جنوبگان

از ویکی‌پدیا، دانشنامهٔ آزاد
پرش به: ناوبری، جستجو

مختصات: ۶۸°۵۰′ جنوبی ۹۰°۳۵′ غربی / ۶۸.۸۳۳°جنوبی ۹۰.۵۸۳°غربی / -68.833; -90.583 (Peter I Island)

جنوبگان
تصویر ماهواره‌ای که نمایان‌گر جنوبگان از فضای بیرونی است.
کوه‌های تانگرا
نقشه جزیره لیوینگستون و جزیره گرینویچ
پایگاه علمی ارهیدسکی در جزیره لیوینگستون در جزایر شتلند جنوبی

جنوبگان به قاره‌ای گفته می‌شود که پیرامون قطب جنوب، زمین را دربر گرفته است. این قاره سردترین نقطه کره زمین است و کمابیش تمام سطح آن با یخ پوشیده شده‌است. کشف این قاره در اواخر ژانویه ۱۸۲۰ توسط کاپیتان جیمز کوک صورت گرفت.

جنوبگان پنجمین قاره بزرگ کره زمین پس از آسیا، آفریقا، آمریکای شمالی و آمریکای جنوبی است؛ ولی با این وجود کمترین جمعیت را میان همه قاره‌ها دارد. همچنین بلندترین میانگین بلندی، کمترین میانگین رطوبت و پایین‌ترین میانگین دما در میان همه قاره‌های جهان به این قاره تعلق دارد.

باور به وجود سرزمینی جنوبگانی یعنی قاره‌ای بس بزرگ که در دورترین نقطه کره زمین قرار گرفته باشد تا بتواند توازن کره زمین را در برابر خشکی‌های عظیم شمال آن حفظ کند از زمان بطلمیوس یعنی سده نخست میلادی وجود داشته‌است. بطلمیوس این مسئله را مطرح می‌کرد که وجود چنین سرزمینی برای حفظ قرینگی خشکی‌ها لازم است. ترسیم خشکی‌های بزرگی در جنوب کره زمین در نقشه‌های قدیمی از جمله در نقشه‌های معروف پیری رئیس، دریاسالار امپراتوری عثمانی (سده ۱۶ میلادی) رایج بود. حتی پس از این‌که در اواخر سده هفدهم کاشفان دریافتند آمریکای جنوبی و استرالیا جزئی از جنوبگان افسانه‌ای نیستند همچنان در باور جغرافی‌دانان آن دوره، منطقه قطب جنوب بسیار بزرگ‌تر از مساحت راستین آن تصور می‌شد.

پنگوئن امپراتور از پرندگانی است که تنها در این قاره زندگی می‌کند.

اهمیت جنوبگان[ویرایش]

اهمیت زیست‌محیطی و مطالعاتی[ویرایش]

به دلیل تأثیر جنوبگان بر روی اقلیم زمین، موقعیت منحصر به فرد آن در قطب جنوب، منابع عظیم زیست‌محیطی و طبیعی و محیط زیست دست نخورده‌اش به کانون توجه جهانیان تبدیل شده است. به صورتیکه می‌توان از آن به عنوان یک آزمایشگاه طبیعی جهت مطالعات علمی در بسیاری از شاخه‌های علوم بهره جست. زیرا این منطقه، ناحیه‌ای کلیدی و مهم برای فهم اکوسیستم کره زمین و محیط زیست آن است. ویژگی‌های منحصر به فرد جنوبگان، در طی ۵۰ سال گذشته، امکان تحقیق بر روی منشأ خشکی‌ها، آلودگی و تغییر در اقلیم زمین را برای دانشمندان فراهم آورده است. هواشناسی جنوبگان شاخص‌های مورد نیاز جهت پیش‌بینی مدل‌های هواشناسی نیم‌کره جنوبی و الگوی چرخش سامانه‌های اقیانوسی در اختیار محققان قرار می‌دهد. مغزه‌های یخی بدست آمده از این قاره به عنوان یک مخزن ارزشمند اطلاعات در خصوص اقلیم گذشته و تاریخ محیطی زمین محسوب می‌شوند.[۱]

اهمیت اقتصادی و استراتژیک[ویرایش]

جنوبگان منطقه‌ای مهم از دید اقتصادی و استراتژیک است. اهمیت اقتصادی آن به دلیل وجود منابع طبیعی و نفت خام است. اهمیت استراتژیک آن به خاطر مسیر دماغه هورن است که در زمان جنگ سرد، اهمیتی حیاتی برای آمریکا داشت. زیرا ناوهای هواپیمابر آمریکایی نمی‌توانند از کانال پاناما عبور کنند.[۲]

اگرچه پس از فروپاشی اتحاد جماهیر شوروی اهمیت اقتصادی جنوبگان به خاطر منافع نفتی بر اهمیت استراتژیک آن برتری یافته است.[۳]

ادعاهای مالکیت[ویرایش]

بر اساس این پیمان، جنوبگان تنها منطقه‌ای برای تحقیقات علمی است و هر گونه فعالیت نظامی و ادعای مالکیت در آن ممنوع است.[۴]

تا کنون ۷ کشور بر بیشتر نقاط جنوبگان ادعای مالکیت داشته‌اند. یک منطقه نیز مورد ادعا قرار نگرفته است.

نقشه مناطق مورد ادعای مالکیت
تاریخ

ادعا

نام کشور قلمرو مختصات قلمرو نقشه
۱۹۰۸  بریتانیا قلمرو قطب جنوب بریتانیاقلمرو بریتانیایی جنوبگان ۲۰ درجه غربی تا ۸۰ درجه غربی Antarctica, United Kingdom territorial claim.svg
۱۹۲۳  نیوزیلند نیوزیلند وابسته راس (Ross) ۱۵۰درجه غربی تا ۱۶۰ درجه شرقی Antarctica, New Zealand territorial claim.svg
۱۹۲۴  فرانسه سرزمین‌های قطب جنوب و جنوبی فرانسه سرزمین ادلی ۱۴۲ درجه و ۲ دقیقه شرقی

تا ۱۳۶ درجه و ۱۱ دقیقه شرقی

Antarctica, France territorial claim.svg
۱۹۲۹  نروژ نروژ جزیره پتر یکم ۶۸°۵۰′ جنوبی ۹۰°۳۵′ غربی / ۶۸.۸۳۳°جنوبی ۹۰.۵۸۳°غربی / -68.833; -90.583 (Peter I Island) Antarctica Peter I Island.png
۱۹۳۳  استرالیا استرالیا قلمرو جنوبگان استرالیا ۱۶۰درجه شرقی تا

۱۴۲درجه و ۲ دقیقه شرقی

و

۱۳۶ درجه و ۱۱ دقیقه شرقی

تا ۴۴ درجه و ۳۸ دقیقه شرقی

Antarctica, Australia territorial claim.svg
۱۹۳۹  نروژ نروژ سرزمین شهبانو ماود ۴۴°۳۸'E تا ۲۰درجه غربی Queen Maud Land in Antarctica.svg
۱۹۴۰  شیلی Antártica Chilena Province قلمرو جنوبگان شیلی ۵۳ درجه غربی تا ۹۰ درجه غربی Antarctica, Chile territorial claim.svg
۱۹۴۳  آرژانتین  آرژانتین قطب جنوب ۲۵ درجه غربی تا ۷۴ درجه غربی Antarctica, Argentina territorial claim.svg
بدون ادعای مالکیت منطقه بدون ادعای مالکیت

(سرزمین ماری بلد)

۹۰درجه غربی تا ۱۵۰درجه غربی

(به غیر از جزیره پتر یکم)

Antarctica, unclaimed.svg

جستارهای وابسته[ویرایش]

منابع[ویرایش]

  1. جوی، پژوهشگاه ملی اقیانوس شناسی و علوم. «مرکز ملی تحقیقات جنوبگان». پژوهشگاه ملی اقیانوس شناسی و علوم جوی. www.inio.ac.ir. بازبینی‌شده در 2016-11-04. 
  2. Keegan, John; Andrew Wheatcroft (1986). Zones of Conflict: An Atlas of Future Wars. New York: Simon and Schuster. ISBN 0-671-60115-6. 
  3. Bergin, Anthony (20 February 2007). "Six reasons Antarctica is crucial". Australian Financial Review. p. 63. 
  4. ATS.aq

مشارکت‌کنندگان ویکی‌پدیا. «Antarctica». در دانشنامهٔ ویکی‌پدیای انگلیسی، بازبینی‌شده در زمان نامشخص.

پیوند به بیرون[ویرایش]

ویکی‌سفر یک راهنمای سفر برای جنوبگان دارد.