بونوبو

از ویکی‌پدیا، دانشنامهٔ آزاد
پرش به: ناوبری، جستجو
بونوبو
وضعیت بقا
طبقه‌بندی علمی
فرمانرو: جانوران
شاخه: طنابداران
رده: پستانداران
راسته: نخستی‌ها
تیره: کپیها
سرده: شامپانزهها
گونه: P. paniscus
نام علمی
Pan paniscus
شوارتز، ۱۹۲۹
زیستگاه کنونی بونوبو

بونوبو یا شامپانزه کوتوله با نام علمی Pan paniscus گونه‌ای از سردهٔ شمپانزه‌است. نسل بونوبوها در معرض انقراض قرار دارد و زیستگاه فعلی آن‌ها تنها بخشی از جمهوری دموکراتیک کنگو در آفریقا است.

بونوبوها به همراه شامپانزه‌ها نزدیک‌ترین خویشاوند انسان هستند. از آن‌جا که بونوبوها و شامپانزه‌ها هیچ‌یک شناگران ماهری نیستند، احتمالاً جدایی این دو گونه پس از تشکیل رودخانهٔ کنگو در ۱٫۵-۲ میلیون سال پیش آغاز شده‌است.

کوکولوپوری یکی از مناطق غنی از نظر زیستگاه بونوبوها و مرکز اصلی جنگل صلح بونوبو است.[۲]

نظام اجتماعی[ویرایش]

نظام اجتماعی بونوبوها بر مساوات، صلح‌جویی و آمیزش جنسی نهاده‌است. با اینکه گونه‌ای رتبه‌بندی اجتماعی در جامعه‌های ایشان به چشم می‌خورد، روی‌هم‌رفته رفتار افراد با هم بر پایهٔ مساوات است. درگیرهای خشن میان افراد بسیار کم است و معمولاً از آمیزش جنسی برای رفع مناقشات و کاستن تنش‌های موجود میان افراد استفاده می‌شود.

در نظام اجتماعی این کپی‌ها جانوران ماده نقش اصلی را به عهده دارند. غذا غالباً میان همه تقسیم می‌شود و سکس در میان آنها از جایگاه بخصوصی برخوردار است.[۳] بونوبوهای نر حالت تهاجمی بخصوصی ندارند و برخلاف گونه‌های دیگر که درگیر نزاع‌های روزانه‌اند (مانند شامپانزه‌های معمولی) فاقد دستگاه عضلانی قابل ملاحظه هستند. بونوبوها از آمیزش جنسی به عنوان سلام استفاده می‌کنند. آن‌ها به‌جز انسان تنها حیواناتی هستند که همهٔ انواع آمیزش‌های جنسی زیر در آن‌ها مشاهده می‌شود: آمیزش روبه‌رو (طبق‌زنی و آلت‌مالیبوسه زبانی، سکس دهانی[۴]، همجنسگرایی و دوجنسگرایی.[۵]

جامعهٔ ایشان مادرسالار است و منزلت نران با توجه به مادر ایشان تعیین می‌شود. شهرت این کپی‌ها به مساوات‌گری و صلح‌جویی به معنی نبود تهاجمگری در میان ایشان نیست. دیده شده‌است که چند کپی ماده به‌اتفاق بر نری تنها بتازند. تازش بر نران فرومرتبه — در قیاس با نران بلندمرتبه — بسیار شایع‌تر است. با این حال این تازش‌ها —بر خلاف تازش‌ها در اجتماعات شمپانزه‌های معمولی — هرگز مرگبار نیست یعنی تازش مرگبار تا کنون دیده نشده‌است.[۶]

بونوبوها خوراک خود را داوطلبانه با دیگر هم‌نوعان خود تقسیم می‌کنند. به بیانی دیگر بونوبوها ترجیح می‌دهند به جای تنها غذا خوردن آن را تقسیم کنند و غذای خود را با بونوبوی دیگری بخورند.[۷]

ملاحظات تکاملی در خاستگاه انسان[ویرایش]

یک گروه بونوبو

بونوبوها به همراه شمپانزه‌های معمولی نزدیک‌ترین خویشان انسان‌اند. انشقاق شمپانزهٔ معمولی و بونوبو بسی سپس‌ترِِ انشقاق دودمان انسان از شاخهٔ منتهی به این دو کپی، صورت پذیرفته‌است پس فاصلهٔ فیزیولوژیک بونوبو و انسان با آنِ شمپانزه و انسان یکی‌است. سابقهٔ مطالعهٔ شمپانزه‌ها بسی کهن‌تر است. وانگهی به‌سنت، نظام اجتماعی پدرسالار و جنگجوی شمپانزه‌های معمولی چون روزنه‌ای برای نگریستن در گذشتهٔ تاریک نظام اجتماعی دودمان انسان بوده‌است. در جامعهٔ شمپانزه‌ها جنگ بین‌گروهی، کشتار، گوشتخواری، نظام طبقاتی، ابزارسازی و بازی‌های سیاسی بر سر قدرت فراوان یافت می‌شود. اینها همه در جامعه‌های انسانی دیده می‌شود ولی بیشتر به جنبهٔ مردانهٔ آدمیت مربوط می‌شود. با درآمدن بونوبو به صحنه تصویر سنتی از اجتماعات پیشاانسان‌ها به چالش کشیده شد. امروزه عده‌ای از علمگران به چند دلیل بونوبو را مدل بهتری برای جامعهٔ اجداد انسان می‌دانند: ۱) نسبت‌های اندام‌های بدن به یکدیگر در بونوبو به نسبت‌های انسانی نزدیک‌تر است. ۲) چون زیستگاه بونوبو که بیشه‌های پردرخت است به زیستگاههای جد مشترک انسان و شمپانزه نزدیک‌تر است احتمال کم‌تر بودن فشار تکاملی و در نتیجه تغییر کمتر این گونه (در قیاس با شمپانزه) می‌رود.۳) اشتراک کد ژنتیکی مربوط به رفتار تعلقی (دوستانه) در انسان و بونوبو. این کد ژنتیکی در شمپانزهٔ معمولی نیست.[۸]

پانویس[ویرایش]

  1. Fruth, B., Benishay, J.M., Bila-Isia, I., Coxe, S., Dupain, J., Furuichi, T., Hart, J., Hart, T., Hashimoto, C., Hohmann, G., Hurley, M., Ilambu, O., Mulavwa, M., Ndunda, M., Omasombo, V., Reinartz, G., Scherlis, J., Steel, L. & Thompson, J. (2008). Pan paniscus. 2008 IUCN Red List of Threatened Species. IUCN 2008. Retrieved on 4 January 2009 Listed as Endangered (EN A4cd v3.1)
  2. پل اطلاعاتی ایران-آمریکا، بازدید: اکتبر ۲۰۰۸.
  3. ایران امروز، تاریخ طبیعی برای صلح، بازدید: اکتبر ۲۰۰۸.
  4. Manson, J.H.; Perry, S.; Parish, A.R. (1997). "Nonconceptive Sexual Behavior in Bonobos and Capuchins". International Journal of Primatology 18 (5): 767–786.
  5. Frans de Waal, "Bonobo Sex and Society" in Scientific American (March 1995), p. 82ff
  6. Jeroen M.G. Stevens, Hilde Vervaecke, and Linda Van Elsacker, "The Bonobo’s Adaptive Potential: Social Relations under Captive Conditions", The Bonobos" 19-35
  7. [http://www.bbc.co.uk/persian/science/2010/03/100308_l05_ape_food.shtml بونوبوها (نزدیک‌ترین میمون به انسان) غذای خود را داوطلبانه تقسیم می کنند]
  8. Frans B.B. de Waal, "Forword to Behavioral Study Section". The Bonobos 11-18

منابع[ویرایش]

  • Analysis of Chimpanzee History Based on Genome Sequence Alignments
  • Stevens, Jeroen M.G.; Hilde Vervaecke, and Linda Van Elsacker. “The Bonobo’s Adaptive Potential: Social Relations under Captive Conditions”. In The Bonobos, Behavior, Ecology and Conservation. Edited by Takeshi Furuichi and Jo Thompson. Springer, 2008. 19-35. ISBN 978-0-387-74785-9. 
  • de Waal, Frans B.B. “Forword to Behavioral Study Section”. In The Bonobos, Behavior, Ecology and Conservation. Edited by Takeshi Furuichi and Jo Thompson. Springer, 2008. 11-18. ISBN 978-0-387-74785-9. 
جستجو در ویکی‌انبار در ویکی‌انبار پرونده‌هایی دربارهٔ بونوبو موجود است.