اژدر

از ویکی‌پدیا، دانشنامهٔ آزاد
پرش به: ناوبری، جستجو
یک اژدرانداز مارک ۳۲ مد ۱۵ (SVTT) در حال پرتاب یک اژدر سبک‌وزن مارک ۴۶ مد ۵.

اَژدَر یک سلاح انفجاری پرتابی است که از دریا و در درون آب پرتاب می‌شود.

اژدر پرتابهای خود-پیشران است که از رو یا زیر سطح آب پرتاب می‌شود و در درون آب حرکت کرده نزدیک به هدف یا پس از برخورد با آن منفجر می‌شود.بر خلاف کشتی‌های بزرگ، قایق‌ها، زیردریایی‌ها و هواپیماها توانایی حمل توپ‌های بزرگ را ندارند. بنابراین سلاحی کوچکتر و کارا طراحی شد تااین جنگ‌افزارها بتوانند بدون نیاز به حمل توپ‌های سنگین به کشتی‌های بزرگتر آسیب رسانده و آنها را نابود کنند.به ناوچه‌هایی که بر عرشهٔ خود اژدر دارند ناوچه اژدرافکن گفته می‌شود. اژدرها از درون لوله‌ای به نام اژدرانداز پرتاب می‌شوند و هدف از پرتاب آن‌ها معمولاً نابودی زیردریایی‌ها است.

از آنجا كه مقابله با اژدرها غیرممكن و یا بسیار مشكل است این نوع سلاح در زمره مرگبارترین تسلیحات دریایی محسوب می‌شود.[۱].

پیشینه[ویرایش]

ساخت این نوع موشک به قرن‌ها قبل بر می‌گردد. در سال ۱۲۷۵ یک مهندس سوریه‌ای به نام حسن الرماه به توصیف انواع مواد قابل اشتعال و انفجار پرداخته بود، اژدر را این‌چنین توصیف کرده بود:

تخم‌مرغی که خودش حرکت می‌کند و سپس آتش می‌گیرد.

هم‌چنین در این متن به حرکت این وسیله بر روی آب اشاره شده بود.[۲]

پیشینه‌ی استفاده از این موشک‌ها(به معنای امروزی خود) به حوالی ۱۸۶۰ میلادی باز می‌گردد.[۳] در ۱۷ فوریه‌ی سال ۱۸۶۴ برای اولین بار یک زیردریایی به نام ح.ل هانلی توانست با پرتاب یک اژدر به طور موفقیت‌آمیز کشتی یو.اس.اس هاوساتونیک را غرق کند .[۴] تکنولوژی ساخت اژدرها به دوران قبل از جنگ جهانی دوم برمی‌گردد. اولین اژدر توسط یک انگلیسی به نام وایت‌هد در سال ۱۸۶۶ ساخته شد. که با هوای‌فشرده کار می‌کرد و مشخصه‌های اصلی آن بسیار ابتدایی بود. در زیر برخی از این ویژگی‌ها یاد شده‌است:

  • طول : ۴ متر.
  • سیستم رانش : موتور هوای فشرده با تک پروانه.
  • قطر :۳۶ سانتی متر
  • کنترل عمق : شیر هیدرواستاتیکی
  • وزن : ۱۳۵ کیلو گرم
  • کنترل سمت : ندارد
  • سرعت : ۶ گره
  • برد : ۲۰۰ متر الی۶۵۰ متر

که البته این مشخصات در برابر پیشرفت‌های امروزی اژدرها ناچیز است.

اژدرها در قرن بیستم[ویرایش]

اژدر تایپ ۹۳ ژاپنی، نخستین اژدر موفق ژاپنی.

استفاده از اژدر در قرن بیستم به تدریج رایج شد. در جنگ جهانی اول، آلمان از این سلاح برای تغریق کشتی‌های حامل تدارکات انگلیسی استفاده کرد. در سال ۱۹۳۳ ژاپن برای اولین بار توانست اژدری کاملاً کارا را بسازد که به جای هوای فشرده به عنوان سوخت از اکسیژن خالص فشرده استفاده می کرد.[۵] این اژدر تا سال ۱۹۴۵ در نیروی دریایی ژاپن بود.

انواع سامانه‌های پیشرانه[ویرایش]

سامانه‌های سوخت رسانی در یک اژدر عبارتند از:هوای فشرده، گرمایی، اکسیژن خالص، سیمی، با چرخ طیاره، با باتری، مشابه موشک عادی و با توربین گازی .[۳]

انواع سامانه‌های هدایت[ویرایش]

سامانه‌های هدایت در یک اژدر عبارتند از:رادیویی، سیمی و خود هدایت شونده. ممکن است یک اژدر از هیچکدام از سامانه‌های هدایتی استفاده نکند.[۳]

انواع سامانه‌های پرتابه[ویرایش]

یک اژدر را می‌توان از یک کشتی، قایق، هواپیما یا یک زیردریایی پرتاب کرد .[۳]

اژدر مارک ۵۰[ویرایش]

یکی از اژدرهای معروف Mark-50 نام دارد: اژدر Mark-50، اژدر سبک و پیشرفته ایالات متحده می‌باشد و علیه زیردریایی‌های سریع که در اعماق زیاد دریاها حرکت می کنند استفاده می شود. Mark-50 می تواند توسط تمامی هواگردهای ASW و یا تیوب‌های اژدر روی رزمناوها پرتاب شود. قرار بود که Mark-50 به عنوان اژدری سبک و سریع جایگزین Mark-46 شود.اما در نهایت Mark-54 LHT به عنوان جایگزین Mark-46 انتخاب شد.

انرژی شیمیایی مورد نیاز برای سیستم متحرکه این اژدر (SCEPS) در نتیجه افشانه گاز سولفور هگزا فلوراید موجود در یک مخزن کوچک بر روی لیتیم جامد ایجاد می شود. این عمل گرمای زیادی تولید می‌کند که برای ایجاد بخار از آب دریا استفاده می شود. بخار ایجاد شده سبب گردش دورانی اژدر و افزایش قدرت پمپ موتور آن می شود.

اژدر سبک Mark-50

سازنده: Alliant Techsystems, Westinghouse طول:2.28 متر وزن:340 کیلوگرم قطر:324 م م سرعت:40 گره سر جنگی: تقریباً 45کیلوگرم.


انواع اژدر ایرانی[ویرایش]

حوت[ویرایش]

در سال ۸۵ و در جریان برگزاری رزمایش پیامبر اعظم سپاه پاسداران انقلاب اسلامی، خبر شلیك "اژدر حوت" در خلیج فارس رسانه ای شد. اژدر حوت سریع ترین اژدر دنیا در آن زمان معرفی شد. این سلاح سرعت پیمایش ۱۰۰ متر بر ثانیه با سرجنگی ۲۱۰ كیلوگرمی و پیشرانه سوخت جامد است. "حوت" قابلیت شلیك از قایق‌های تندرو و زیردریایی را دارد و می‌تواند در شعاع ۱۵ كیلومتری اهداف سطحی و زیر سطحی را منهدم كند.آنچه كه باعث تمایز حوت در میدان نبرد می‌شود، سرعت زیاد آن است كه عملا شناور هدف، قابلیت فرار را ندارد. سامانه حباب‌سازی كه در قسمت ابتدایی حوت قرار دارد هم باعث می‌شود كه موشك مسیر خود را در لایه‌ای از هوا سیر كند و كمترین تماس را با آب داشته باشد.

۵۵۳[ویرایش]

دیگر اژدری كه در نیروی دریایی ارتش جمهوری اسلامی ایران مورد استفاده قرار می‌گیرد "اژدر ۵۵۳ " است كه از زیردریایی های كلاس كیلو(نور-طارق-یونس) شلیك می شود. عدد ۵۵۳ نشانگر قطر اژدر به اندازه ۵۵۳ میلیمتر است. برد این اژدر در مدل‌های مختلف بین ۱۸ تا ۲۲ كیلومتر است و از سر جنگی ۳۰۰ كیلوگرمی شدید الانفجار بهره می‌برد كه برای انهدام اهداف بزرگ به كار گرفته می‌شود. سرعت اژدر ۵۵۳ در برابر "حوت" كمتر است، به طوری كه سرعت پیمایش آن در بیشترین حد خود به ۲۲ متر بر ثانیه می رسد اما به دلیل وزن سر جنگی، قدرت تخریب آن بیشتر است. باید خاطرنشان كرد زیر دریایی‌های كلاس كیلو قادر به حمل ۱۸ تیر از اژدر ۵۵۳ هستند كه ۶ تیر آن آماده به شلیك و ۱۲ تیر آن در محفظه انبار است.

TEST-71[ویرایش]

سومین اژدر موجود در نیروی دریایی ارتش جمهوری اسلامی ایران اژدر TEST-71 است كه از جمله دقیق‌ترین اژدرهای دنیا است. علت دقت بالای آن استفاده از دو سیستم هدایت "سونار" و "تلوزیونی" است. سونار نوعی سیستم رهگیری است كه در آن با انتشار امواج صوتی و دریافت بازتاب این امواج موقعیت هدف مشخص می‌شود. این اژدر ۱۸۰۰ كیلوگرمی دارای سر جنگی شدید الانفجار ۲۰۵ كیلوگرمی است. بیشینه سرعت آن ۲۰ متر بر ثانیه، برد آن ۲۰ كیلومتر و عمق درگیری آن ۵۰۰ متر است. از این مدل در زیردریایی‌های كلاس كیلو استفاده می‌شود.

والفجر[ویرایش]

آخرین اژدر تولیدی ایران، "اژدر پیشرفته والفجر" است كه با حضور سردار دهقان وزیر دفاع و فرمانده نداجا در سازمان صنایع دریایی از خط تولید آن رونمایی شد. در خصوص این اژدر بجز چند تصویر اطلاعات بیشتری منتشر نشده اما آنچه را كه می توان گفت این است كه "والفجر" از خانواده اژدرهای ۵۵۳ میلیمتری است كه هدایت آن با استفاده از رادار و سونار است. این سیستم هدایتی باعث افزایش دقت اژدر می‌شود به طوری كه در صورت فریب سیستم سونار، بلافاصله سیستم رادار وارد عمل می‌شود و تا لحظه برخورد آن را هدایت می‌كند. آنگونه كه وزیر دفاع ایران گفته "این اژدر از سرجنگی شدید الانفجار برخوردار است." با توجه به تصاویری كه از والفجر منتشر شده به نظر می‌رسد كه سر جنگی این اژدر بین ۲۵۰ تا ۳۰۰ كیلوگرم وزن داشته باشد كه باعث افزایش تخریب آن می‌شود.[۶]


پانویس[ویرایش]

  1. «بررسی تخصصی 4 اژدر ساخت ایران؛ از حوت تا والفجر». پایگاه اطلاع‌رسانی مرکز اسناد انقلاب اسلامی. بازبینی‌شده در 27 مهر 1394. 
  2. A History of Greek Fire and Gunpowder, Johns Hopkins University Press, 1999, p. 203, ISBN 0-8018-5954-9  |first1= missing |last1= in Authors list (help)
  3. ۳٫۰ ۳٫۱ ۳٫۲ ۳٫۳ مقاله‌ی آستین ژوزف، اژدرها
  4. Housatonic
  5. Boyne Pages 127, 254
  6. «بررسی تخصصی 4 اژدر ساخت ایران؛ از حوت تا والفجر». پایگاه اطلاع‌رسانی مرکز اسناد انقلاب اسلامی. بازبینی‌شده در 27 مهر 1394. 

منابع[ویرایش]