نهنگ

از ویکی‌پدیا، دانشنامهٔ آزاد
(تغییرمسیر از وال)
پرش به: ناوبری، جستجو
نهنگ
Jumping Humpback whale.jpg
نهنگ گوژپشت
طبقه‌بندی علمی
فرمانرو: جانوران
شاخه: طنابداران
رده: پستانداران
زیررده: جفت‌داران
راسته: آب‌بازسانان
نهنگ

نَهَنگ‌ها جانورانی جفت‌دار از پستانداران دریایی اند که کاملاً به بوم‌سازگان آبی تعلق دارند و از پراکندگی بالایی برخوردارند. نهنگ‌ها به صورت غیررسمی در زیرگروه آب‌بازسانان قرار می‌گیرند. نهنگ، دلفین و گرازماهی در گروه جفت‌سم‌سانان قرار دارند. نزدیک‌ترین پستاندار زنده به خانوادهٔ این جانوران، اسب آبی است که نزدیک به ۴۰ میلیون سال پیش از آنها جدا شده. نهنگ‌ها دارای دو راستهٔ اصلی اند، نهنگان بی‌دندان و نهنگان دندان‌دار؛ گمان آن می‌رود که این دو گروه در ۳۴ میلیون سال پیش از یکدیگر جدا شده باشند. نهنگ‌ها هشت تیره دارند که در حال حاضر زنده است این تیره‌ها عبارتند از: بزرگ‌باله‌ایان، نهنگ شکار، نهنگ‌ددان، تک‌دندانان، شاه‌نهنگیان، نهنگ‌منقاریان، نهنگ خاکستری و کوچک‌عنبریان.

نهنگ‌ها جانوران اقیانوس اند آنها در دریا غذا می‌خورند، جفت گیری می‌کنند، بچه به دنیا می‌آورند و بزرگ می‌شوند؛ زندگی آنها چنان به محیط دریا گره خورده که در خشکی زنده نمی‌مانند. بزرگی یک نهنگ می‌تواند از ۲٫۶ متر و ۱۳۵ کیلوگرم (نهنگ عنبر کوتوله) تا ۲۹٫۹ متر و ۱۹۰ هزار کیلوگرم (نهنگ آبی) تغییر کند. نهنگ آبی بزرگترین موجودی است که تا کنون در زمین زندگی کرده‌است و نهنگ عنبر بزرگترین موجود شکارچی دندان دار در زمین است. برخی گونه‌های نهنگ دارای دودیسی جنسی اند یعنی جنس ماده از جنس نر بزرگتر است. نهنگ‌های بی‌دندان شمار زیادی والانه دارند که یک ساختار شانه مانند دارد و با عبور آب از میان آن کریل‌ها و پلانکتون‌ها به دام می‌افتند و نهنگ آن‌ها را می‌خورد. سر نهنگ می‌تواند تا ۴۰ درصد از وزن نهنگ آب وارد بدن کند. اما نهنگ‌های دندان دار، دندان‌هایی مخروطی دارند که برای گرفتن ماهی یا ماهی مرکب طراحی شده‌است. نهنگ‌های بی‌دندان توان بویایی بسیار قوی دارند درحالی که نهنگ‌های دندان دار توان شنوایی بسیار خوبی دارند، شنوایی آنها هم برای خشکی و هم برای آب بسیار کارامد است. این نهنگ‌ها حتی اگر نابینا باشند هم می‌توانند با حس شنوایی خود زنده بمانند. برخی گونه‌ها مانند نهنگ عنبر برای شیرجه در عمق‌های زیاد و شکار بهینه شده‌اند.

نهنگ‌ها برای تنفس پیوسته باید به سطح آب بیایند با وجود این می‌توانند برای مدت طولانی زیر آب باقی بمانند برای نمونه نهنگ عنبر می‌تواند تا ۹۰ دقیقه پیوسته زیر آب باشد.[۱] نهنگ‌ها برای دم و بازدم از سوراخ‌های تنفسی که در سرشان قرار دارد بهره می‌برند. نهنگ‌ها خونگرم اند و لایه ای از چربی در زیر پوستشان قرار دارد. یک نهنگ می‌تواند تا ۲۰ گره شنا کند اما آنها به اندازهٔ خوک‌های دریایی در دریا چابک نیستند. نهنگ‌ها با اینکه خونگرمند اما بیشتر دوست دارند در آب‌های خنک شمال و جنوب کرهٔ زمین زندگی کنند و تنها برای به دنیا آوردن بچه به سمت استوا کوچ می‌کنند. نهنگ گوژپشت و نهنگ آبی می‌توانند هزاران کیلومتر را بدون غذا خوردن شنا کنند. یک نهنگ نر هر ساله با چندین ماده جفت گیری می‌کند اما نهنگ‌های ماده هر دو یا سه سال یک بار جفت گیری می‌کنند. بچه نهنگ‌ها معمولاً در بهار یا تابستان به دنیا می‌آیند و نهنگ ماده کل مسئولیت بزرگ کردن نوزاد را برعهده می‌گیرد. برخی نهنگ‌های مادر نوزاد خود را یک تا دو سال شیر می‌دهند.

به دلیل محصولاتی که از نهنگ‌ها بدست می‌آید این جانور مرتب شکار می‌شود و در مواردی در خطر می‌افتد برای نمونه نهنگ شکار اطلس شمالی با جمعیتی کمتر از ۴۵۰ مورد نزدیک به انقراض است و نهنگ خاکستری اقیانوس آرام شمالی به عنوان گونه در معرض انقراض از سوی اتحادیه بین‌المللی حفاظت از طبیعت اعلام شده‌است. علاوه بر شکار، نهنگ‌ها در برابر خطرات دیگری همچون آلودگی‌های دریایی هم قرار دارند. گوشت، چربی، صفحه شانه‌ای نهنگ‌ها به صورت سنتی از سوی ساکنان مناطق قطب مورد استفاده قرار می‌گیرد. در مقابل در برخی مناطق مانند ویتنام و غنا به نهنگ‌ها توجه بیشتری می‌شود و حتی برای آنها مراسم خاکسپاری می‌گیرند. پرورش نهنگ و تولید مثل آنها از سوی انسان معمولاً با موفقیت همراه نیست و در بسیاری موارد نهنگ به دست آمده می‌میرد.

نام گذاری[ویرایش]

عبارت «نهنگ» یا «وال» گاهی همراه با نام دلفین و گرازماهی می‌آید و به عنوان مترادف آب‌بازسانان استفاده می‌شود. شش گونه از دلفین‌ها عبارت «نهنگ» را در نام خود دارند که به مجموعهٔ آنها ماهی‌های سیاه گفته می‌شود، این شش گونه عبارتند از: نهنگ قاتل، نهنگ کله‌خربزه‌ای، نهنگ قاتل کوتوله، نهنگ دندان‌کلفت و دو گونه از نهنگ‌های خلبان. همهٔ این نام‌ها در خانوادهٔ دلفینیان (دلفین‌های اقیانوسی) جای می‌گیرند[۲] و نه نهنگ‌ها. هرکدام از این‌گونه‌ها به دلیل خاصی نام نهنگ را به خود گرفته‌اند برای نمونه نهنگ قاتل، نخستین بار توسط یک دریانورد اسپانیایی به صورت Ballena asesina خوانده شد، این عبارت اسپانیایی به معنی قاتل نهنگ است که به اشتباه به در زبان‌ها به شکل نهنگ قاتل جا افتاده‌است.[۳]

فرگشت[ویرایش]

اسب‌آبیان، کلاد خواهر برای آب‌بازسانان را تشکیل می‌دهند که خود از دلفین، گرازماهی و نهنگ تشکیل شده‌است.

نهنگ‌ها بخشی از کلاد لوراسیاددان پستاندار که بیشترشان جانوران خشکی بودند را تشکیل می‌دهند. نهنگ‌ها یک کلاد یا راسته تشکیل نمی‌دهند. فروراستهٔ آنها دلفین و گرازماهی است که به عنوان نهنگ دانسته نمی‌شوند.

لوراسیاددان
نارام‌زیان

(گوشت خواران و جانوران مشابه)


تک‌سم‌سانان

(اسب‌ها، کرگدن‌ها، تاپیرها)


جفت‌سم‌سانان
پینه‌پایان

(شتران)


A


گرازان


C

نشخوارکنندگان (گاو، گوسفند، شاخ‌درازان)


W

اسب‌آبیان


آب‌بازسانان

کهن‌آب‌بازسانان (راهرونهنگ، پیش‌نهنگ، باسیلوسور)



آب‌بازسانان بی‌دندان (نهنگ‌های بی‌دندان)

(هونهنگان، نهنگ خاکستری، بزرگ‌باله‌ایان)


آب‌بازسانان دندان‌دار (نهنگ‌های دندان‌دار)

Delphinoidea (دلفین‌ها، گرازماهی‌ها، نهنگ سفید)



دلفین رودخانه‌ای چین (دلفین رودخانه‌ای)



شاه‌نهنگیان (شاه‌نهنگیان)



نهنگ‌منقاریان (نهنگ‌منقاریان)











تصویر احتمالی راهرونهنگ، در آن دوران هنوز دست و دم نهنگ‌ها تبدیل به باله نشده بود.

ریشهٔ نهنگ‌ها به پستاندارانی که در خشکی زندگی می‌کردند از راستهٔ جفت‌سم‌سانان بازمی‌گردد. آنها با ایندوهایس (خوک هندی) که یک نوع موش‌گوزن سم‌دار منقرض شده‌است، همخانواده اند و نزدیک به ۴۸ میلیون سال پیش از آنها جدا شده‌اند.[۴][۵] آب‌بازسانان نخستین یا همان کهن‌آب‌بازسانان نخستین بار ۴۹ میلیون سال پیش با محیط آبی آشنا شدند و پس از ۵ تا ۱۰ میلیون سال کاملاً تبدیل به یک موجود آبزی شدند. نشانه‌های شاخص کنندهٔ یک کهن‌آب‌بازسان عبارت است از داشتن اندام‌هایی که تنها ویژهٔ آب‌بازسانان است و در عین حال داشتن اندام‌هایی که در آب‌بازسانان امروزی دیده نمی‌شود مانند داشتن پاهایی که قابل توجه باشند یا دندان‌های نامتقارن.[۶][۷][۸][۹]. ویژگی‌های این جانوران به گونه ای تغییر کرد که بتوانند در محیط دریا زندگی کنند. بیشترین تغییری که در اندام‌های آنها ایجاد شد مربوط به شنوایی آنها است که لرزش‌ها را می‌توانند از دو فک به استخوان گوش منتقل کنند (راهرونهنگ در ۴۹ میلیون سال پیش) یا تغییر هندسهٔ بدن به هندسهٔ بدن ماهی به صورت آب‌لغز و تشکیل باله بر روی دم جانور (پیش‌نهنگ در ۴۳ میلیون سال پیش). انتقال سوراخ بینی به سمت بالای جمجمه (سوراخ‌های تنفسی) و اصلاح اندام‌های جلوی بدن و تبدیل آن‌ها به باله (باسیلوسور در ۳۵ میلیون سال پیش)، کوچک شدن و کم‌کم ناپدید شدن پاهای عقب (نخستین نهنگ‌های دندان‌دار و بی‌دندان در ۳۴ میلیون سال پیش) از دیگر اصلاحات بوجود آمده در بدن برای زندگی دریایی است.[۱۰][۱۱][۱۲]

ریخت‌شناسی نهنگ‌ها نشان می‌دهد که چندین نمونه از فرگشت هم‌گرا در آنها رخ داده‌است؛ آشکارترین نمونهٔ آن داشتن بدنی با هندسهٔ بدن ماهی به صورت آب‌لغز است.[۱۳] پس از آن می‌توان به پژواک‌یابی آن‌ها که برای شکار در نور کم کاربرد دارد اشاره کرد، این توانایی شنوایی در خفاش‌ها نیز دیده می‌شود، علاوه بر این‌ها می‌توان به شیارنهنگان اشاره کرد؛ هندسهٔ فک شیارنهنگان همانند پلیکان‌ها بهینه شده‌است چون روش غذا خوردن این دو جانور بسیار به هم شبیه است.[۱۴]

امروزه نزدیک‌ترین جانور زنده به آب‌بازسانان، اسب آبی است که اجداد نیمه آبزی مشترک با هم دارن. جد نخست این جانوران در ۶۰ میلیون سال پیش از جفت‌سم‌سانان جدا شد و شاخهٔ خود را ایجاد کرد.[۹] پس از آن در ۴۰ میلیون سال پیش یک نسل مشترک میان این دو شاخه‌های خود را تشکیل داد و زغال‌ددان و آب‌بازسانان تشکیل شدند. می‌توان گفت در پایان پلیستوسن در ۲٫۵ میلیون سال پیش همهٔ زغال‌ددان نابود شدند و کم‌کم تنها یک نسب از آنها باقی ماند که آن اسب آبی است.[۱۵]

خود نهنگ‌ها نزدیک به ۳۴ میلیون سال پیش به دو گروه بزرگ نهنگ‌های دندان‌دار و نهنگ‌های بی‌دندان تقسیم شدند.[۱۶][۱۷][۱۸]

زیست[ویرایش]

اندام شناسی[ویرایش]

بدن نهنگ شکلی مانند اژدر دارد، گردن آن انعطاف‌پذیر نیست، اندام‌های بدن به باله تبدیل شده، لالهٔ گوش خارجی ندارند، و دم آن‌ها تبدیل به باله شده. سر نهنگ‌ها غیر از تک‌دندانان و نهنگ‌منقاریان، صاف است. جمجمهٔ نهنگ‌ها کاسهٔ چشم کوچکی دارد (غیر از تک‌دندانان و نهنگ‌منقاریان) و چشم‌ها در دو طرف سر قرار گرفته‌است. بزرگی نهنگ‌ها از ۲٫۶ متر و ۱۳۵ کیلوگرم تا ۳۴ متر و ۱۹۰ تن متفاوت است. در بیشتر گونه‌های نهنگ‌ها جنس ماده از نر بزرگتر است اما استثناهایی نیز وجود دارد مانند نهنگ عنبر که جنس نر بزرگتر از ماده است.[۱۹][۲۰]

نهنگ‌های دندان‌دار مانند نهنگ عنبر دندان‌هایی با سلول‌های ساروجه دارند که روی لایه ای از سلول‌های عاج دندان قرار دارد. برخلاف دندان‌های انسان که بیشتر مینای دندان در خارج از لثه قرار دارد، در نهنگ‌ها بیشتر بخش آهکی یا ساروجه بیرون از لثه است؛ مگر در نهنگ‌های بزرگ که در نوک دندان‌ها ساروجه ساییده شده و مینای دندان آشکار شده‌است. نهنگ‌های بی‌دندان، صفحه شانه‌ای بزرگی دارند که از کراتین ساخته شده و کار دندان را انجام می‌دهد. نهنگ‌های بی‌دندان دو سوراخ تنفسی دارند در حالی که نهنگ‌های دندان‌دار تنها یک سوراخ تنفسی دارند.[۲۱]

در فرایند تنفس، هوای دارای اکسیژن درون شُش‌ها کشیده می‌شود و در بازدم، فواره ای از آب بدون اکسیژن از سوراخ تنفسی خارج می‌شود. برای نمونه یک نهنگ گوژپشت می‌تواند ۵ هزار لیتر هوا را در شش‌هایش نگاه دارد. فوارهٔ آب خروجی از نهنگ‌ها با هم متفاوت است و همین نکته شناسایی آن‌ها را از هم آسان‌تر می‌کند.[۲۲][۲۳]

قلب یک نهنگ نزدیک به ۱۸۰ تا ۲۰۰ کیلوگرم وزن دارد و ۶۴۰ بار بزرگتر از قلب یک انسان است. نهنگ‌های آبی بزرگترین قلب در جهان را دارند.[۲۴]

نیکی والمر عضو اداره ملی اقیانوسی و جوی (NOAA) و مؤسسه اسمیتسونین در پژوهشی که انجام داده ضخامت رگ‌های قلب نهنگ را با آیفون مقایسه کرده و گفته: «ضخامت دیوارهٔ آئورت یک نهنگ برابر با طول یک iPhone 6 Plus است.»[۲۵]

بخش بندآر (Pyloric part) و قعری (Fundus) معده

همهٔ نهنگ‌ها یک لایهٔ ضخیم چربی زیر پوست خود دارند در گونه‌هایی که نزدیک قطب زندگی می‌کنند ضخامت این لایه بیشتر می‌شود و تا ۲۸ سانتیمتر (۱۱ اینچ) می‌رسد. این لایهٔ چربی که پر از رگ‌های خونی است به قوطه وری نهنگ کمک می‌کند، در مقابل شکارچیان از آنها محافظت می‌کند و انرژی لازم را هنگام مهاجرت به استوا برای شان فراهم می‌کند. اما کاربرد اصلی این چربی محافظت نهنگ‌ها از آب و هوای خشن است. نزدیک به ۵۰ درصد از وزن یک نهنگ می‌تواند از این چربی ساخته شده باشد. نوزادان نهنگ معمولاً لایهٔ نازکی از چربی دارند اما برخی گونه‌ها به جای چربی لایهٔ ضخیمی از کرک جنینی دارند.[۲۶][۲۷]

معدهٔ نهنگ‌ها مانند گوشت‌خواران خشکی دارای دو تا سه بخش است. نهنگ‌های بی دندان یک پیش‌شکمچه در امتداد مری خود دارند تا مواد غیرخوراکی مانند سنگ‌ها در آن ریخته شود. علاوه بر آن بخش‌های بندآر و قعری هم در معدهٔ آن‌ها وجود دارد.[۲۸]

جابجایی[ویرایش]

استخوان بندی نهنگ قطبی، در این تصویر پاهای عقب نهنگ دیده می‌شود.

نهنگ‌ها دو باله در جلو و یک دم به شکل باله دارند. باله‌ها هرکدام چهار انگشت دارد. با اینکه نهنگ‌ها پاهای عقب تکامل یافته‌ای ندارند اما برخی مانند نهنگ‌های عنبر و نهنگ قطبی اندام‌هایی مانند پا که انگشت هم دارد در بدن خود به صورت جدا از هم دارند. نهنگ‌ها شناگران ماهری اند و نسبت به شیرهای دریایی که تنها ۹ تا ۲۸ کیلومتر در ساعت می‌توانند شنا کنند، بسیار سریع تر اند و می‌توانند سرعت خود را به ۴۷ کیلومتر در ساعت هم برسانند. نهنگ عنبر تا ۳۵ کیلومتر بر ساعت شنا می‌کند. در هنگام شنا با سرعت‌های بالا مهره‌های گردن با هم یکپارچه می‌شوند این کار باعث می‌شود انعطاف‌پذیری نهنگ پایین بیاید و نهنگ نتواند سر خود را بگرداند. در هنگام شنا نهنگ‌ها وابسته به نیروی رانشی اند که از سوی دم شان وارد می‌شود، باله‌ها پیوسته حرکت می‌کند و آنها با بالا و پایین آوردن دم و انتهای بدن حرکت می‌کنند. باله‌های نهنگ بیشتر برای کنترل جهت حرکت کاربرد دارد. برخی گونه‌های نهنگ به بیرون از آب می‌پرند و با این کار سرعت حرکت خود را بیشتر می‌کنند. بیشتر گونه‌های نهنگ یک بالهٔ پشتی هم دارند.[۲۹][۳۰]

اندام نهنگ‌ها به گونه‌ای بهینه شده‌است که بتوانند به عمق‌های زیاد بروند. آنها علاوه بر هندسهٔ بدن که به صورت آب‌لغز و شبیه ماهی است، می‌توانند ضربان قلب خود را هم کاهش دهند تا اکسیژن ذخیره کنند؛ هموگلوبین و میوگلوبین کار ذخیرهٔ اکسیژن در بافت‌ها را به عهده دارد که در نهنگ‌ها غلظت میوگلوبین دو برابر هموگلوبین است. نهنگ پیش از رفتن به عمق زیاد، به نزدیکی سطح می‌آید و چندین شیرجهٔ کم عمق می‌زند و با این کار ذخایر اکسیژنش را فراهم می‌کند؛ به این کار شیرجه‌های صدادار گفته می‌شود.[۳۱][۳۲]

حواس[ویرایش]

بینایی[ویرایش]

چشمان نهنگ نسبت به بزرگی اندامش کمی کوچک است با این حال نهنگ‌ها بینایی خوبی دارند. همچنین چشم‌های آنها در دو طرف سرشان قرار دارد از این رو میدان دید وسیع تری نسبت جانورانی که چشم‌هایشان در روبرو است دارند. نهنگ‌ها از هر دو گونه یاختهٔ استوانه ای و مخروطی برخوردارند به این معنی که می‌توانند هم در نور کم و هم در نور زیاد ببینند اما شمار یاخته‌های استوانه ای آنها بیشتر از مخروطی است. البته یاخته‌های مخروطی نهنگ‌ها حساسیت کمتری نسبت به طول موج‌های کم دارند از این رو نسبت به دیگر پستانداران بینایی رنگی (تشخیص رنگ) ضعیف تری دارند.[۳۳] کاسهٔ چشم بیشتر نهنگ‌ها کمی صاف است مردمک نسبت بزرگی دارند (که در هنگام آمدن به سطح آب جمع می‌شود) و قرنیه و پرده درخشان آنها هم کمی صاف است. این اصلاحات به آنها کمک می‌کند تا مقدار زیادی نور وارد چشم‌هایشان شود بنابراین تصویری بسیار واضح از پیرامون بدست می‌آورند. یک نهنگ در محیط دریا می‌تواند تا فاصلهٔ ۱۰٫۷ متری خود را ببیند اما در سطح آب عمق دید ضعیف تری دارند. همچنین غده‌هایی بر روی پلک چشم و لایهٔ بیرونی قرنیهٔ آنها وجود دارد که به عنوان نگهبان قرنیه کار می‌کند.[۳۴][۳۵]

بویایی[ویرایش]

نهنگ‌های دندان دار هیچ پیاز بویایی ندارند و این احتمالاً به این معنی است که حس بویایی ندارند. اما برخی نهنگ‌ها مانند نهنگ قطبی یک اندام ژاکوبسون دارند که به این معنی است که می‌توانند کریل‌ها را بو بکشند.[۳۶]

چشایی[ویرایش]

گمان آن می‌رود که نهنگ‌ها حس چشایی نداشته باشند چون اندام‌های چشایی در آنها به نظر خیلی خشکیده و ضعیف اند یا اصلاً آن اندام را ندارند. با این حال دیده شده که نهنگ‌های دندان دار در گزیدن خوراک خود برخی ماهی‌ها را نسبت به برخی دیگر ترجیح می‌دهند چنین رفتاری به تشخیص مزه‌های مختلف مربوط است. پژوهشگران گفته‌اند که نهنگ‌ها پس از آنکه شکار را در دهان خود گذاشتند می‌توانند آن را بو کنند که این رفتاری همانند چشیدن و حس چشایی است.[۳۷]

شنوایی[ویرایش]

پژواک یابی در آب‌بازسانان

گوش نهنگ‌ها به خوبی برای محیط اقیانوس بهینه شده‌است. در انسان‌ها، گوش میانی به عنوان یک متعادل کننده میان هوای بیرون با امپدانس پایین و مایع درون حلزون گوش با امپدانس بالا کار می‌کند. در نهنگ‌ها و دیگر پستانداران دریا تفاوتی میان محیط بیرونی و درونی وجود ندارد. نهنگ‌ها به جای آنکه صدا را از گوش بیرونی به گوش درونی منتقل کنند، صدا را از راه گلویشان دریافت می‌کنند و با عبور آن از یک محیط با امپدانس پایین و پر از چربی به گوش میانی می‌رسانند.[۳۸] گوش نهنگ‌ها توسط کیسه‌های سینوسی پر از هوا نسبت به جمجمه عایق بندی شده‌است از این رو نهنگ در زیر آب بهتر می‌تواند جهت‌یابی کند.[۳۹] نهنگ‌های دندان دار صداهای کوتاه مانند بشکن (کلیک) از اندامی به نام خربزه‌ای به بیرون می‌فرستند. خربزه ای از چربی ساخته شده‌است. بزرگی این اندام در گونه‌های مختلف نهنگ متفاوت است هرچه ابعاد خربزه‌ای بزرگتر باشد نهنگ بیشتر به آن وابسته است. برای مثال در نهنگ‌منقاریان این اندام به شکل یک برآمدگی کوچک در بالای جمجمهٔ نهنگ قرار دارد درحالی که در نهنگ‌های عنبر سر نهنگ در اصل از اندام خربزه‌ای پر شده‌است.[۴۰][۴۱][۴۲][۴۳]

خواب[ویرایش]

برخلاف پستانداران، نهنگ‌ها تنها در هشیاری می‌توانند نفس بکشند. همهٔ پستانداران می‌خوابند اما نهنگ‌ها نمی‌توانند برای مدت طولانی به حالت خواب آلودگی روند و از خود بی خود شوند چون در این صورت غرق می‌شوند. دانش خواب در آب‌بازسانان وحشی محدود است ثبت شده که آب‌بازسانان دندان دار در هنگامی که در قفس اند با یک طرف مغز خود به خواب می‌روند و با کمک طرف دیگر شنا می‌کنند، هشیارانه نفس می‌کشند از شکارچیان پرهیز می‌کنند و حتی در هنگام استراحت با دیگران تماس می‌گیرند.[۴۴]

یک پژوهش در سال ۲۰۰۸ نشان داد که نهنگ‌های عنبر در حالت عمودی درست زیر سطح آب در بخش‌های کم عمق و کم تلاطم آب و معمولاً در طول روز به خواب می‌روند؛ در این هنگام نهنگ‌ها به وسایل عبوری پاسخ نمی‌دهند مگر اینکه از قبل در تماس باشند از این رو این احتمال می‌رود که نهنگ‌ها در هنگام این نوع غوطه وری خواب باشند.[۴۵]

برقراری ارتباط[ویرایش]

آواز و بشکن‌های نهنگ گوژپشت

مشکلی در پخش این پرونده دارید؟ اینجا را مطالعه کنید.

آواز نهنگ‌ها احتمالاً کاربردهای گوناگونی برای آنها دارد. برخی گونه‌ها مانند نهنگ گوژپشت با استفاده از صداهای آهنگین ارتباط برقرار می‌کنند که به آن آواز نهنگ‌ها گفته می‌شود. این صداها بسته به گونهٔ نهنگ می‌تواند بسیار بلند باشد. صدای نهنگ‌های گوژپشت بیشتر به شکل بشکن (کلیک) شنیده می‌شود اما نهنگ‌های دندان دار از پژواک‌یابی استفاده می‌کنند که ممکن است تا ۲۰ هزار وات صدا تولید کند (بیش از 73 dBm)[۴۶] و تا کیلومترها شنیده شود.

گاهی شنیده شده نهنگ‌هایی که در اسارت انسان اند، سعی می‌کنند صداهایی شبیه انسان تولید کنند. دانشمندان گفته‌اند که این مسئله نشان می‌دهد که نهنگ‌ها تمایل زیادی به برقراری ارتباط با انسان دارند چون دستگاه تولید صدای نهنگ‌ها بسیار با انسان متفاوت است از این رو ساخت چنین صداهایی برای آنها تلاش زیادی می‌برد.[۴۷]

نهنگ‌ها دو گونه صدا تولید می‌کنند، سوت و بشکن (کلیک).[۴۸] بشکن‌ها، پالس‌های انفجاری پهن‌باند سریع اند که در پژواک‌یابی کاربرد دارند البته برخی پهن‌باندهای با بسامدهای پایین‌تر هم در برقراری ارتباط کاربرد دارند. بشکن‌ها با فاصله‌های ۳۵ تا ۵۰ میلی‌ثانیه فرستاده می‌شوند. سوت‌های نهنگ بیشتر سیگنال‌هایی به شکل باند باریک محفظه بندی بسامد صورت می‌گیرد و برای برقراری ارتباط کاربرد دارد.

هوش[ویرایش]

یک نهنگ شکار جنوبی در حال دریانوردی.

نهنگ‌ها می‌توانند بیاموزند، یاد بگیرند، همکاری و حتی سوگواری کنند.[۴۹] نوقشر بسیاری از گونه‌های نهنگ پر از نورون‌های دوک شکل بلند است. تا پیش از سال ۲۰۰۷ گمان آن می‌رفت که این نورون‌های دوکی شکل تنها در انسانیان یافت می‌شود. نورون‌های دوکی در انسان درگیر ارتباطات اجتماعی، احساسات، قضاوت و نظریه‌های ذهنی اند. جای سلول‌های دوکی در مغز نهنگ‌ها، همان جایی است که در مغز انسان وجود دارد از این رو گمان آن می‌رود که این سلول‌ها در انسان و نهنگ کاربرد یکسان دارند.[۵۰]

درگذشته باور این بود که بزرگی اندازهٔ مغز ارتباط مستقیم با هوش یک جانور دارد. از آنجایی که بیشتر مغز برای کارهای بدن فعالیت می‌کند از این رو هرچه نسبت بزرگی مغز به جرم بدن افزایش یابد، میزان جرمی از مغز که برای انجام کارهای پیچیده در دسترس قرار می‌گیرد هم افزایش می‌یابد. بررسی‌های رشدسنجی نشان داده‌است که بزرگی مغز پستانداران تقریباً در بازهٔ جرم بدن پستاندار به توان دو-سوم تا سه-چهارم قرار می‌گیرد. بر این اساس مفهومی به نام ضریب مغزی تعریف می‌شود که با توجه به وزن پستاندار و وزن مغز او، میزان هوشش را نسبت به دیگر پستانداران تعیین می‌کند. نهنگ عنبر بزرگترین مغز را در میان جانداران دارد. حجم مغز نهنگ عنبر نر بالغ ۸۰۰۰ سانتیمتر مکعب و سنگینی آن ۷٫۸ کیلوگرم است که در مقایسه با میانگین حجم مغز یک مرد که ۱۴۵۰ سانتیمتر مکعب است، قابل توجه است.[۵۱]

نهنگ‌های کوچکتر با مفهوم بازی کردن آشنا هستند و گاهی در دریا بازی می‌کنند برای نمونه تلاش می‌کنند حباب را به شکل‌های مختلف در دریا بسازند گاهی یک پیچاب پایدار در آب می‌سازند و گاهی حلقه‌های مختلف حباب درست می‌کنند. آنها به دو روش حباب می‌سازند گاهی تند تند حباب‌ها را فوت می‌کنند و صبر می‌کنند تا به سطح آب بروند گاهی هم یک حلقه درست می‌کنند و به سرعت به صورت دایره ای شنا می‌کنند بعد ناگهان دست نگه می‌دارند و حباب‌ها به شکل پیچه دربیایند. همچنین آنها از اینکه پیچاب را گاز بگیرند لذت می‌برند و آن را به چند تکه تقسیم می‌کنند تا به شکل حباب به سطح آب رسد.[۵۲] برخی بر این باورند که این رفتار نهنگ‌ها روشی برای برقراری ارتباط است.[۵۳] در مواردی دیده شده که نهنگ‌ها برای شکار و پیدا کردن غذا هم تور حبابی درست می‌کنند.[۵۴]

دیده شده که گاهی نهنگ‌های بزرگتر هم بازی می‌کنند برای نمونه نهنگ شکار جنوبی دم خود را بالای آب می‌آورد و برای مدت طولانی به همین شکل باقی می‌ماند به این کار نهنگ «دریانوردی» گفته می‌شود. به نظر این رفتار نهنگ نوعی بازی است و بیشتر در نزدیکی ساحل‌های آرژانتین و آفریقای جنوبی دیده می‌شود. نهنگ گوژپشت هم دیده شده که چنین رفتاری انجام دهد.[۵۵]

چرخهٔ زندگی[ویرایش]

نهنگ‌ها به‌طور کامل در آب زندگی می‌کنند به این معنی که از تولد تا بلوغ کامل آنها در آب می‌گذرد از این رو روش زندگی آنها با جانوران نیمه آبزی کاملاً متفاوت است چون آنها نمی‌توانند نوزاد خود را در خشکی به دنیا آورند. نوزاد نهنگ به گونه ای است که از طرف دم به دنیا می‌آید دلیل این مطلب این است که نوزاد در طی فرایند زایمان یا پس از آن غرق نشود. نهنگ مادر باید شیر را به شکل یک جت (مانند سُرنگ) به دهان نوزاد برساند. نوزاد نهنگ یازده ماه از شیر مادر تغذیه می‌کند. این شیر سرشار از چربی است تا چربی مورد نیاز بدن نوزاد را که سطح بدنش را می‌پوشاند تأمین کند چربی این شیر آنقدر زیاد است که غلظت آن مانند خمیردندان است.[۵۶] هر نهنگ ماده نزدیک به یک سال دورهٔ بارداری دارد و هر بار تنها یک نوزاد به دنیا می‌آورد. هر نوزاد بسته به گونه یک تا دو سال به مادر خود وابسته است و دورهٔ بلوغ آن ۷ تا ۱۰ سال طول می‌کشد.[۵۷] این روش تولید مثل و داشتن تعداد فرزند کم باعث می‌شود تا احتمال به ثمر رسیدن هر نوزاد بالا رود. ماده‌ها مسئولیت کامل بزرگ کردن نوزاد را بر دوش می‌کشند در حالی که هیچ باری بر نرها وارد نمی‌شود.

بیشتر نهنگ‌های بی‌دندان در منطقهٔ قطبی زندگی می‌کنند اما برای دوران جفت گیری یا برای زایش از منطقهٔ قطبی دور می‌شوند تا نوزاد دچار یخ زندگی نشود آنها چند ماه پس از تولد هنگامی که بدن نوزاد به اندازهٔ کافی چربی به دست آورد دوباره به منطقهٔ قطبی مهاجرت می‌کنند تا آن زمان نوزادها فقط از شیر مادر تغذیه می‌کنند.[۵۸] غیر از نهنگ‌های گوژپشت تقریباً دربارهٔ دیگر نهنگ‌ها نمی‌دانیم کی از قطب شمال و جنوب به منطقهٔ گرمسیری مهاجرت می‌کنند تا جفت گیری یا زایمان کنند. آنها در ماه‌های گرم تر تابستان به قطب بازمی‌گردند تا نوزاد آنجا به رشدش ادامه دهد و مادر بتواند تغذیه کند چون در دوران پرورش و تولید مثل مادر چیزی نمی‌خورد. تنها استثنا نهنگ شکار جنوبی است که به پاتاگونیا و غرب زلاندنو که مناطق دور از ناحیهٔ استوایی هستند مهاجرت می‌کند تا نوزادش را به دنیا آورد.[۵۹]

بوم‌شناسی[ویرایش]

خوراک و شکار[ویرایش]

خرس قطبی و بقایای یک نهنگ سفید که شکار کرده است.

همهٔ نهنگ‌ها گوشت خوارند و همه شکارچی اند. نهنگ‌های دندان‌دار به‌طور کلی در درجهٔ نخست از ماهی‌ها و سرپایان و در درجهٔ دوم از سخت‌پوستان و دوکفه‌ای‌ها تغذیه می‌کنند. نهنگ‌های بی‌دندان به‌طور کلی در درجهٔ نخست بیشتر از کریل‌ها و پلانکتون‌ها و در درجهٔ دوم از سخت‌پوستان و دیگر بی‌مهرگان تغذیه می‌کنند. برخی نهنگ‌ها در انتخاب خوراک خود سختگیرتند برای نمونه نهنگ آبی تقریباً همیشه تنها کریل می‌خورد یا نهنگ بزرگ‌باله‌ای کوچک از ماهی‌هایی که دسته جمعی حرکت می‌کنند تغذیه می‌کند. نهنگ عنبر تنها ماهی مرکب و نهنگ خاکستری تنها بی مهرگانی که کف دریا زندگی می‌کنند را شکار می‌کند.[۶۰][۶۱][۶۲] صفحه شانه‌ای نهنگ‌های بی دندان مانند یک الک کار می‌کند و پلانکتون‌ها را از آب جدا می‌کند.[۵۶] نهنگ‌ها معمولاً به تنهایی شکار می‌روند اما گاهی هم در دسته‌های کوچک با هم همکاری می‌کنند. آنها وقتی ماهی‌هایی که گروهی نیستند یا بی مهرگانی که سرعت کم دارند یا ثابتند را شکار می‌کنند کار گروهی انجام نمی‌دهند اما هنگامی که حجم زیادی از شکار در دسترس است گونه‌هایی خاصی از نهنگان بی دندان به صورت گروهی، در دسته‌های کوچک همکاری می‌کنند.[۶۳] برخی آب‌بازسانان ممکن است با دیگر جانوران همکاری کنند مانند دیگر گونه‌های نهنگ یا برخی گونه‌های خوک دریایی.[۶۴][۶۵]

نهنگ‌های بزرگ مانند نهنگان بی دندان معمولاً شکار دیگر جانوران نمی‌شوند اما نهنگ‌های کوچکتر مانند تک‌دندانان یا نهنگ‌منقاریان توسط دیگران شکار می‌شوند. نهنگ‌های قاتل خود شکارچی دیگر نهنگ‌ها است. یک راه نهنگ‌های قاتل برای شکار این است که به صورت پیوسته با سر خود به شکار ضربه می‌زنند و آن‌ها را می‌رانند با این کار نهنگ قطبی کشته می‌شود یا به شدت زخمی می‌شود. آنها برای شکار شبه‌نهنگ تک‌شاخ و نهنگ سفید آنها را محاصره می‌کنند و بعد ضربه می‌زنند. نهنگ‌های قاتل معمولاً در دسته‌های ۱۰ تایی یا کمتر به شکار می‌روند اما در مواردی هم دیده شده که تنهایی شکار کنند. بچه نهنگ‌ها معمولاً مورد حمله قرار می‌گیرند اما گاهی هم نهنگ‌های بالغ هدف قرار می‌گیرند.[۶۶] نهنگ‌ها در منطقهٔ قطبی کمتر دسته جمعی شکار می‌کنند چون با جمعیت بیشتر امکان بسته شدن یخ‌ها وجود دارند و ممکن است نتوانند نفس بکشند.

نهنگ‌های کوچک تنها شکار نهنگ‌های قاتل نیستند بلکه گاهی جانوران خشکی هم به آن‌ها حمله می‌کنند برای نمونه خرس قطبی به خوبی برای شکار نهنگ‌های قطبی بهینه شده‌است. خرس‌های قطبی معمولاً از روش به انتظار نشستن برای شکار استفاده می‌کنند اما گاهی هم در یخ یا آب شکار را تعقیب می‌کنند. خرس‌های قطبی در زمستان می‌توانند شبه‌نهنگ تک‌شاخ و نهنگ سفید شکار کنند اما در تابستان به سختی بتوانند زخمی بر آنها بیاندازند.[۶۷]

پمپ نهنگ‌ها[ویرایش]

چرخهٔ زیستی ایجاد شده توسط نهنگ‌ها. [۶۸]

پژوهشی در سال ۲۰۱۰ نشان داد که نهنگ‌ها اثر مثبتی بر میزان حاصلخیزی محیط اقیانوس برای ماهی‌ها می‌گذارد، به این پدیده «پمپِ نهنگ» گفته می‌شود. نهنگ‌ها مواد غذایی مانند نیتروژن (ترکیبات نیتروژن) را از عمق اقیانوس به سطح آن می‌کشند. این کار آنها مانند یک پمپ رو به بالای زیستی کار می‌کند، درگذشته خلاف این مطلب برداشت شده بود، دانشمندان فکر می‌کردند نهنگ‌ها مواد خوراکی دریا را می‌خورند و باعث کمبود مواد خوراکی در کف می‌شوند. برای مثال نیتروژنی که توسط نهنگ‌ها در خلیج من پمپ می‌شود برابر با نیتروژن ورودی توسط همهٔ رودهایی است که به این خلیج می‌ریزد، نزدیک به ۲۳ هزار تُن در سال.[۶۹][۷۰] مدفوع نهنگ‌ها مایع است، آنها در سطح دریا مدفوع می‌کنند و خروجی آنها که سرشار از آهن و نیتروژن است در سطح باقی می‌ماند فیتوپلانکتون‌ها از مدفوع نهنگ تغذیه می‌کنند[۷۰][۷۱][۷۲] و چون خود آنها خوراک شمار بسیاری از آبزیان اند، از این رو بر ماهیگیری منطقه تأثیر بسزایی می‌گذارند.

سقوط نهنگ[ویرایش]

در اثر مرگ، لاشهٔ نهنگ به کف اقیانوس سقوط می‌کند و تبدیل به زیستگاه مهمی برای زندگی آبی کف اقیانوس می‌شود. شواهد و سنگواره‌هایی که از سقوط نهنگ‌ها باقی مانده نشان می‌دهد که نزدیک به ۴۰۷ گونهٔ مختلف از موجودات دریایی از این لاشه تغذیه می‌کنند که در برابر دیگر نقاط حیاتی در کف اقیانوس مانند چاه گرمابی، این زیستگاه بوجود آمده قابل مقایسه است.[۷۳]

فرایند از میان رفتن لاشهٔ نهنگ در سه گام صورت می‌گیرد، در گام نخست بافت‌های نرم نهنگ توسط موجودات زندهٔ متحرک مانند کوسه‌ها و بی‌فک‌ماهی‌ها در طی چند ماه تا دو سال خورده می‌شود. پس از آن استخوان‌ها و مواد باقی مانده پیرامون آنها توسط جانورانی مانند سخت‌پوستان و پرتاران در طی یک سال مورد استفاده قرار می‌گیرد. در گام سوم باکتری‌های سولفولیک باعث متلاشی شدن استخوان‌ها و آزاد شدن سولفید هیدروژن می‌شوند و باعث شیمی‌پرورد (تأمین انرژی) اندام‌های زیستی دیگر جانوران مانند خاره‌چسب، صدف دوکفه‌ای، صدف سیاه و حلزون دریایی می‌شود. گام سوم به تنهایی چندین دهه طول می‌کشد و بسته به مکان می‌تواند باعث تأمین ۱۸۵ گونهٔ زیستی شود.[۷۳][۷۴]

اندرکنش با انسان[ویرایش]

شکار نهنگ[ویرایش]

نیزهٔ باستانی شکار نهنگ مربوط به فراپارینه‌سنگی در آرییژ، فرانسه

گذشتهٔ شکار نهنگ توسط انسان به عصر سنگ بازمی‌گردد و زمانی که با نیزه‌های بلند به شکار نهنگ‌ها و دیگر جانوران بزرگ از درون قایق پرداخته می‌شد.[۷۵] ساکنان نروژ و ژاپن در سال ۲۰۰۰ پیش از میلاد، شکار نهنگ را آغاز کردند.[۷۶] نهنگ‌ها معمولاً برای گوشت و بافت چربی شان توسط بومی‌ها شکار می‌شدند. آنها از استخوان نهنگ برای ساخت سبد یا سقف خانه‌هایشان استفاده می‌کردند همچنین در ساخت ابزار یا حتی ماسک هم برایشان کاربرد داشت.[۷۶] اینوئیت‌ها نهنگ‌های قطب شمال را شکار می‌کردند.[۷۶] باسک‌ها شکار نهنگ را در سدهٔ یازدهم آغاز کردند در سدهٔ ۱۶ ام آنها تا نیوفاندلند و لابرادور دریانوردی می‌کردند تا بتوانند هونهنگ شکار کنند.[۷۷][۷۸] در سدهٔ ۱۸ و ۱۹ میلادی نهنگ‌ها بیشتر برای روغن شان شکار می‌شدند این روغن برای روشنایی چراغ و به عنوان روان‌کننده کاربرد داشت همچنین استخوان نهنگ برای درست کردن کرست و حلقه‌های دامن[۷۶] و عنبر برای ثابت کردن عطرها کاربرد داشتند. موفق‌ترین ملت‌ها در شکار نهنگ، ژاپنی‌ها، آمریکایی‌ها و هلندی‌ها بودند.[۷۹]

در دورهٔ سده‌های ۱۷، ۱۸ و ۱۹ میلادی شکار نهنگ یک صنعت بود. کشتی‌های بزرگ از بریتانیا، فرانسه، اسپانیا، دانمارک، آلمان و هلند به شکار نهنگ می‌رفتند گاهی برای شکار در قطب شمال با هم همکاری می‌کردند و گاهی با هم به رقابت می‌پرداختند و در نهایت کار آنها با جنگ پایان می‌یافت.[۸۰] در آغاز دههٔ ۱۷۹۰ شکارچیان نهنگ بیشتر آمریکایی‌ها و استرالیایی‌ها بودند آنها تمرکز خود را بر اقیانوس آرام جنوبی گذاشته بودند و بیشتر نهنگ عنبر و هونهنگ شکار می‌کردند. آمریکایی‌ها به تنهایی ۳۹ هزار هونهنگ شکار کردند.[۷۷][۸۱] در ۱۸۵۳ سود آمریکایی‌ها از شکار نهنگ به ۱۱ میلیون دلار رسید که برابر است با ۳۴۸ میلیون دلار امروز، آن سال به پرسودترین سال برای آمریکایی‌ها شهره شد.[۸۲]. نهنگ شکار اطلس شمالی و نهنگ عنبر بیشتر توسط آمریکایی‌ها و نهنگ قطبی بیشتر توسط هلندی‌ها شکار می‌شد. شکار نهنگ‌ها از سال ۱۹۸۲ به شدت کاهش یافت این به دلیل منع قانونی بود که کمیسیون بین‌المللی شکار نهنگ (IWC) وضع کرده بود، این قانون تا سال ۲۰۰۴ گروه‌های بومی را شامل نمی‌شد.[۸۳]

امروزه ملت‌های شکارچی نهنگ عبارتند از: ژاپنی‌ها، نروژی‌ها و ایسلندی‌ها. آنها با وجود عضویت در IWC و انجمن‌های سیبری، آلاسکا و کانادا همچنان به شکار می‌پردازند. گروه‌هایی که نهنگ‌ها را تنها برای مصرف شخصی و گذران زندگی شکار می‌کنند از سوی گروه‌های بین‌المللی اجازهٔ شکار دارند چون روش شکار این بومی‌ها کمترین آسیب را به محیط زیست و نهنگ‌ها می‌رساند. تنها هنگامی مشکل ایجاد می‌شود که این گروه‌ها از ابزارهای امروزی تر برای شکار نهنگ بهره می‌برند و محصول خود را در بازارها به فروش می‌رسانند. برخی منتقدان بحث می‌کنند که این گروه‌ها تا زمانی می‌توانند ادعا کنند که شکار نهنگ برای گذران زندگی است که تبادلات مالی (با پول نقد) این گروه‌ها فقط در همان محدودهٔ زندگی خود صورت گیرد و تولید و مصرف محصولات به صورت محلی باشد.[۸۴][۸۵][۸۶] در سال ۱۹۴۶ محدودیت‌هایی بر شکار سالانهٔ نهنگ اعمال شد و از آن پس سود این گروه‌هایی که تنها «برای گذران زندگی» شکار می‌کنند به نزدیک به ۳۱ میلیون دلار آمریکا در سال رسید.[۸۳]

دیگر تهدیدها[ویرایش]

انسان‌ها به صورت غیرمستقیم آسیب بیشتری به نهنگ‌ها می‌زنند. نهنگ‌ها ممکن است به صورت ناخواسته (هدف از ماهیگیری نهنگ نباشد) به دام تورهای ماهیگیری کشتی‌های تجاری ماهیگیری بیفتند یا تصادفاً قلاب ماهیگیری را ببلعند. ماهیگیری با تور ایستاده یکی از بزرگترین عوامل مرگ و میر نهنگ‌ها و دیگر پستانداران دریایی است.[۸۷] در این میان نهنگ‌منقاریان بیش از دیگران به دام تورهای ماهیگیری می‌افتند. علاوه بر موارد یاد شده، آلودگی دریایی هم بر نهنگ‌ها بسیار تأثیرگذار است. آلاینده‌های آلی دیرپا به آسانی در بدن این جانوران تجمع می‌کند چون آنها در بالای زنجیرهٔ غذایی قرار دارند و لایهٔ ضخیمی از چربی در بدنشان انباشته‌است. این مسئله برای نهنگ‌های دنداندار شدیدتر است. نهنگ مادری که به این مواد آلوده باشد به آسانی این آلودگی را از راه شیر به فرزندش منتقل می‌کند. در اثر این آلودگی‌ها نهنگ‌ها دچار سرطان دستگاه گوارش می‌شوند یا به بیماری‌های عفونی دچار می‌شوند.[۸۸] بلعیدن مواد سمی مانند کیسه‌های پلاستیکی هم از دیگر خطراتی است که نهنگ‌ها را تهدید می‌کند.[۸۹] حافظان محیط زیست بر این باورند که فاصله‌یابی صوتی کشتی‌ها و زیردریایی‌ها بر برخی گونه‌های نهنگ‌ها اثر منفی می‌گذارد و منجر به خودکشی نهنگ‌ها می‌شود. نشانه‌هایی در این نهنگ‌ها دیده می‌شود که دچار بیماری ناشی از کاهش ناگهانی فشار شده‌اند.[۹۰][۹۱][۹۲][۹۳]

محافظت[ویرایش]

تماشای نهنگ[ویرایش]

برآورد شده‌است که در سال ۲۰۰۸ نزدیک به ۱۳ میلیون تن به تماشای نهنگ‌ها در همهٔ اقیانوس‌ها غیر از اقیانوس منجمد شمالی رفته‌اند.[۹۴] قوانین و آیین‌نامه‌هایی صادر شده‌است تا میزان مزاحمت برای نهنگ‌ها به کمترین حد ممکن برسد.[۹۵] ایسلند، ژاپن و نروژ از جمله کشورهایی اند که هم در زمینهٔ تماشای نهنگ‌ها و هم شکار آنها فعالند. نهنگ‌هایی که بیش از دیگران به قایق‌ها نزدیک می‌شوند در هنگام تماشای نهنگ‌ها، همان‌هایی اند که بیش از دیگران احتمال شکار شدنشان وجود دارد.[۹۶] سالانه تماشای نهنگ ۲٫۱ میلیارد دلار در سراسر جهان درآمدزایی می‌کند و باعث می‌شود که ۱۳ هزار شغل ایجاد شود[۹۷] درحالی که شکار نهنگ تنها ۳۱ میلیون دلار درآمدزایی می‌کند. از این رو به نهنگ‌ها به عنوان یکی از منابع طبیعی نگاه می‌شود که همیشه میان شکار آنها و گردشگری آنها کش مکش وجود دارد.

تغذیه[ویرایش]

دو گروه عمده نهنگ‌ها یعنی نهنگ‌های دندان‌دار و نهنگ‌های بی‌دندان روش و رژیم‌های متفاوتی برای تغذیه دارند. نهنگ‌های دندان‌دار اغلب از ماهی و ماهی مرکب تغذیه می‌کنند. آن‌ها همچنین سخت‌پوستان دریایی را شکار می‌کنند. بعضی گونه‌ها همچون نهنگ خلبان اغلب تنها از ماهی مرکب تغذیه می‌کند. این نهنگ‌ها دارای تعداد کمتری دندان (۷ تا ۱۲ جفت در هر فک) هستند. نهنگ‌های عنبر نیز که متخصص شکار ماهی مرکبند در فک پایینی خود ۲۰ تا ۲۵ دندان دارند که در فک بالایی دندان‌ها وستیجیال هستند و از درون لثه بیرون نمی‌آیند.[۹۸]

یکی از شناخته شده‌ترین روش‌های تغذیه در نهنگ‌های بی‌دندان، روشی است که با نام «شکار حبابی» شناخته می‌شود. در این روش، هر نهنگ حباب‌های هوا را در زیر دریا آزاد می‌کند و دیوارهایی از هوای بالارونده در آب پدیدمی‌آورد. کریل‌ها و ماهیانی که درون دیوار هوایی هستند از ترس به مرکز محدوده دایره‌شکل حبابی می‌روند و در این هنگام نهنگ با باز کردن دهان خود تعداد بسیاری از آن‌ها را در یک بار بالا آمدن از آب می‌بلعد.[۹۹]

رفتار[ویرایش]

رفتارهای فرهنگ‌گونه در میان نهنگ‌ها وجود دارند. بعضی گونه‌های نهنگ دارای روش‌های پیچیده و گاه مبتکرانه‌ای برای تغذیه هستند و این رفتارها از مادر به فرزندانش منتقل می‌شود و آن‌ها آن را فرا می‌گیرند. بررسی‌ها بر روی نهنگ‌های گوژپشت خلیج من نشان داده‌اند که روش‌های ابتکارآمیز شکار نه تنها توسط نهنگ‌ها ابداع می‌شوند، که به سرعت به دیگر نهنگ‌های دسته‌شان منتقل می‌شود.[۱۰۰]

نهنگ‌های نیزه‌ای می‌توانند با تشخیص مکان تجمع مرغان دریایی، به جایی که ماهیان و کریل‌ها تمرکز کرده‌اند بروند.[۱۰۰]

زایش و رفتار جنسی[ویرایش]

بعضی نهنگ‌ها در هنگام نگهداری از بچه‌ها نیاز دارند تا برای تغذیه به ژرفای دریا بروند. در این هنگام، دیگر نهنگ‌های گروه از بچه‌ها مراقبت می‌کنند و به عبارتی «پرستاری بچه» می‌کنند.[۱۰۱]

شکار و وضعیت بقا[ویرایش]

به استثنای نهنگ شکار کوتوله، همه دیگر نهنگ‌های بزرگ‌جثه قربانی شکار گسترده توسط صنعت شکار نهنگ بوده‌اند. بیش از ۲ میلیون نهنگ توسط ابزارهای پیشرفته شکار در قرن ۲۰ام شکار شدند و این باعث شد که نهنگ‌های شکار و خاکستری و قطبی تا سال ۱۹۰۰ به شدت کاهش جمعیت پیدا کنند و تا مرز انقراض پیش بروند.

با آنکه امروزه به نظر می‌آید که جمعیت بسیاری از این‌گونه‌ها در حال بهبود و بازیابی خود است، بعضی هنوز بسیار تهدیدپذیر باقی مانده‌اند. در میان بیشترین تهدید شده‌ها می‌توان به نهنگ شکار اطلس شمالی، نهنگ شکار آرام شمالی، جمعیت‌های نهنگ قطبی ساکن شمال اقیانوس اطلس، جمعیت‌های نهنگ خاکستری ساکن غرب اقیانوس آرام، بیشتر جمعیت‌های نهنگ آبی اشاره کرد.[۱۰۲]

در تبعید[ویرایش]

نهنگ‌ها گاه به منظور نمایش و انجام حرکات نمایشی در جلوی بازدیدکنندگان، به پارک‌های نمایشی پستانداران دریایی برده می‌شوند. نهنگ‌هایی همچون نهنگ سفید از پر هوادارترین نمونه‌های نهنگ در پارک‌هایی همچون سی ورلد هستند.

کنشگران محیط زیست و هواداران حقوق جانوران تاکنون پویش‌های بسیاری را در زمینه جلوگیری از بهره‌گیری نمایشی از این جانوران انجام داده‌اند. در یک نمونه از چنین اقدام‌هایی، کنشگران با ارایه شکایتی به دادگاه بهره‌کشی از نهنگ‌ها در پارک‌های آبی شهرهای اورلاندو و سن دیگو را مخالف با ماده منع بردگی در قانون اساسی آمریکا است. این مبارزه با رای دادگاه مبنی بر آنکه آن ماده دربارهٔ انسان‌ها است و نه جانوران، ناکام ماند.[۱۰۳]

جستارهای وابسته[ویرایش]

منابع[ویرایش]

  • Hoelzel، A. Rus, ed. Marine Mammal Biology: An Evolutionary Approach. Blackwell Publishing, 2002. ISBN ‎0-632-05232-5. 

پانویس[ویرایش]

  1. Gray, Richard (2013-06-13). "How the sperm whale can hold its breath for 90 minutes" (in en-GB). ISSN 0307-1235. Retrieved 2017-09-21. 
  2. Leatherwood et al. 1991, pp. 33–65.
  3. Gormley, Gerard (1990). Orcas of the Gulf: A Natural History. Lincoln, NE: toExcel. p. 10. ISBN 978-0-595-01118-6. 
  4. ScienceDaily 2007.
  5. Dawkins 2004.
  6. Berkeley.
  7. Thewissen 2007.
  8. Falkhe et al. 2011.
  9. ۹٫۰ ۹٫۱ Gatesy 1997.
  10. Kenneth 2001.
  11. Bebej et al. 2012.
  12. Reidenberg 2012, p. 508.
  13. Lam, Andy. "The Convergent Evolution of Marine Fish and Whales". The University of Arizona. Retrieved 17 January 2017. 
  14. Moskowitz, Clara. "Jaw-Dropping Similarity Found in Whales and Pelicans". Live Science. Retrieved 17 January 2017. 
  15. Boisserie et al. 2005, pp. 1537–1541.
  16. PBSa 2012.
  17. Houben et al. 2013, pp. 341–344.
  18. Steeman et al. 2009, pp. 573–585.
  19. Reidenberg 2012, pp. 510–511.
  20. Ralls 1984, pp. 1005–1011.
  21. Reidenberg 2012, pp. 509–510.
  22. Reidenberg 2012, pp. 507–508.
  23. Scholander 1940.
  24. http://www.bbc.com/earth/story/20150820-see-the-worlds-biggest-heart-blue-whales-is-first-to-be-preserved
  25. http://www.livescience.com/49795-strange-animal-hearts.html
  26. Klinowska et al. 1991a, p. 5.
  27. Reidenberg 2012, p. 510.
  28. Edward 1995, p. 11.
  29. Klinowska et al. 1991a, p. 122–262.
  30. Reidenberg 2012, pp. 508.
  31. Cozzi et al. 2009.
  32. Norena et al. 2000, pp. 181–191.
  33. Mass et al. 2007, pp. 701–715.
  34. Jeanette et al. 1990, pp. 505–519.
  35. Reidenberg 2012, pp. 512.
  36. Jeanette et al. 1990, pp. 481–505.
  37. Jeanette et al. 1990, pp. 447–455.
  38. Cranford et al. 2008.
  39. Nummela 2007, pp. 716–733.
  40. Jeanette et al. 1990, pp. 1–19.
  41. Reidenberg 2012, p. 512.
  42. Thewissen 2002.
  43. Ketten 1992, pp. 717–750.
  44. Miller, P. J. O. ; Aoki, K. ; Rendell, L. E. ; Amano, M. (2008). "Stereotypical resting behavior of the sperm whale". Current Biology. 18 (1): R21–R23. PMID 18177706. doi:10.1016/j.cub.2007.11.003. pp. 21–23.
  45. Miller, P. J. O. ; Aoki, K. ; Rendell, L. E. ; Amano, M. (2008). "Stereotypical resting behavior of the sperm whale". Current Biology. 18 (1): R21–R23. PMID 18177706. doi:10.1016/j.cub.2007.11.003. pp. 21–23.
  46. Whitehead 2003, p. 4.
  47. Collins 2012.
  48. Mann 2000, p. 9.
  49. Siebert 2009.
  50. Hof 2007, pp. 1–31.
  51. Fields.
  52. Metcalfe.
  53. Griffin 2015.
  54. Wiley 2011, pp. 575–602.
  55. Leighton et al. 2007, pp. 17–21.
  56. ۵۶٫۰ ۵۶٫۱ Modern Marvels 2007.
  57. Johnson et al., Megaptera novaeangliae.
  58. Zerbini 2006, Megaptera novaeanglia pp. 295–304.
  59. Kennedy 2008, p. 966.
  60. Goldbogen 2010.
  61. Nemoto et al. 1988, pp. 292–296.
  62. Lydersen et al. 1991, Balaenoptera acutorostrata.
  63. Defenders of Wildlife.
  64. Klinowska et al. 1991a, p. 122–162.
  65. Riedman 1991, p. 168.
  66. Morrel 2012.
  67. Smith et al. 1990, Delphinapterus leucus pp. 99–102.
  68. Roman 2010a, The Whale Pump.
  69. ScienceDaily 2010.
  70. ۷۰٫۰ ۷۰٫۱ Roman 2010b.
  71. Geographic 2014.
  72. Roman et al. 2014.
  73. ۷۳٫۰ ۷۳٫۱ Smith et al. 2003, The Whale Fall pp. 311–354.
  74. Fujiwara 2007, The Whale Fall pp. 219–230.
  75. BBC 2004.
  76. ۷۶٫۰ ۷۶٫۱ ۷۶٫۲ ۷۶٫۳ Morrero 2011.
  77. ۷۷٫۰ ۷۷٫۱ Ford 2015.
  78. Proulx 1994, pp. 260–286.
  79. New Bedford.
  80. Stonehouse 2007.
  81. Tonnessen 1982.
  82. PBS.
  83. ۸۳٫۰ ۸۳٫۱ Economist 2012.
  84. Klinowska et al. 1991a, p. 13.
  85. IWCa.
  86. Morseth 1997.
  87. NOAAb.
  88. Metcalfe 2012.
  89. Tsai.
  90. Rommel 2006, Ziphiidae.
  91. Schrope 2003, p. 106.
  92. Kirby 2003.
  93. Piantadosi et al. 2004.
  94. IFAW 2009.
  95. NOAA 2004.
  96. Björgvinsson 2002.
  97. O'Connor 2009.
  98. Hoelzel, Marine Mammal Biology, 220.
  99. Hoelzel, Marine Mammal Biology, 234.
  100. ۱۰۰٫۰ ۱۰۰٫۱ Hoelzel, Marine Mammal Biology, 230.
  101. Hoelzel, Marine Mammal Biology, 353.
  102. Reeves R. R. , Stewart B. S. , Clapham P. J. , Powell J. A. (۲۰۰۲). Sea Mammals of the World: A Complete Guide to Whales, Dolphins, Seals, Sea Lions and Sea Cows. Christopher Helm Publishers Ltd. ۱۸۷. ISBN 0-7136-6334-0. 
  103. «مبارزه حقوقی علیه 'بردگی نهنگ‌ها' در آمریکا ناکام ماند». بی‌بی‌سی پارسی، ۹ فوریه ۲۰۱۲. 

Wikipedia contributors, "Whale," Wikipedia, The Free Encyclopedia, http://en.wikipedia.org/w/index.php?oldid=205699388

منابع[ویرایش]

مقالات[ویرایش]

تارنماها[ویرایش]

اخبار[ویرایش]

  • Northeastern Ohio Universities Colleges of Medicine and Pharmacy (2007). "Whales Descended From Tiny Deer-like Ancestors". Web link. Retrieved 21 December 2007.
  • "New Dawn". Walking with Prehistoric Beasts. 2002. Discovery Channel.
  • Collins, Nick (22 October 2012). "Whale learns to mimic human speech". Web link. Retrieved 22 October 2012.
  • Siebert, Charles (8 July 2009). "Watching Whales Watching Us". Web link. Retrieved 29 August 2015.
  • Fields, R. Douglas. "Are whales smarter than we are?". Web link. Retrieved 9 August 2015.
  • Griffin, Catherine (7 December 2015). "Beluga Bubbles Reveal How These Whales Are Feeling". Web link. Retrieved 19 December 2015.
  • "Milk". Modern Marvels. Season 14. 2008-01-07. The History Channel.
  • "Whale poop pumps up ocean health". 12 October 2010. Web link. Retrieved 18 November 2011.
  • "Whale poo important for ocean ecosystems". 26 May 2014. Web link. Retrieved 18 November 2014.
  • "Rock art hints at whaling origins". 20 April 2004. Web link. "Stone Age people may have started hunting whales as early as 6,000 BC, new evidence from South Korea suggests.". Retrieved 2 September 2015.
  • "Commercial Whaling: Good Whale Hunting". The Economist. 4 March 2012. Retrieved 1 September 2015. 
  • Ford, Catherine (July 2015). "A Savage History: Whaling in the South Pacific and Southern Oceans". Web link.
  • Tsai, Wen-Chu. "Whales and trash-bags". Web link. Retrieved 5 August 2015.
  • Kirby, Alex (8 October 2003). "Sonar may cause Whale deaths". Web link. Retrieved 14 September 2006.
  • "CWA travels to The Petroglyphs of Bangudae". 24 January 2014. Web link. Retrieved 31 August 2015.
  • "Thousand gather for whale's funeral in Vietnam". 23 February 2010. Web link. Retrieved 15 April 2011.
  • "Whale funeral draws 1000 mourners in Vietnam". 14 April 2003. Web link. Retrieved 15 April 2011.