نوک‌اردکی

از ویکی‌پدیا، دانشنامهٔ آزاد
پرش به: ناوبری، جستجو
نوک‌اردکی
Platypus.jpg
طبقه‌بندی علمی
فرمانرو: جانوران
شاخه: طنابداران
رده: پستانداران
راسته: تک‌سوراخیان
تیره: نوک‌اردکیان
سرده: Ornithorhynchus
بلومنباخ، ۱۸۰۰
گونه: O. anatinus
نام علمی
Ornithorhynchus anatinus
(Shaw, 1799)
زیستگاه نوک‌اردکی (رنگ تیره‌تر)

نوک‌اردکی یا ارنی‌ترنگ یا پلاتی‌پوس جانوری است پستاندار از رده پستانداران، راسته تک‌سوراخیان (Monotremata) و خانواده نوک‌اردکیان (Ornithorhynchidae) که در جنوب خاوری استرالیا و جزیره تاسمانی در کنار نهرها و رودها، زندگی می‌کند. درازای این جانور از نوک تا دم به ۵۰ تا ۶۰ سانتیمتر می‌رسد. وزنش یک تا دو کیلوگرم است. بدنش پوشیده از موی کوتاه، نرم و قهوه‌ای رنگ است و دمی پهن دارد. منقارش پهن و به شکل منقار مرغابی است. نوک منقار این جانور دارای عصبهای حساسی است که در یافتن غذا به جانور کمک می‌کند. غذای نوک‌اردکی کرم‌ها، حشره‌ها، نرم‌تنان، خرچنگ‌های ریز و بعضی دیگر از جانوران آبزی است.

این جانور منقاری شبیه به منقار اردک دارد. دارای پاهای پره دار است و تخم نیز می‌گذارد؛ ولی با همه این صفات با اردک خویشی ندارد پرنده نیست، زیرا به جای دو پا، چهار پا، و به جای پر، مو دارد. نوک‌اردکی به حالت وحشی فقط در استرالیا و جزیره تاسمانی یافت می‌شود. سال‌ها بود که حتی در باغ وحش‌های کشورهای دیگر نیز پیدا نمی‌شود. نوک‌اردکی جانوری گوشه‌گیر است و نگهداری و مراقبت از آن آسان نیست. برخی از نخستین ماندگاران در استرالیا، پوست چند تا از آنها را برای دانشمندان انگلستان فرستادند. دانشمندان ابتدا خیال کردند که این ماندگاران به قصد شوخی منقار پرنده ای را به پوست حیوانی متصل کرده‌اند. در استرالیا زمانی پیش از حال حاضر تعداد نوک‌اردکی‌ها زیاد بود اما بسیاری از آنها را به خاطر پوستشان کشتند. اکنون قوانینی برای حفاظت آنها وضع شده‌است. نوک‌اردکی بیشتر وقت خود را در آب به سر می‌برد و شناگر و غواص قابلی است. از کرم و خرچنگ خاردار و سایر حیوانات کوچک تغذیه می‌کند. آن‌ها بر کناره‌های رودها و جویبارهایی که در آنجا زندگی می‌کنند دالان‌های درازی برای لانه خود حفر می‌کنند. نوک‌اردکی ماده هر بار فقط یک یا دو تخم می‌گذارد. با آنکه تقریباً ۶۰ سانتی‌متر طول دارد تخمش بسیار کوچک است و از دو و نیم سانتیمتر درازتر نیست. البته نوزادی که از تخم بیرون می‌آید کوچک است؛ ولی با سرعت زیاد رشد می‌کنند و مانند نوزاد سایر پستانداران از پستان مادر شیر می‌خورد. وقتی که نوزادان خیلی کوچکند مادر موقع شیر دادن آنها را با دمش بی‌حرکت نگه می‌دارد.[۱]

نوک‌اردکی بالغ دندان ندارد و غذایش را به کمک نوک سفت منقارش خرد می‌کند و می‌خورد. نوک‌اردکی نر بزرگ‌تر از نوک‌اردکی ماده است و پاهای عقبی آن هر کدام یک خار دارند که به یک کیسه زهر متصل است. نوک‌اردکی ماده در بهار یک تا سه تخم می‌گذارد، قطر هر تخم ۲ سانتیمتر است و پوستی سفید و چرم‌مانند دارد. حیوان ماده معمولاً ۷ تا ۱۰ روز روی تخم‌ها می‌خوابد. نوزاد نوک‌اردکی به کمک دندانی که در فک بالا دارد پوسته تخم را پاره می‌کند. برهنه و نابینا و ناتوان به دنیا می‌آید و سه سانتی‌متر طول دارد و از شیری که از سوراخهای شکم مادر تراوش می‌شود، تغذیه می‌کند. عمر نوک‌اردکیها حدود ۱۰ سال است. چنگال‌های پاهای عقبی مجهز به زهری هستند که در صورت برخورد اثر دردناکی دارند.[۲] این حیوان مانند موش کور در تونل‌هایی که می‌کند زندگی می‌کند با این تفاوت که یک سوی این تونل‌ها به آب منتهی می‌شود.[۲] دو یا سه تخم را در انتهای لانه می‌گذارد که چسبناک و نرم اند.[۲] نوزادان پس از خروج از تخم با لیس زدن خز مادر شیری را که از آن تراوش می‌شود می‌خورند.[۲]

نوک‌اردکی چشمانی تیزبین دارد، اما آنها را فقط وقتی در خشکی یا روی آب است باز می‌کند. این جانور در زیر آب به حس لامسه‌اش یا حس ویژه‌ای که به کمک آن پالس‌های ضعیف الکتریکی ساطع شده از صید را ردیابی می‌کند اتکا دارد.[۳]

کد ژنتیکی[ویرایش]

این جانور متعلق به یکی از شاخه‌های اولیه خانواده پستانداران است و مانند آنها پوشیده از خز (کرک) است و شیر می‌دهد، با این حال مانند خزندگان تخم می‌گذارد. محققان می‌گویند این ترکیب منحصر به فرد مشخصات ناهمگون، در دی ان ای نوک‌اردکی نیز قابل مشاهده است.[۳]




Platypus



مورچه‌خورکs



live birth

کیسه‌دارانs


true placenta

جفت‌دارانns




منابع[ویرایش]

  1. موریس پارکر، برتا: فرهنگنامه پارکر، جلد اول. تهران: شرکت سهامی کتابهای جیبی با همکاری مؤسسه انتشارات فرانکلین. ترجمه و تنظیم و نگارش زیر نظر رضا اقصی. چاپ اول ۱۳۴۶. (در مالکیت عمومی به خاطر قدمت). مدخل اورنیتورنک.
  2. ۲٫۰ ۲٫۱ ۲٫۲ ۲٫۳ رازها و شگفتیهای طبیعت در جهان جانوران نویسندگان: کارن گومن و میتر امری ترجمه به فارسی محمد رضا غفاری
  3. ۳٫۰ ۳٫۱ کد ژنتیکی پلاتیپوس گشوده شد، وب‌گاه بی‌بی‌سی فارسی