آفتاب‌پرست

از ویکی‌پدیا، دانشنامهٔ آزاد
پرش به: ناوبری، جستجو
«حربا» به اینجا تغییرمسیر دارد. برای داستان کوتاهی به این نام، بوقلمون‌صفت را ببینید.
آفتاب‌پرست
طبقه‌بندی علمی
فرمانرو: جانوران
شاخه: طنابداران
رده: خزندگان
راسته: پولک‌داران[۱]
زیرراسته: سوسمارهای درختی[۲]
تیره: آفتاب‌پرستان
سردهها

Bradypodion
Calumma
Chamaeleo
Furcifer
Kinyongia
Nadzikambia
Brookesia
Rieppeleon
beyranvand

آفتاب‌پَرَست یکی از خزندگان است از خانوادهٔ آفتاب‌پرستان[۳] و یکی از معروف‌ترین انواع خزنده به‌شمار می‌آید. طول بدن آن‌ها از 1/5 سانتی‌متر تا 68/5 سانتی‌متر متغیر است.[۴]

واژهٔ انگلیسی آن یعنی Chameleon (کَمِلیون) ریشه یونانیχαμαιλέων (خامایلئون) دارد.[۵]

محل زندگی[ویرایش]

تقريبا نيمي از گونه‌هاي آفتابپرست در جزيره ماداگاسکار زندگي مي‌کنند. تا کنون حدود ۱۶۰ گونه از آفتاب پرست شناخته شده است. آنها از آفريقا به جنوب اروپا و نيز جنوب آسيا تا سريلانکا پراکنده شده اند. آنها همچنين در ايالات متحده، مناطقي مانند هاوايي، کاليفرنيا و فلوريدا ديده شده اند. [۶]


چشم[ویرایش]

چشم آفتابپرست توانایی دید ۳۶۰ درجه را دارد و در یک‌زمان می‌تواند هر دو جهت را ببیند. چشمهای آفتاب‌پرست متمایز از هر خزنده دیگری است. آنها می‌توانند به طور جداگانه و همزمان بر روی دو جسم متفاوت تمرکز کنند، که به آنها اجازه می‌دهد تا چشمان خود را به طور مستقل از یکدیگر حرکت دهند.

هنگامی که آنها طعمه را ببینند، هر دو چشم آنها در همان جهت متمرکز می‌شود و دید آنها بسیار تیز و عمیق می‌شود. آفتاب‌پرست بینایی بسیار خوبی در میان خزندگان دارند که به آنها کمک می‌کند تا حشرات کوچک را از راه دور (۵–۱۰ متر) شکار کنند. آفتاب‌پرست‌ها می‌توانند نور مرئی و اشعه ماورای بنفش را ببینید. آفتاب‌پرست در معرض نور ماوراء بنفش سطح رفتار اجتماعی و فعالیت خود را افزایش می‌دهد و بیشتر تمایل به حمام آفتاب گرفتن و تغذیه دارد. همچنین به احتمال زیاد برای تولید مثل نیز به اشعه ماوراء بنفش نیاز دارند.[۷]

زبان[ویرایش]

زبان‌های بالستیک که ۱٫۵ تا ۲ برابر طول بدن آنها است. آفتاب‌پرست برای شکار طعمه خود که در فاصله‌ای دور قرار دارد از زبانش استفاده می‌کند. زبان آفتابپرست‌ها عملکرد بسیار بالایی دارند و در ۰٫۰۷ ثانیه می‌تواند به شکار برسد. زبان آفتابپرست عضله‌ای بسیار قدرتمند است که با ضربه به طعمه آن را به سمت خود می‌مکد.[۸]

پاها[ویرایش]

پاهای فرخنده. آفتابپرست‌ها با استفاده از پاهای قدرتمند خود می‌توانند میان درختان حرکت کنند. پاها ظاهری انبرک مانند دارند. هر یک از پاهای آفتاب‌پرست دارای پنج انگشت هست که این پاهای تخصصی به آفتاب‌پرست کمک می‌کند تا روی شاخه‌های باریک و یا ناهموار به خوبی حرکت کنند. هر یک از انگشتان نیز دارای پنجه‌های تیزی می‌باشد که هنگام بالا رفتن از درختان و صخره‌ها به آنها کمک می‌کند.[۹]

جنسیت[ویرایش]

آفتاب‌پرست نر معمولاً آراسته تر است. بسیاری سر و یا صورت زیبایی دارند، برآمدگی بینی و نیز برآمدگی شاخ مانندی دارند. بعضی دیگر نیز تاج‌های بزرگی را در بالای سر خود دارند.[۱۰]

گوش[ویرایش]

آفتاب‌پرست نمی‌تواند زیاد بشنود. آفتاب‌پرست نیز مانند مار گوش خارجی یا میانی ندارد. با این حال، آفتاب‌پرست‌ها ناشنوا نیستند. آنها می‌توانند فرکانس‌های صوتی در محدوده ۲۰۰–۶۰۰ هرتز را تشخیص دهند.[۱۱] >

چگونگی تغییر رنگ[ویرایش]

گونه‌های مختلف آفتاب‌پرست می‌توانند رنگ خود را تغییر دهند و به رنگ‌های گوناگونی مانند صورتی، قرمز، نارنجی، سبز، سیاه، قهوه‌ای و زرد در بیایند. آن‌ها این توانایی را به دلیل سلول‌های رنگیزه‌دار ویژه‌ای به نام کروماتوفور که در پوست خود دارند، به دست آورده‌اند. این سلول‌ها به پیام‌های هورمونی و عصبی پاسخ می‌دهند و باعث تغییر رنگ پوست آفتاب‌پرست می‌شوند. پوست آفتاب‌پرست سه لایه از کروماتوفورها دارد:

  • پایین‌ترین لایه از سلول‌های کروماتوفور، که ملانوفور نامیده می‌شوند، رنگیزهٔ تیره رنگ دارند. این سلول‌ها شاخه‌هایی مانند دندریت‌های سلول‌های عصبی دارند که به سوی سطح پوست کشیده شده‌اند.
  • زیر لایهٔ ملانوفورها لایه‌ای از سلول‌هایی به نام گوانوفور یا ایریدوفور وجود دارد که بلورهای بی‌رنگ گوانین انباشته در آن‌ها، نور را به گونه‌ای بازتاب می‌دهند که باعث پدیدارشدن رنگ آبی می‌شود.
  • بالاترین لایه از سلول‌های کروماتوفور، که زانتوفور نامیده می‌شوند، باعث بازتابش نورهای زرد و قرمز می‌شوند.

دانه‌های رنگیزه‌ای که در هر دسته از سلول‌های کروماتوفور وجود دارد، طول موج‌های معینی را جذب می‌کنند و بازتاب می‌دهند. در ملانوفورها این دانه‌های رنگیزه می‌توانند به صورت متفاوت درون شاخه‌های دندریتی پراکنده شوند و در نتیجه انباشتشان در پوست تغییر می‌کند. با تغییر انباشت هر کدام از رنگیزه‌ها در پوست، رنگی که از پوست آفتاب‌پرست به چشم ما نمود می‌یابد، تغییر می‌کند. این دگرگونی‌ها را پیام‌های عصبی و هورمونی هماهنگ می‌کنند.[۱۲]

دلایل تغییر رنگ[ویرایش]

بیشتر مردم می پندارند که آفتاب پرست ها رنگشان را برای هم رنگ شدن با محیط تغییر می دهند. اما پژوهش های دانشمندان نشان می‌دهد که نور، دما و روحیه‌ی جانور باعث تغییر رنگ آفتاب‌پرست می‌شود. گاهی تغییررنگ باعث آسایش بیشتر جانور می‌شود. گاهی به جانور کمک می‌کند با آفتاب‌پرست‌های دیگر ارتباط برقرار کند.

  • نور: در نظر بگیرید که یک آفتاب‌پرست قهوه‌ای می‌خواهد در آفتاب استراحت بکند. مغز آفتاب‌پرست به سلول‌های زرد پوستش می‌گوید از سلول‌های آبی زیرشان بزرگ‌تر شوند، در نتیجه، آفتاب‌پرست سبزرنگ می‌شود و این رنگ روشن کمک می‌کند نور روشن از پوست آفتاب‌پرست بازتاب یابد.
  • دما: اگر آفتاب‌پرست سردش شود، رنگ پوستش تیره‌تر می‌شود تا گرمای بیشتری را از نور خورشید جذب کند.
  • روحیه: اگر آفتاب‌پرست ناراحت شود، رنگ زرد یا قرمز جای رنگ عادی‌اش را می‌گیرد. رنگیزه‌ی ملانین به سطح پوست بالا می‌آید و باعث تیره‌تر شدن رنگ بخش‌هایی از پوست می‌شود. این ظاهر جدید به آفتاب‌پرست‌های دیگر می‌گوید که "من برای جنگیدن آماده‌ام". [۱۳]

پیوند به بیرون[ویرایش]

منابع و پانویس‌ها[ویرایش]

پیوند به بیرون[ویرایش]