوم از یمن و فتح یمن.[۵۰]
جنگ ایران و روم (۵۹۱–۵۷۲) Derafsh Kaviani flag of the late Sassanid Empire.svg ساسانیان امپراتوری روم شرقی شکست
نخستین جنگ ایران و ترکان
(۵۸۸–۵۸۹)
Derafsh Kaviani flag of the late Sassanid Empire.svg ساسانیان هپتالیان
گوک‌ترک‌ها
پیروزی
  • ساسانیان، بلخ و سمرقند را تسخیر نمودند.[۵۱]
جنگ شاهنشاهی ساسانی و امپراتوری بیزانس (۶۰۲–۶۲۸) Derafsh Kaviani flag of the late Sassanid Empire.svg ساسانیان امپراتوری روم شرقی وضع موجود قبل از جنگ
  • ساسانیان موافقت کردند که از تمام سرزمین های اشغالی عقب نشینی کنند و صلیب راستین را بازگردانند.
  • تهاجم ایرانیان به امپراتوری بیزانس پس از موفقیت های اولیه در فتح شام، مصر و بسیاری از آناتولی دفع شد.
  • آغاز جنگ داخلی ساسانیان (۶۲۸–۶۳۲)
  • فرسودگی هر دو امپراتوری و آسیب پذیری آنها در برابر فتوحات اولیه مسلمانان در دوره خلافت راشدین.
دومین جنگ ایران و ترکان
(۶۰۶-۶۰۸)
Derafsh Kaviani flag of the late Sassanid Empire.svg ساسانیان خاقانات غربی ترک
هپتالیان
پیروزی
  • حملهٔ ترکان به ایران شکست می‌خورد.[۵۲]
سومین جنگ ایران و ترکان
(۶۲۷–۶۲۹)
Derafsh Kaviani flag of the late Sassanid Empire.svg ساسانیان خاقانات غربی ترک
امپراتوری بیزانس
دودمان تانگ(چین)
خزرها
بی‌نتیجه
حمله اعراب به ایران
(۶۳۳–۶۴۴)
Derafsh Kaviani flag of the late Sassanid Empire.svg ساسانیان
و مسیحیان عرب
خلفای راشدین شکست
صفاریان
(۸۶۱–۱۰۰۳)
غزنویان
(۹۶۲–۱۱۸۶)
لشکر کشی سلطان محمود غزنوی به هند
(۱۰۰۵–۱۰۲۷)
غزنویان هندوستان پیروزی
  • بخش‌های شمالی هند توسط ایران ضمیمه شد. معبد سومنات تخریب شد و گنج‌های آن غارت شد.[۶۳]
نبرد دندانقان
(۱۱۴۰)
غزنویان سلجوقیان تغییر حکومت
  • ظهور سلجوقیان در ایران[۶۴]
سلجوقیان
(۱۰۳۷–۱۱۹۴)
نبرد ملازگرد
(۱۰۷۱)
Seljuk Empire.png سلجوقیان Byzantine imperial flag, 14th century.svg امپراتوری بیزانس پیروزی
نخستین جنگ صلیبی
(۱۰۹۶–۱۰۹۹)
Seljuk Empire.png سلجوقیان
Black flag.svg عباسیان
White flag 3 to 2.svg فاطمیان
دانشمندیان
معنیون
Flag of England.svg صلیبیون
متحدین شرقی
شکست
نخستین محاصره بغداد
(۱۱۳۶)
Seljuk Empire.png سلجوقیان Black flag.svg خلافت عباسی پیروزی
  • راشد بالله از بغداد به موصل گریخت و در آنجا خلافت را کنار گذاشت. عموی او مقتفی به خلافت رسید.
جنگ صلیبی دوم (جبهه شرقی)
(۱۱۴۷–۱۱۴۹)
Seljuk Empire.png سلجوقیان
سلجوقیان روم
Black flag.svg عباسیان
White flag 3 to 2.svg فاطمیان
زنگیان
اتابکان دمشق
Flag of England.svg صلیبیون
دولت‌های صلیبی شام
پیروزی
خوارزمشاهیان
(۱۰۷۷–۱۲۳۱)
حمله مغول به ایران
(۱۲۱۸–۱۲۲۱)
خوارزمشاهیان امپراتوری مغول شکست
  • ایران به قلمروی امپراطوری مغول اضافه شد.[۷۵]
تیموریان
(۱۳۷۰–۱۵۰۷)
لشکرکشی تیمور گورکانی
(۱۳۸۰–۱۴۰۲)
Timurid.svg تیموریان Golden Horde flag 1339.svg اردوی زرین
امپراتوری عثمانی امپراتوری عثمانی
مظفریان
جلایریان
تغلق‌شاهیان
پیروزی
جنگ‌های داخلی تیموریان
(۱۴۰۵-~۱۵۰۱)
Timurid.svg تیموریان Timurid.svg طرف‌های ضدّ حکومت فروپاشی تیموریان
صفویان
(۱۵۰۱–۱۷۰۹)
جنگ‌های ایران و ازبکان
(۱۵۰۲–۱۵۱۰)
Flag of Persia 1502-1524.svg صفویان شیبانیان پیروزی
  • سقوط شیبانیان.[۸۱]
جنگ چالدران
(۱۵۱۴)
Flag of Persia 1502-1524.svg صفویان Flag of the Ottoman Empire (1453-1844).svg امپراتوری عثمانی شکست
جنگ صفویان و عثمانی (۱۵۳۲)
(۱۵۳۲–۱۵۵۵)
Flag of Shah Tahmasp I.svg صفویان Flag of the Ottoman Empire (1453-1844).svg امپراتوری عثمانی شکست
جنگ جام
(۱۵۲۸)
Flag of Shah Tahmasp I.svg صفویان ازبک ها پیروزی
  • شکست ازبک ها و تصرف دوباره هرات
جنگ صفویان و عثمانی (۱۵۷۸)
(۱۵۷۸–۱۵۹۰)
Flag of Shah Tahmasp I.svg صفویان
Coat of arms of Kartli Georgia.png پادشاهی کارتلی
Flag of the Ottoman Empire (1453-1844).svg امپراتوری عثمانی
جمهوری خودمختار کریمه خانات کریمه
شکست
جنگ صفویان و عثمانی (۱۶۰۳)
(۱۶۰۳–۱۶۱۸)
Flag of Shah Tahmasp I.svg صفویان Flag of the Ottoman Empire (1453-1844).svg امپراتوری عثمانی پیروزی
جنگ صفویان و امپراتوری پرتغال
(۱۶۲۲)
Flag of Shah Tahmasp I.svg صفویان
British East India Company flag.svg کمپانی هند شرقی بریتانیا
Flag Portugal (1578).svg امپراتوری پرتغال پیروزی
جنگ ایران و گورکانیان هند
(۱۶۲۳–۱۶۲۲)
Flag of Shah Tahmasp I.svg صفویان Fictional flag of the Mughal Empire.svg امپراتوری گورکانی پیروزی
  • فتح قندهار به دست صفویان[۸۹]
جنگ ایران و عثمانی (۱۶۲۳)
(۱۶۲۳–۱۶۳۹)
Flag of Shah Tahmasp I.svg صفویان Flag of the Ottoman Empire (1453-1844).svg امپراتوری عثمانی شکست
جنگ ایران و روسیه تزاری
(۱۶۵۳–۱۶۵۱)
Flag of Shah Tahmasp I.svg صفویان Flag of Tzar of Muscovia.svg روسیه تزاری پیروزی
  • صفویان قلعه روسیه را در حاشیه رود ترک تخریب می‌کنند و روس‌ها را از پادگان بیرون می‌کنند.[۹۱][۹۲]
جنگ ایران و گورکانیان هند
(۱۶۵۳–۱۶۴۹)
Flag of Shah Tahmasp I.svg صفویان Fictional flag of the Mughal Empire.svg امپراتوری گورکانی پیروزی
  • بازپس‌گیری قندهار به دست صفویان[۹۳]
جنگ ایران و روسیه (۱۷۲۳–۱۷۲۲)
(۱۷۲۲–۱۷۲۳)
Flag of Shah Tahmasp I.svg صفویان  امپراتوری روسیه
Flag of the Cossack Hetmanat.svg قزاق‌ها
Sakartvelo - drosha.svg گرجستان
Bagratuni flag.svg ارمنستان
شکست
جنگ صفویان و هوتکیان
(۱۷۲۲)
Flag of Shah Tahmasp I.svg صفویان Black flag.svg هوتکیان تغییر حکومت
  • تصرف اصفهان بدست افغان ها و پایان حکومت صفوی.[۹۵]
هوتکیان
(۱۷۰۹–۱۷۳۸)
جنگ هوتکیان و عثمانی ۱۷۲۲
(۱۷۲۲–۱۷۲۷)
Black flag.svg هوتکیان  امپراتوری عثمانی پیروزی
  • هوتکیان امپراطوری عثمانی را شکست دادند.[۹۶]
حملهٔ نادر به هوتکیان
(دهه ۱۷۲۰–۱۷۳۸)
Black flag.svg هوتکیان Afsharid Imperial Standard (3 Stripes).svg افشاریان تغییر حکومت
صفویان(دوره دوم)
(۱۷۲۹–۱۷۳۶)
بازگشت صفویان
(۱۵۰۲–۱۵۱۰)
Flag of Shah Tahmasp I.svg صفویان (نادر) Black flag.svg هوتکیان
 امپراتوری عثمانی
پیروزی
  • تهماسب دوم توسط نادر به تخت پادشاهی بازگردانده شد.[۹۹][۱۰۰]
جنگ نادر و عثمانی ۱۷۳۰
(۱۷۳۰–۱۷۳۵)
Flag of Shah Tahmasp I.svg صفویان (نادر)  امپراتوری عثمانی پیروزی
افشاریان
(۱۷۳۶–۱۷۹۶)
محاصره قندهار
(۱۷۳۷–۱۷۳۸)
Afsharid Imperial Standard (3 Stripes).svg افشاریان Black flag.svg هوتکیان پیروزی
نبرد کرنال
(۱۷۳۸–۱۷۳۹)
Afsharid Imperial Standard (3 Stripes).svg افشاریان  گورکانیان پیروزی
  • تصرف دهلی و پرداخت غرامت توسط امپراتوری هند به امپراتوری افشاری، افشاریان حکومت گورکانیان را تضعیف کردند.[۱۰۲][۱۰۳]
هجوم به سند
(۱۷۳۹)
Afsharid Imperial Standard (3 Stripes).svg افشاریان KalatFlag.gif خانات بلوچ پیروزی
  • پس از بازگشت از هندوستان، برای منقاد ساختن قلمرویی که از هند گرفته بود (تمام نواحی شرق رود سند) به‌طور عملی، به خان نشین‌های بلوچ کناره رود سند هجوم برد.[۱۰۴]
فتح خلیج فارس
(۱۷۳۸–۱۷۴۷)
Afsharid Imperial Standard (3 Stripes).svg افشاریان سلطان‌نشین مسقط
امامت عمان
دزدان دریایی عرب
پیروزی
  • بیشتر سرزمین‌های جنوب خلیج فارس به ایران ضمیمه شدند
لشکرکشی نادرشاه به فرارود
(۱۷۳۷–۱۷۴۰)
Afsharid Imperial Standard (3 Stripes).svg افشاریان خانات بخارا
خانات خیوه
پیروزی
جنگ‌های نادرشاه در داغستان
(۱۷۴۱–۱۷۴۵)
Afsharid Imperial Standard (3 Stripes).svg افشاریان لزگیستان
خانات آوار
خانات لاک
خانات الیسو
خانات شکی
پیروزی
جنگ ایران و عثمانی
(۱۷۴۳–۱۷۴۶)
Afsharid Imperial Standard (3 Stripes).svg افشاریان Flag of the Ottoman Empire (1453-1844).svg امپراتوری عثمانی
جمهوری خودمختار کریمه خانات کریمه
پیروزی
جنگ داخلی میان افشاریان و قاجاریان
(۱۷۸۴–۱۷۹۶)
Afsharid Imperial Standard (3 Stripes).svg افشاریان بختیاری ها تغییر حکومت
سلسله زندیه
(۱۷۵۱–۱۷۹۴)
نبرد ایران و عثمانی
(۱۷۷۶–۱۷۷۵)
Lion and sun Emblem2.svg سلسله زندیه Flag of the Ottoman Empire (1844–1922).svg امپراتوری عثمانی پیروزی
جنگ ایران و هلند
(۱۷۶۶)
Lion and sun Emblem2.svg سلسله زندیه Flag of the Netherlands.svg امپراتوری هلند پیروزی
قاجاریان
(۱۷۸۵–۱۹۲۵)
نبرد کرتسانیسی
(۱۷۹۵)
Flag of Agha Mohammad Khan.svg قاجاریان Flag of Kingdom of Kartli-Kakheti.svg پادشاهی کارتلی-کاختی
Late COA of Kingdom Of Imereti-Andrew Andersen.gif پادشاهی ایمرتی
پیروزی
  • فتح تفلیس توسّط ارتش ایران.
  • ایرانیان قفقاز و گرجستان را دوباره فتح نمودند.[۱۱۸]
اردوکشی ارتش ایران به قفقاز (۱۷۹۶)
(۱۷۹۶)
Flag of Agha Mohammad Khan.svg قاجاریان  امپراتوری روسیه پیروزی
  • روسیه ایران را ترک کرد.[۱۱۹]
جنگ اول ایران و روسیه (۱۸۰۴)
(۱۸۰۴–۱۸۱۳)
War Flag of Fath Ali Shah.svg قاجاریان  امپراتوری روسیه شکست
جنگ ایران و عثمانی (۱۸۲۱)
(۱۸۲۱–۱۸۲۳)
War Flag of Fath Ali Shah.svg قاجاریان Flag of the Ottoman Empire (1453-1844).svg امپراتوری عثمانی پیروزی
دوره دوم جنگ‌های ایران و روسیه
(۱۸۲۸–۱۸۲۶)
War Flag of Fath Ali Shah.svg قاجاریان  امپراتوری روسیه شکست
اولین نبرد ایران و انگلستان
(۱۸۳۸)
Mohammad Shah Qajar Flag.svg قاجاریان Flag of Afghanistan (1880–1901).svg افغانستان شکست
دومین نبرد ایران و انگلستان
(۱۸۵۶–۱۸۵۷)
Amir Kabir Flag.svg قاجاریان بریتانیا بریتانیا
Flag of the British East India Company (1801).svg کمپانی هند شرقی
Flag of Afghanistan (1880–1901).svg افغانستان
شکست
جنگ خوشاب
(هشتم فوریه ۱۸۵۷)
Amir Kabir Flag.svg قاجاریان بریتانیا بریتانیا
Flag of the British East India Company (1801).svg کمپانی هند شرقی
پیروزی
  • خروج انگلستان از جنوب ایران.
    [۱۲۶]
پهلوی
(۱۹۲۵–۱۹۷۹)
اشغال ایران در جنگ جهانی دوم
(۱۹۴۱)
State Flag of Iran (1964-1980).svg ایران  اتحاد جماهیر شوروی
بریتانیا بریتانیا
 هندراج بریتانیا
شکست
  • کناره‌گیری رضاشاه، اشغال ایران توسّط متّفقین جنگ جهانی دوّم.[۱۲۷]
بحران ایران-آذربایجان
(۱۹۴۵–۱۹۴۶)
State Flag of Iran (1964-1980).svg ایران مهاباد
آذربایجان  اتحاد جماهیر شوروی
پیروزی
شورش ظفار
(۱۹۶۳-۱۹۷۶)
State Flag of Iran (1964-1980).svg ایران
عمان
 پاکستان
احزاب شورشی ظفار
 اتحاد جماهیر شوروی
 چین
 یمن جنوبی
پیروزی
  • شورشیان شکست خوردند و عمان نوسازی شد.[۱۳۰][۱۳۱]
جنگ شاهنشاهی ایران و عراق State Flag of Iran (1964-1980).svg ایران عراق عراق پیروزی
جمهوری اسلامی ایران
(۱۹۷۹-)
جنگ ایران و عراق
(۱۹۸۰–۱۹۸۸)
 ایران
حدک
اتحادیه میهنی کردستان
سازمان بدر
عراق عراق
مجاهدین خلق
حزب دموکرات کردستان ایران
آتش‌بس
شورش سیستان و بلوچستان
(۲۰۰۴-۲۰۰۵)
 ایران جندالله پیروزی
جنگ اسرائیل و لبنان (۲۰۰۶)
InfoboxHez.PNGحزب‌الله
 ایران
 اسرائیل پیروزی
  • حزب‌الله با حمایت ایران اسرائیل را شکست داد.
  • لبنان این نبرد را "پیروزی الهی" و اسرائیل آن را "فرصت از دست رفته" قلمداد کرد.
جنگ ایران و پژاک
(۲۰۰۴-اکنون)
 ایران پژاک پیروزی

ایران پیروز شد و پژاک منحل شد

جنگ داخلی سوریه
(۲۰۱۱-اکنون)
سوریه سوریه
Single Color Flag - FFFF00.svg حزب‌الله
 ایران
جبههٔ اسلامی سوریه

سوریه ارتش آزاد سوریه
جبهه النصره
داعش

مورد اقدام
  • شکست نسبی شورشی‌ها - کنترل برخی مناطق توسط آن‌ها
  • شکست تقریبی داعش و دیگر گروه های تروریستی
  • پیروزی نسبی دولت سوریه و متحدانش از جمله ایران و روسیه
  • کنترل مناطق گسترده‌ای از شمال و شرق سوریه توسط کُردها
جنگ با داعش
(۲۰۱۴–۲۰۱۷)
 عراق
 کردستان
 ایران
عصائب اهل الحق
سازمان بدر
حزب‌الله
کتائب حزب‌الله
داعش پیروزی
  • شکست کامل داعش در عراق و سوریه
  • پیروزی ایران و متحدانش

نگارخانه[ویرایش]

جستارهای وابسته[ویرایش]



پیوند به بیرون[ویرایش]

پانویس[ویرایش]

  1. دیاکونوف، تاریخ ماد، ۲۴۷.
  2. Randa, Handbuch der Weltgeschichte, 278.
  3. دیاکونوف، تاریخ ماد، ۲۶۶.
  4. دیاکونوف، تاریخ ماد، ۲۸۰.
  5. Diakonoff, CYAXARES.
  6. علیف، پادشاهی ماد، ۳۹۵.
  7. Frahm, Eckart (2017-06-12). A Companion to Assyria. John Wiley & Sons. p. 192. ISBN 9781444335934.
  8. The Histories, translated by Robin Waterfield, (1998). New York: Oxford University Press. ISBN 0-19-282425-2
  9. بریان، امپراتوری هخامنشی، ۵۰–۴۹.
  10. هینتس، داریوش و ایرانیان، ۹۸.
  11. هینتس، داریوش و ایرانیان، ۱۰۴.
  12. داندامایف، تاریخ سیاسی هخامنشیان، ۸۹.
  13. بیانی، تاریخ ایران باستان، ۱۰۹.
  14. هینتس، داریوش و ایرانیان، ۱۲۷.
  15. زرین‌کوب، تاریخ مردم ایران، پیش از اسلام، ۱۴۴.
  16. André-Salvini, Béatrice (2005). Forgotten Empire: The World of Ancient Persia (به انگلیسی). University of California Press. ISBN 978-0-520-24731-4.
  17. DNa - Livius (به انگلیسی).
  18. Boardman 1982, p. 67.
  19. Herodotus VI, 30
  20. Briant, Pierre (2002). From Cyrus to Alexander: A History of the Persian Empire (به انگلیسی). Eisenbrauns. p. 158. ISBN 9781575061207.
  21. خطای یادکرد: خطای یادکرد:برچسب <ref>‎ غیرمجاز؛ متنی برای یادکردهای با نام h358 وارد نشده‌است. (صفحهٔ راهنما را مطالعه کنید.).
  22. Lazenby, p. 247
  23. Herodotus IX, 114
  24. تاریخ تمدن، ویل دورانت.
  25. تاریخ تمدن، ویل دورانت.
  26. آناباسیس، کتاب اول، فصل هشتم
  27. Fine, The Ancient Greeks, 556–9
  28. Rollin 1820, p. 59
  29. پیرنیا، ص ۱۴۵
  30. "Artaxerxes III Ochus ( 358 BC to 338 BC )". Retrieved March 2, 2008.
  31. ۳۱٫۰ ۳۱٫۱ CHRONOLOGY OF IRANIAN HISTORY PART 1 iranicaonline.org
  32. Cambon, Pierre; Jarrige, Jean-François (2006). Afghanistan, les trésors retrouvés: Collections du Musée national de Kaboul [Afghanistan, the treasures found: collections of the Kabul national museum] (in French). Réunion des musées nationaux. p. 269. ISBN 978-2-7118-5218-5.
  33. (Bivar 1983، ص. 29); (Brosius 2006، ص. 86); (Kennedy 1996، ص. 74)
  34. حسن پیرنیا. تاریخ کامل ایران. موسسه انتشارات نگاه. ص. ۱۵۱.
  35. خطای یادکرد: خطای یادکرد:برچسب <ref>‎ غیرمجاز؛ متنی برای یادکردهای با نام Rene وارد نشده‌است. (صفحهٔ راهنما را مطالعه کنید.).
  36. آذری، علاءالدین. تاریخ روابط ایران و چین. انتشارات امیرکبیر. پارامتر |تاریخ بازیابی= نیاز به وارد کردن |پیوند= دارد (کمک)
  37. رضا، عنایت‌الله. ایران و ترکان در زمان ساسانیان. تهران: شرکت انتشارات علمی و فرهنگی. پارامتر |تاریخ بازیابی= نیاز به وارد کردن |پیوند= دارد (کمک)
  38. CHRONOLOGY OF IRANIAN HISTORY PART 1 iranicaonline.org
  39. اشکانیان، دیاکونوف، برگه شصت.
  40. Bivar (1968), 57
  41. Sampson, Gareth C. (2008). The Defeat of Rome: Crassus, Carrhae and the Invasion of the East (به انگلیسی). Pen & Sword Military. p. 179. ISBN 978-1-84415-676-4.
  42. Encyclopaedia Iranica "In fact, Caracalla does not seem to have reached even as far as Media, which was probably his objective"
  43. عریان، سعید (۱۳۸۲). راهنمای کتیبه‌های ایرانی میانه (پهلوی- پارتی). تهران: سازمان میراث فرهنگی کشور (پژوهشگاه). ص. ۸۰.
  44. Daryaee 2009.
  45. (Norwich 1997، ص. 94)
  46. (Oman 1893، ص. 212)
  47. (Kaegi 2003، صص. 178. 189-190)
  48. [۱]
  49. [۲]
  50. Muhammad and the Origins of Islam, p. 100, در گوگل بوکس
  51. رضا، عنایت الله. ایران و ترکان در روزگار ساسانیان. ص ۱۲۰
  52. http://en.wikipedia.org/wiki/Second_Perso-Turkic_War
  53. رضا، ایران و ترکان در روزگار ساسانیان ص ۴
  54. Movses 108.
  55. (Norwich 1997، ص. 94)
  56. (Oman 1893، ص. 212)
  57. (Kaegi 2003، صص. 178. 189-190)
  58. آذری، علاءالدین. تاریخ روابط ایران و چین. انتشارات امیرکبیر. پارامتر |تاریخ بازیابی= نیاز به وارد کردن |پیوند= دارد (کمک)
  59. رضا، عنایت‌الله. ایران و ترکان در زمان ساسانیان. تهران: شرکت انتشارات علمی و فرهنگی. پارامتر |تاریخ بازیابی= نیاز به وارد کردن |پیوند= دارد (کمک)
  60. خطای یادکرد: خطای یادکرد:برچسب <ref>‎ غیرمجاز؛ متنی برای یادکردهای با نام Frye58 وارد نشده‌است. (صفحهٔ راهنما را مطالعه کنید.).
  61. خطای یادکرد: خطای یادکرد:برچسب <ref>‎ غیرمجاز؛ متنی برای یادکردهای با نام Daniel66 وارد نشده‌است. (صفحهٔ راهنما را مطالعه کنید.).
  62. خطای یادکرد: خطای یادکرد:برچسب <ref>‎ غیرمجاز؛ متنی برای یادکردهای با نام Daryayi5657 وارد نشده‌است. (صفحهٔ راهنما را مطالعه کنید.).
  63. http://cmpclinic.com/index.php/1389-03-19-04-47-09/1389-05-19-07-50-31/447-1389-05-10-09-41-54/1116-1389-04-28-10-16-14.html[پیوند مرده]
  64. Grousset, Rene, The Empire of the Steppes: A History of Central Asia , (Rutgers University, 2002), 147.
  65. "Battle of Manzikert | Summary". Encyclopedia Britannica (به انگلیسی). Retrieved 2020-08-29.
  66. Turkish Myth and Muslim Symbol: The Battle of Manzikert: The Battle of Manzikert, By Carole Hillenbrand , Edinburgh University Press.
  67. The Battle of Manzikert: The History and Legacy of the Seljuk Turks' Decisive Victory Over the Byzantine Empire Charles River Editors.
  68. Manzikert 1071 The breaking of Byzantium David Nicolle ,On 26 August 1071 a large Byzantine army under Emperor Romanus IV met the Saljuq Turk forces of Sultan Alp Arslan near the town of Manzikert. The battle ended in a decisive defeat for the Byzantine forces, with the Byzantine emperor captured and much of his fabled Varangian guard killed.
  69. «ALP ARSLĀN – Encyclopaedia Iranica». iranicaonline.org. دریافت‌شده در ۲۰۲۰-۰۸-۲۹.
  70. Asbridge, The First Crusade, 117–120.
  71. صفوی، جنگ‌های صلیبی، ۱۳.
  72. Runciman, The Kingdom of Jerusalem and the Frankish East, 232–234, 277.
  73. Runciman, The Kingdom of Jerusalem and the Frankish East, 232–234, 277.
  74. لوی بیئل، جنگ‌های صلیبی، ۱۱۵.
  75. Andrew Lawler. "Isfahan: Iran's Hidden Jewel" (به انگلیسی). Archived from the original on 9 September 2012.
  76. خطای یادکرد: خطای یادکرد:برچسب <ref>‎ غیرمجاز؛ متنی برای یادکردهای با نام دانشنامه رشد، تیمور لنگ وارد نشده‌است. (صفحهٔ راهنما را مطالعه کنید.).
  77. Peter Jackson (1999), The Delhi Sultanate: A Political and Military History, Cambridge University Press, pp 312–317
  78. Beatrice F. Manz (2000). "Tīmūr Lang". In P. J. Bearman; Th. Bianquis; C. E. Bosworth; E. van Donzel; W. P. Heinrichs (eds.). Encyclopaedia of Islam. Vol. 10 (2 ed.). Brill.
  79. Gábor Ágoston; Bruce Alan Masters (2009). Encyclopedia of the Ottoman Empire. Infobase Publishing. p. 363. ISBN 978-1-4381-1025-7.
  80. خطای یادکرد: خطای یادکرد:برچسب <ref>‎ غیرمجاز؛ متنی برای یادکردهای با نام دانشنامه رشد، جانشینان تیمور وارد نشده‌است. (صفحهٔ راهنما را مطالعه کنید.).
  81. Eraly, Abraham (17 September 2007). Emperors Of The Peacock Throne: The Saga of the Great Moghuls. Penguin Books Limited. p. 25. ISBN 978-93-5118-093-7.
  82. «ČĀLDERĀN – Encyclopaedia Iranica». iranicaonline.org. ص. When the Ottomans arrived the Safavid army, numbering about ۴۰,۰۰۰ troops, was waiting in place٫ Moḥammad Khan Ostājlū and Nūr-ʿAlī Ḵalīfa, two commanders with firsthand knowledge of Ottoman tactics, urged Esmāʿīl to attack at once٫ They were rudely rebuked by the courtier Dūrmīš Khan Šāmlū and by the shah, who considered it cowardly to engage an unprepared enemy٫ This mistake, which enabled the Ottomans to prepare their defenses, would prove costly to the Safavids٫. دریافت‌شده در ۲۰۲۰-۰۸-۰۷.
  83. Faroqhi, Suraiya (20 January 2018). The Ottoman Empire: A Short History. Markus Wiener Publishers. ISBN 978-1-55876-449-1 – via Google Books.
  84. «چالدران، شکست حماسی». ایمنا. ۲۰۲۰-۰۸-۲۱. دریافت‌شده در ۲۰۲۰-۱۲-۰۱.
  85. Gábor Ágoston-Bruce Masters:Encyclopaedia of the Ottoman Empire , شابک ‎۹۷۸−۰−۸۱۶۰−۶۲۵۹−۱, p.280
  86. Sicker 2001, pp. 2–3.
  87. Parizi, Mohammad-Ebrahim Bastani (2000). "GANJ-ʿALĪ KHAN". Encyclopaedia Iranica, Vol. X, Fasc. 3. pp. 284–285.
  88. سمینار بین‌المللی ایران و آفریقا ۱۳۸۱دانشگاه تربیت مدرس- یونسکو- جلد دوم مقاله ایرانیان بلوچ در جنگ ممباسا، دکتر عجم چاپ ۱۳۸۳ دانشگاه تربیت مدرس. و کتاب اسناد نام خلیج فارس، میراثی کهن و جاودان صفحه 84-85-204-205
  89. Burton 1997, p. 162
  90. Wallimann, Isidor (March 2000). Genocide and the Modern Age: Etiology and Case Studies of Mass Death. ISBN 978-0-8156-2828-6.
  91. Matthee 2012, p. 122.
  92. Matthee 1999, p. 169.
  93. "SAFAVID DYNASTY – Encyclopaedia Iranica". iranicaonline.org. Retrieved 2019-06-02. Aside from the conflict with the Mughals in 1648-50, during which the shah seized Kandahar from Shah Jahān, no major external wars were fought
  94. عهدنامه سنت پترزبورگ (۱۷۲۳), Alexander Mikaberidze, Conflict and Conquest in the Islamic World: A Historical Encyclopedia, Vol. I, ed. Alexander Mikaberidze, (ABC-CLIO, 2011), 850.
  95. رستم التواریخ، محمد هاشم آصف، شرکت سهامی کتاب‌های جیبی، چاپ سوم 1357، صفحه98
  96. همان، صفحهٔ ۳۳۰
  97. "Last Afghan empire". Louis Dupree, Nancy Hatch Dupree and others. Encyclopædia Britannica. Retrieved 2010-09-24.
  98. "AFGHANISTAN x. Political History". D. Balland. Encyclopaedia Iranica. Retrieved 2010-09-24.
  99. محمد هاشم آصف، رستم التواریخ ص 203
  100. مهدوی، سید مصلح الدین (۱۳۷۱)، خاندان شیخ الاسلام اصفهان، گل بهار اصفهان، ص 131
  101. پیرنیا و اقبال آشتیانی، حسن، عباس (۱۳۸۰). تاریخ ایران از آغاز تا انقراض سلسله قاجاریه. تهران: خیام. صص. ص ۷۱۹.
  102. Avery, “Nādir Shāh”, History of Iran, 39.
  103. اکسورثی، شمشیر ایران، ۳۱۱–۳۲۳.
  104. Axworthy, Michael (2009). The Sword of Persia: Nader Shah, from tribal warrior to conquering tyrant,p. 278. I. B. Tauris
  105. اکسورثی، شمشیر ایران، ۳۶۷–۳۶۸.
  106. Perry, “Nādir Shāh Afshār”, Encyclopedia of Islam.
  107. Tucker, “Nāder Shah”, Iranica.
  108. اکسورثی، شمشیر ایران، ۳۶۷–۳۶۸.
  109. Perry, “Nādir Shāh Afshār”, Encyclopedia of Islam.
  110. Tucker, “Nāder Shah”, Iranica.
  111. پیرنیا و اقبال آشتیانی، حسن و عباس (۱۳۸۰). تاریخ ایران از آغاز تا انقراض سلسله قاجاریه. تهران: خیام. صص. ص ۷۳۰–۷۳۳.
  112. مینورسکی (۱۳۷۸). ایران در زمان نادرشاه. ترجمهٔ رشید یاسمی. تهران: دنیای کتاب. صص. ص ۴۲.
  113. پادشاهی شاهرخ‌شاه، دانشنامه رشد. بازبینی‌شده در ۲۸ خرداد ۱۳۹۳.
  114. 'Abd al-Hamid I, M. Cavid Baysun, The Encyclopaedia of Islam, Vol. I, ed. H.A.R. Gibb, J.H. Kramers, E. Levi-Provencal and J. Schacht, (Brill, 1986), 62.
  115. Dionisius A. Agius, In the Wake of the Dhow: The Arabian Gulf and Oman, (Ithaca Press, 2010), 15.
  116. خطای یادکرد: خطای یادکرد:برچسب <ref>‎ غیرمجاز؛ متنی برای یادکردهای با نام تاریخ ایران- ص۴۵۴ وارد نشده‌است. (صفحهٔ راهنما را مطالعه کنید.).
  117. تاریخ تحولات سیاسی- ص۱۴۴
  118. Lang, David Marshall (1962), A Modern History of Georgia, p. 38. London: Weidenfeld and Nicolson.
  119. Gen. The Caucasian Wars of Russia from the 16th century onward. Volumes 1-5. SPb, 1885–86, reprinted in 2006. شابک ‎۵−۹۵۲۴−۲۱۰۷−۵.
  120. Ansari, “Iran to 1919”, History of Islam, 5:‎ 158–159.
  121. علی اصغر شمیم، ایران در دوره سلطنت قاجار. تهران: انتشارات مدبر، 1384، چاپ یازدهم. صص118-119
  122. رضا قلی خان هدایت، تاریخ روضه الصفای ناصری. جلد ۱۲. به تصحیح و تحشیه جمشید کیانفر. تهران: انتشارات اساطیر، ۱۳۸۰، ص7782.
  123. https://www.iranboom.ir/tarikh/tarikh-tajzie/11648-tarikh-tajzie-iran-dr-tale.html
  124. "ANGLO-IRANIAN RELATIONS ii. Qajar period – Encyclopaedia Iranica". www.iranicaonline.org. Retrieved 2019-08-01. Relations between Britain and Iran were further exacerbated by an imbroglio with the British Minister to Iran, Mr. Murray, who left Tehran in high dudgeon. Mīrzā Āqā Khan turned his attention to Herat where (1855) a new opportunity to reestablish Iranian control presented itself. Grasping the opportunity, the Shah sent an army do Afghanistan. In October, 1856, Herat fell to the Iranians. In response Britain began the Anglo-Persian war (q.v.) which resulted in Iran’s quick defeat and the conclusion of the peace treaty of Paris in 1857, by which Iran finally gave up its claim to Afghanistan.
  125. برگرفته از کتاب اطلاعات عمومی پیام شابک ‎۹۷۸−۹۶۴−۸۴۸۱−۰۳−۷
  126. خطای یادکرد: خطای یادکرد:برچسب <ref>‎ غیرمجاز؛ متنی برای یادکردهای با نام auto وارد نشده‌است. (صفحهٔ راهنما را مطالعه کنید.).
  127. تاریخ بیست سالهٔ ایران، جلد هشتم (ماجراهای اشغال ایران و تحمیلات متفقین),حسین مکی، چاپ دوم پاییز ۶۶,صفحات ۴۳۰تا۴۵۹
  128. «فرمان استالین: 'فرقهٔ دموکرات آذربایجان' ایجاد شود». رادیو فردا. دریافت‌شده در ۲۰۲۰-۰۴-۱۰.
  129. «مقاله ای از عباس جوادی». BBC News فارسی. دریافت‌شده در ۲۰۲۰-۰۴-۱۰.
  130. Paul, Christopher; Clarke, Colin P.; Grill, Beth; Dunigan, Molly (2013), "Oman (Dhofar Rebellion), 1965–1975: Case Outcome: COIN Win", Paths to Victory, Detailed Insurgency Case Studies, RAND Corporation, p. 274, ISBN 9780833081094, JSTOR 10.7249/j.ctt5hhsjk.34
  131. "The Dhofar Rebellion". countrystudies.us. Retrieved 5 May 2016.
  132. تأثیر اظهار نظر طالبانی بر روابط ایران و عراق (بی‌بی‌سی فارسی)