جوندگان
| جوندگان محدودهٔ زمانی: پالئوسن پسین - امروز
| |
|---|---|
| |
| در جهت ساعتگرد از بالا چپ: برگچهخوار، خرگوشهای جهنده، سنجاب زمینی زرینپوش، موش خانگی و سگ آبی آمریکای شمالی که نماینده زیرراستههای تشیریختان، دمپولکیریختان، سنجابریختان، موشریختان و بیدسترریختان هستند. | |
| ردهبندی علمی | |
| فرمانرو: | |
| شاخه: | |
| رده: | |
| فرورده: | |
| بالاراسته: | |
| راسته: | جوندگان
|
| زیرراستهها | |
|
سنجابریختان (Sciuromorpha) | |
| |
جَوَندِگان (به لاتین: Rodentia از واژهٔ لاتین rodere به معنای «جویدن») بزرگترین راستهٔ پستانداران را تشکیل میدهند و حدود ۴۰ درصد از کل گونههای پستانداران را شامل میشوند.[۱]
ویژگی اصلی و متمایزکنندهٔ این جانوران، داشتن یک جفت دندان پیشین در هر آرواره است که بهطور مداوم در طول زندگی رشد میکند. این دندانها بدون ریشهاند و مینای آنها تنها در سطح جلویی قرار دارد که باعث میشود با جویدن مواد سخت، لبهای تیز و اسکنهمانند پیدا کنند. جوندگان برای جلوگیری از رشد بیش از حد این دندانها ناچار به جویدن مداوم اجسام مختلف هستند.[۲]
پراکندگی و زیستگاه
[ویرایش]جوندگان تقریباً در تمام قارهها و زیستگاههای جهان، از توندراهای قطبی گرفته تا بیابانهای خشک و سوزان، یافت میشوند و تنها در جنوبگان حضور ندارند.[۳] گونههای مختلف جوندگان میتوانند در زیر زمین، روی زمین، در درختان و حتی در محیطهای آبی زندگی کنند. این پراکندگی وسیع، نشاندهندهٔ سازگاری بالای این راسته است.
ویژگیهای جسمانی و رفتاری
[ویرایش]
جوندگان از نظر اندازه بسیار متنوعاند: از موش کوتوله آفریقایی (با وزن حدود ۵ گرم) تا برگچهخوار که ممکن است تا ۷۰ کیلوگرم وزن داشته باشد.[۴] بیشتر آنها بدنی کوچک و جمعوجور دارند و رژیم غذایی آنها از گیاهخواری تا همهچیزخواری و حتی حشرهخواری متغیر است.
بسیاری از جوندگان دارای سرعت تولیدمثل بالایی هستند که به بقای آنها در طبیعت کمک میکند. این جانوران نقش مهمی در زنجیرهٔ غذایی دارند و غذای اصلی بسیاری از گوشتخواران، پرندگان شکاری و خزندگان را تشکیل میدهند. همچنین با پراکندن دانهها، به تجدید حیات گیاهان کمک میکنند.[۵]
طبقهبندی
[ویرایش]در طبقهبندیهای جانوری، جوندگان را از فروردهٔ جفتداران (Eutheria)، بالاراستهٔ فَرانَخستیها (Euarchontoglires) بهشمار میآورند.
راستهٔ جوندگان به چندین زیرراسته تقسیم میشود که مهمترین آنها عبارتند از:
- سنجابریختان (Sciuromorpha): شامل سنجابها، موشهای کوهی و سگهای آبی.
- موشریختان (Myomorpha): بزرگترین گروه جوندگان که شامل موشها، موشهای صحرایی، همسترها، جربیلها و وُلها میشود.
- تشیریختان (Hystricomorpha): شامل تَشیها، خوکچه هندی و برگچهخوار.
در گذشته خرگوشها نیز در راستهٔ جوندگان قرار میگرفتند، اما امروزه به دلیل تفاوتهای ساختاری (مانند داشتن دو جفت دندان پیشین در فک بالا)، در راستهٔ جداگانهٔ خرگوشسانان (Lagomorpha) طبقهبندی میشوند.[۶]
چند نمونه از جوندگان شناختهشده
[ویرایش]- موش خانگی (Mus musculus): یکی از شناختهشدهترین جوندگان با پراکندگی جهانی.
- سنجاب ایرانی (Sciurus anomalus): جوندهای درختزی که در زاگرس یافت میشود.
- همستر (Cricetinae): گروهی از جوندگان که به عنوان حیوان خانگی نیز نگهداری میشوند.
- تَشی ایرانی (Hystrix indica): بزرگترین جوندهٔ ایران که بدنش از خارهای بلند پوشیده شده است.
جوندگان معمول بهطور کل عبارتند از موشها، موشهای صحرایی، سنجابها، سمورچهها، تشیها، کیسهدهانها، خوکچههای هندی، یربوع، جربیلها، موشهای دالانساز و بیدسترها (سگهای آبی).[۷]
خانوادهها
[ویرایش]| شمالهوددان |
| ||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||
منابع
[ویرایش]- ↑ Musser، Guy؛ Carleton، Michael D. (۲۰۰۵). Rodentia. Wilson, D. E. ; Reeder, D. M. (Eds.). Mammal Species of the World: A Taxonomic and Geographic Reference (3rd ed.). ص. ۷۴۵–۷۵۲. شابک ۰۸۰۱۸۸۲۲۱۴.
- ↑ Hill، Richard؛ Wyse، Gordon؛ Anderson، Margaret (۲۰۱۲). Animal Physiology. Sinauer Associates. ص. ۵۵۶. شابک ۹۷۸-۰۸۷۸۹۳۵۵۹۸.
- ↑ Walker's Mammals of the World. Johns Hopkins University Press. ۱۹۹۹. ص. ۱۶۰۰. شابک ۰۸۰۱۸۵۷۸۹۹.
- ↑ Macdonald، David (۲۰۰۹). The Encyclopedia of Mammals. Oxford University Press. ص. ۶۹۲–۷۰۷. شابک ۹۷۸-۰۱۹۹۲۰۶۰۸۹ مقدار
|شابک=را بررسی کنید: checksum (کمک). - ↑ Carleton، Michael D. (۲۰۰۳). Rodentia. Grzimek's Animal Life Encyclopedia. ص. ۷۴۵–۷۵۶. شابک ۰-۷۸۷۶-۵۷۸۲-۱ مقدار
|شابک=را بررسی کنید: checksum (کمک). - ↑ Mammalogy. Jones & Bartlett Learning. ۲۰۱۳. ص. ۲۱۷. شابک ۹۷۸-۱۴۴۹۶۴۳۱۷۲ مقدار
|شابک=را بررسی کنید: checksum (کمک). - ↑ خطای یادکرد: خطای یادکرد:برچسب
<ref> غیرمجاز؛ متنی برای یادکردهای با نامencyclopedia.comوارد نشده است. (صفحهٔ راهنما را مطالعه کنید.).
|  | ||||||||||||||||
| ددان | |||||||||||||||||
| کتابخانههای ملی | |
|---|---|
| سایر | |
| ||
| سنجاب پرنده کشمیر Eoglaucomys |   .jpg) | |
| سنجاب پرنده بر جدید Glaucomys | ||
| جنگلپر Hylopetes | ||
| سنجابهای پرنده اندونزی Iomys | ||
| سنجاب پرنده کوتوله Petaurillus | ||
| موش پروازی Petinomys | ||
| دندانشیاریها Aeretes | ||
| موش هوایی Aeromys | ||
| سنجاب پرنده پاپری Belomys | ||
| پرندهایهای نامداپها Biswamoyopterus |
| |
| سنجاب پرنده پشمالو Eupetaurus | ||
| سنجابهای بندباز Petaurista | ||
| سنجاب پرنده بر قدیم Pteromys | ||
| سنجاب پرنده دودی Pteromyscus | ||
| سنجاب پرنده دندانپیچیده Trogopterus | ||