آب‌بازسانان

از ویکی‌پدیا، دانشنامهٔ آزاد
پرش به: ناوبری، جستجو
آب‌بازسانان
محدوده زمانی: ائوسن آغازین - اکنون
55 تا 0 میلیون سال پیش
نهنگ گوژپشت
طبقه‌بندی علمی
فرمانرو: جانوران
شاخه: طنابداران
زیرشاخه: مهره‌داران
رده: پستانداران
راسته: Cetacea
(بریسون، ۱۷۶۲)
زیرراسته ها‌

آب‌بازسانان بی‌دندان
آب‌بازسانان دندان‌دار
کهن‌آب‌بازسانان (منقرض)

آب‌بازسانان یا آب‌بازان راسته‌ای از پستانداران هستند که شامل نهنگ‌ها، دلفین‌ها و گرازماهیان می‌شود. آب‌بازسانان پستاندارانی دریایی هستند که با شرایط زیست در آب سازگار شده‌اند. بدن آن‌ها دوکی‌شکل است و دست‌های آن‌ها به صورت باله درآمده‌است. باله‌های کوچک پشتی آن‌ها اندامی تحلیل‌رفته هستند و در طول فرگشت از ساختار و کاربرد آن‌ها ساده‌تر شده‌است. این باله‌های پشتی به ستون فقرات نچسبیده‌اند و در درون بدن پنهان هستند.

آب‌بازسانان تقریباً بی‌مو هستند و پوششی از پیه زیر پوست آن‌ها را پوشانده‌است که امکان شنا در آب‌های سردتر را به آن‌ها می‌دهد. آب‌بازسانان به خاطر هوش بالای خود معروفند. دانش مطالعه آب‌بازان را آب‌بازشناسی[۱] می‌نامند.

پستاندار بودن[ویرایش]

آب‌بازسانان پستاندارند و این یعنی که عضوی از رده پستانداران به شمار می‌روند. نزدیک‌ترین خویشاوندان آن‌ها جفت‌سمان، همانند اسب آبی و آهو، به شمار می‌روند.[۲][۳]

از نشانه‌های پستاندار بودن آب‌بازسانان می‌توان به خون‌گرم بودنشان، تنفس از راه شش، شیردهی به نوزادانشان، و در آوردن مو - هرچند به میزان کم - اشاره کرد.

تغذیه[ویرایش]

آب‌بازسانانی همچون نهنگ عنبر، نهنگ سفید، دلفین‌ها، گرازماهی‌ها در دهان خود دندان دارند و از آن برای شکار ماهی و ماهی مرکب و دیگر جانداران دریایی بهره می‌گیرند. آن‌ها غذا را نمی‌جوند بلکه به یکباره فرو می‌برند؛ این کار برای شکارچیانی همچون نهنگ قاتل - که طعمه‌های بزرگی چون خوک‌های دریایی را شکار می‌کنند - ابتدا با تکه تکه کردن طعمه آغاز می‌شود و سپس هر بخش کوچک بلعیده می‌شود.

آب‌بازسانان بی‌دندان اما در دهان خود به جای دندان، صفحه‌های شانه‌ای دارند که وظیفه تصفیه آب و به دام انداختن جانداران ریزی همچون کریل‌ها را بر عهده دارند. این صفحات از جنس کراتین ساخته شده‌اند؛ همان ماده‌ای که تشکیل دهنده ناخن‌های آدمی است. همهٔ بی‌دندان‌ها اما از پلانکتون‌ها تغذیه نمی‌کنند و نهنگ‌هایی همچون نهنگ گوژپشت از ماهی‌های کوچکی چون ساردین و شاه‌ماهی تغذیه می‌کنند. غذای اصلی نهنگ خاکستری نیز سخت‌پوستان ریز اعماق آب‌ها است.

فرگشت[ویرایش]

نوشتار اصلی: فرگشت آب‌بازسانان

آب‌بازسانان بازماندگان تیره رائولیده از جفت‌سمان هستند که به سم‌های جفت‌گونه خود، اندام‌های ریزشان، و گوشی که همانندی بسیاری به نهنگ‌های نخستین دارد، شناخته می‌شوند.[۴] منشا خشکی این جانوران از نیاز آن‌ها به بالا آمدن به سطح آب و تنفس آشکار است؛ استخوان‌های باله‌های آن‌ها نیز همانند پستانداران خشکی است، از جمله نشانه‌های وستیجیال پای عقبی که از نیاهای چهارپایشان به جا مانده‌اند.

این پرسش که چگونه پستانداران خشکی‌زی به جانورانی ساکن اقیانوس تبدیل شدند تا دهه ۱۹۷۰ در هاله‌ای از ابهام قرار داشت. در این سال کشفیاتی در پاکستان به وقوع پیوستند که چگونگی این گذار را روشن‌تر کردند:[پانویس ۱]

Pakicetus BW.jpg Ambulocetus BW.jpg Kutchicetus BW.jpg Protocetus BW.jpg Janjucetus BW (mirrored).jpg Squalodon BW.jpg
پاکیستوس امبولوستوس کوچیستوس پروتوستوس جانوستوس (آب‌بازسانان بی‌دندان) اسکوالدون (آب‌بازسانان دندان‌دار)

طبقه‌بندی[ویرایش]

جستارهای وابسته[ویرایش]

یادداشت‌ها[ویرایش]

  1. این تصاویر فرگشت فیلوژنتیکی دقیق یک گونه مشخص را نشان نمی‌دهند بلکه چگونگی تبدیل کلی نیاهای چهارپای آب‌بازسانان به جانورانی که با زندگی در آب سازگار شده‌اند را به تصویر می‌کشند.

پانویس[ویرایش]

  1. Cetology
  2. «سنگواره‌های جدید حاکی از خویشاوندی نزدیک اسب آبی و نهنگ‌ها هستند». ScienceDaily. بازبینی‌شده در ۱۳ ژانویه ۲۰۱۲. 
  3. «نهنگ‌های از جانداران ریزجثه‌ای همانند آهو فرگشت یافتند». ScienceDaily. بازبینی‌شده در ۱۳ ژانویه ۲۰۱۲. 
  4. Thewissen, J. G. M., Lisa Noelle Cooper, Mark T. Clementz, Sunil Bajpai et al. “Whales originated from aquatic artiodactyls in the Eocene epoch of India”. In Whales originated from aquatic artiodactyls in the Eocene epoch of India. vol. 450. Nature, 2007. 1190-1195. doi:10.1038/nature06343. 

منابع[ویرایش]

  • Shirihai H. , Jarrett B. (۲۰۰۶). Dolphins and other Marine Mammals of the World. Princeton University Press. ۲۵۴-۲۵۵. ISBN 9780691127576. 
  • Reeves R. R. , Stewart B. S. , Clapham P. J. , Powell J. A. (۲۰۰۲). Sea Mammals of the World: A Complete Guide to Whales, Dolphins, Seals, Sea Lions and Sea Cows. Christopher Helm Publishers Ltd. ۱۸۷. ISBN 0713663340. 
  • برابرهای واژه‌های علمی از: مرتضی عطری (۱۳۸۴). واژه‌نامه علوم زیستی، دوجلدی. همدان: اداره انتشارات دانشگاه بوعلی‌سینا. 
جستجو در ویکی‌انبار در ویکی‌انبار پرونده‌هایی دربارهٔ آب‌بازسانان موجود است.