جنبش غیر‌متعهد

متن مورب

کشورهای عضو جنبش غیر متعهدها در سال ۲۰۰۵ (میلادی)
آبی تیره: عضو، آبی روشن: ناظر

جنبش کشور‏های غیر متعهد یا جنبش عدم تعهد(به انگلیسی: Non-Aligned Movement) (به فرانسوی: Le Mouvement Non-Aligné) در سال ۱۹۶۱ میلادی برابر با ۱۳۴۰ خورشیدی در اوج جنگ سرد و فضای دوقطبی بین غرب و شرق با هدف وحدت میان کشورهایی که نه در اردوگاه کمونیسم و نه در اردوگاه سرمایه‌داری (امپریالیسم)، قرار داشتند، تشکیل شد. نلم جنبش ابتدا "Non-Commitment" بود اما سریعا له نام جدید تغییر یافت. اما با اتمام دوران جنگ سرد، هم اکنون اعضای این جنبش را اکثرا کشورهای در حال توسعه تشکیل می‌دهند.

سران شرکت کننده در اولین اجلاس جنبش عدم تعهد در بلگراد- سال 1961. از راست به چپ یوزیپ بروز تیتو، سوکارنو، جمال عبدالناصر، قوام نکرومه و جواهر لعل نهرو

نخستین تلاش برای ایجاد همگرایی میان کشورهایی که بعدها به غیرمتعدها معروف شدند، در سال ۱۹۵۵ در کنفرانس باندونگ در شهر باندونگ اندونزی انجام شد.جواهر لعل نهرو، جمال عبدالناصر و سوکارنو رؤسای وقت حکومت کشورهای هند، مصر و اندونزی در این اجلاس اندیشه تشکیل چنین سازمانی را مطرح کردند. چون این اتفاق کمی بعد از استقلال هند رخ می داد تحت تاثیر جهان بینی مهاتما گاندی نیز قرار داشت.

در ۱۹۶۱ اولین اجلاس سران عدم تعهد با حضور مارشال یوزیپ بروز تیتو رهبر یوگوسلاوی، قوام نکرومه رهبر غنا، جمال عبدالناصر رئیس جمهور مصر، جواهر لعل نهرو نخست وزیر هندو سوکارنو رهبر استقلای اندونزی در کنفرانسی که در شهر بلگراد در کشور یوگسلاوی برگزار شد، این سازمان موجودیت خود را اعلام کرد.

با پایان جنگ سرد و فروپاشی اردوگاه سوسیالیسم کشورهای عضو جنبش عدم تعهد دچار نوعی بی هویتی شده و دلیل وجود این جنبش که ایجاد موازنه منفی بین دو ابر قدرت دوران جنگ سرد بود از بین رفته است. عده ای را فرض بر این است که جنبش عدم تعهد وارث موازین ضد ضد آمریکایی یا همان ضد امپریالیستی است. این در حالیست که بسیاری از تحلیلگران سیاسی فلسفه وجودی چنین سازمانی را وابسته به جهان دوقطبی می‌دانند و دلیلی برای ادامه حضور جنبش در صحنه بین المللی با معیار ها و مختصات دوران جنگ سرد نمی بینند. ۱۱۸ کشور جهان از جمله ایران که تقریباً بیش از دو سوم اعضای سازمان ملل متحد را تشکیل می‌دهند، عضو جنبش عدم تعهد می‌باشند. هم‌اکنون کشور مصر ریاست دوره‌ای این جنبش را بر عهده دارد. گفتنی است که سران کشورهای عضو جنبش عدم تعهد هر ۳ سال یکبار در اجلاسی با همین نام گرد هم می‌آیند.

ایران و جنبش عدم تعهد

ایران که به دلیل عضویت در پیمان نظامی مرکزی سنتو از عضویت در این جنبش محروم مانده بود در سال 1979 پس از پبروزی انقلاب به جنبش عدم تعهد پیوست. در سال های امولیه حیات جنبش ایرانیان نام آن را به "جنبش ناوابستگان" ترجمه کردند. اما به دلیل عدذم اقبال عمومی نام "غیرمتعهدان" مصطلح گردید. ایران بعد از پیوستن به جنبش در اجلاس سران ۱۹۷۹ در هاوانا و از آن به بعد در همه نشست های مختلف این جنبش حضور داشته است. لغو بر گزاری هفتمین اجلاس سران در بغداد به دلیل تجاوز نظامی عراق به ایران و انتقال این اجلاس به دهلی نو از مهمترین رویدادهای جنبش به حساب می آید. قرار است در سال ۱۳۹۲(۲۰۱۲) اجلاس سران جنبش عدم تعهد در ایران برگزار گردد.

منابع فارسی

روی جلد تنها کتاب فارسی در مورد تاریخ جنبش عدم تعهد.

تاریخ جنبش عدم تعهد نام کتابی است که در سال ۱۳۶۴ به وسیله علی اکبر عبدالرشیدی تحقیق، تهیه و از سوی انتشارات سروش منتشر شده است. این کتاب مشتمل بر اسناد جنبش از ابتدا تا کنون به همراه تحلیل‏هائی از ماهیت ادوار مختلف حیات جنبش است. این کتاب بار دیگر از سوی انتشارات سروش آماده چاپ جدید شده و چاپ دوم با بازنگری اساسی و اضافات به مناسبت برگزاری اجلاس سران جنبش در آماده چاپ شده است. در انتهای این کتاب آلبومی از عکس های مهم مربوط به نشست های مختلف جنبش وجود دارد. طرح روی جلد این کتاب با استفاده از شیوه سیاه قلم به وسیله طراح و گرافیست ایرانی علی خسروی تهیه شده که در بردارنده چهره های بنیانگذاران جنبش است.

ارکان جنبش عدم تعهد

بالاترین رکن جنبش اجلاس سران است که هر سه سال در یکی از کشور های عضو تشکیل می گردد. علاوه بر آن می‏توان از اجلاس سالانه وزیران، اجلاس سالانه کارشناسان، اجلاس سالانه دفتر هماهنگی و نشست‏های تخصصی و دوره‏ای این جنبش نام برد. نشست‏های دوره‏ای جنبش در حاشیه مجمع عمومی سازمان ملل متحد و نشست‏های آژانس‏ها و سازمان‏های تخصصی این سازمان نیز حائز اهمیت است.

نشست‌ها

نشستهای انجام گرفته توسط اعضای جنبش:

• گردهمایی نخست - بلگراد، ۶-۱ سپتامبر، ۱۹۶۱
• گردهمایی دوم - قاهره، ۱۰-۵ اکتبر، ۱۹۶۴
• گردهمایی سوم - لوزاکا، ۱۰-۸ سپتامبر، ۱۹۷۰
• گردهمایی چهارم - الجزیره، ۹-۵ سپتامبر، ۱۹۷۳
• گردهمایی پنجم - کلمبو، ۱۹-۱۶ اوت، ۱۹۷۶
• گردهمایی ششم - هاوانا، ۹-۳ سپتامبر، ۱۹۷۹
• گردهمایی هفتم - دهلی نو، ۱۲-۷ مارس، ۱۹۸۳
• گردهمایی هشتم - حراره، ۶-۱ سپتامبر، ۱۹۸۶
• گردهمایی نهم - بلگراد، ۷-۴ سپتامبر، ۱۹۸۹
• گردهمایی دهم - جاکارتا، ۷-۱ سپتامبر، ۱۹۹۲
• گردهمایی یازدهم - کارتاگنای هند، ۲۰-۱۸ اکتبر، ۱۹۹۵
• گردهمایی دوازدهم - دوربان، ۳-۲ سپتامبر، ۱۹۹۸
• گردهمایی سیزدهم - کوالالامپور، ۲۵-۲۰ فوریه، ۲۰۰۳
• گردهمایی چهاردهم - هاوانا، ۱۶-۱۵ سپتامبر، ۲۰۰۶
• گردهمایی پانزدهم - شرم الشیخ ۱۱-۱۶ جولای، ۲۰۰۹
• گردهمایی شانزدهم - ایران ۲۰۱۲

جستارهای وابسته

• گروه ۱۵

منابع

• ویکی‌پدیای انگلیسی
• جنبش عدم تعهد چیست؟ وب‌گاه بی‌بی‌سی انگلیسی

پیوند به بیرون

• وب‌گاه رسمی جنبش عدم تعهد