خمینی‌شهر

از ویکی‌پدیا، دانشنامهٔ آزاد
پرش به: ناوبری، جستجو
خمینی‌شهر
سده
Sartip Sedei.JPG
کشور Flag of Iran.svg ایران
استان اصفهان
شهرستان خمینی‌شهر
بخش مرکزی
نام(های) قدیمی ماربین، کهندژ، همایون شهر
سال شهرشدن ۱۳۱۰
مردم
جمعیت ۲۲۴،۶۴۶ نفر[۱]
تراکم جمعیت ۱۷۸۲ نفر بر کیلومتر مربع
مذهب شیعه
جغرافیای طبیعی
مساحت ۱۷۵کیلومتر مربع
ارتفاع از سطح دریا ۱۶۵۰
آب‌وهوا
میانگین دمای سالانه ۱۶درجه سانتیگراد
میانگین بارش سالانه ۱۷۰میلیمتر
روزهای یخبندان سالانه

۶۰

روز
اطلاعات شهری
شهردار جناب آقای مهندس حاج حیدری
ره‌آورد کماج، گلابی و سیبری
پیش‌شماره تلفنی ۰۳۱۱
وبگاه www.khomeinishahr.ir
تابلوی خوش‌آمد به شهر
نمای بالایی خمینی شهر

خمینی‌شهر یکی از شهرهای استان اصفهان در مرکز ایران است. این شهر در پیش از انقلاب ۱۳۵۷ همایون شهر و پیش تر از آن سِدِه (سه ده یا سه دژ) و ماربین نامیده می‌شد. این شهر در بخش مرکزی شهرستان خمینی‌شهر قرار دارد. جمعیت آن طبق سرشماری سال ۱۳۹۰ مرکز آمار ایران برابر با ۲۴۴،۶۹۶ بوده و پس از تهران، متراکم‌ترین شهر ایران است.

موقعیت جغرافیایی خمینی شهر[ویرایش]

شهرستان خمینی شهربا مساحت برابر ۱۷۵ کیلومتر مربع، در منطقهٔ بلوک ماربین و در ۱۲ کیلومتری شمال غربی اصفهان واقع شده و ازشمال به شهرستان برخوار و میمه، از شرق و شمال شرقی به شهرستان اصفهان، شمال غربی وغرب به شهرستان نجف آباد، و از جنوب و جنوب غربی به شهرستان فلاورجان و رودخانهٔ زاینده رود محدود می‌شود. نواحی شمال وشمال غربی آن را کوه‌های محمودآباد با ۲۴۷۳ متر و سرچاه ۲۲۵۰ متر و کوه صالح با ۲۵۱۱ متر فراگرفته و نواحی جنوبی وخاوری آن را دشت همواری پوشانده‌است. در شمال شهرستان ارتفاعات سید محمد و پلارت با ارتفاع ۲۴۵۰ متر (محمودآباد)، زیبایی خاصی به منطقه داده‌است. ارتفاع شهرستان از سطح دریا، حدود ۱۵۹۵ متر و به قولی ۱۶۰۲ متر است. بنابراین، ۱۸ متر از اصفهان مرتفع تر می‌باشد. موقعیت جغرافیایی شهر خمینی شهر ً ۴۵ َ۳۱ °۵۱ طول شرقی و ً۰۰ َ۴۱ عرض شمالی است. در برخی کتب دیگر طول و عرض جغرافیایی خمینی شهر را چنین محاسبه نموده‌اند ۵۱ درجه و ۳۵ دقیقه طول شرقی از نصف النهار گرینویچ و۳۲ درجه و ۴۱ دقیقه عرض شمالی از استوا، و نیز ۴۰ دقیقه و ۳۲ درجه عرض جغرافیایی و ۳۳ دقیقه و ۵۱ درجهٔ طول جغرافیایی. دراین ناحیه شاخه‌هایی از زاینده رود به صورت مادی و کانال آب رسانی مورد استفاده قرار می‌گیرد بعلاوه تا کنون هفت رشته قنات، ۱۳۰ حلقهٔ چاه عمیق، و ۶۰ حلقه چاه نیمه عمیق، در خمینی شهر حفر شده‌است. در حال حاضر، از نظر بافت شهری این شهرستان به دو قسمت بافت قدیمی و جدید، تقسیم می‌شود بافت جدید این شهرستان پس از انقلاب اسلامی ایران آغاز و در حال گسترش است شهرک اقماری منظریه نیز از نوع همین بافت است. بافت قدیمی خمینی شهر از جنوب این شهرستان، تا بافت جدید شهری ادامه دارد. در این بافت ساختمان‌های نسبتاً قدیمی و بعضی از ساختمان‌های جدید وجود دارد. این بافت که همان خمینی شهر است از سه محله ورنوسفادران، خوزان، فروشان تشکیل شده‌است.

بخش‌ها و محله‌ها[ویرایش]

علی رغم اینکه این شهر در تقسیم بندی به سه محله بزرگ _ خوزان -فروشان (پری شان (به معنی پریوشها-پری روی‌ها می‌باشد)) و ورنوسفادران (در زبان ولاتی این واژه به معنای قوم ونوسی سلجوقیان اصفهان (سپادران یا سپاهان)) تقسیم می‌شود باید گفت چند محله بزرگ دیگر هم با قدمت چند هزار ساله در حومه این شهر وجود دارد از جمله:درچه، آدریان و دستگردقداده، اسفریز، اندآن، هرستان، تیرانچی، کوشک، قلعه امیریه، کرطمان، می‌باشد. به همراه بخش‌های جدید آن منظریه، هفتصد دستگاه، باقر العلوم، کوی صبا، کوی آزادگان، کوی مهستان و ارغوان را می‌توان نام برد.

تاریخچه خمینی شهر[ویرایش]

این، شهر که در گذشته به نام سده می‌شناختند در ادوار گذشته بخشی از بلوک ماربین از توابع اصفهان محسوب می شده که این قسمتها دارای آب کافی و خاک حاصلخیز بوده‌است. در ابتدا شامل سه روستایا سه ده به نامهای پریشان یا فروشان یا پروشان، خوزان یا خیزان، ورنوسفادران یا بن اصفهان بوده‌است. به همین علت به سده شهرت یافت. هر یک از روستاهای تشکیل دهنده سده، خود بعلت خاصی نام گرفته‌است. در کتاب نصف جهان فی تعریف اصفهان ذکر شده که: فریشان را معرف پریشان و پریشان خود مخفف پریوشان است که از نام زنی به اسم پریوش که در زمان قدیم بنای این قریه را نهاده و به نامش منسوب گشته‌است. خوزان (خوزوان) از واژه ((خوز)) و ((ان)) نشانه کثرت و جمع تشکیل شده‌است. خوز در سنگ نوشته‌های شاهنشاهان هخامنشی بصورت xuvata (uvaja)<nEK و به قوم عیلامیان و سرزمین آنها گفته می‌شد که در منطقه کوهستاهی بین‌النهرین تا فلات ایران گسترده شده‌است. در محله خوزان، کهندژ قرار دارد که وصف آن چنین آمده‌است: در محله خوزان واقع در خمینی شهر، قلعه دفاعی مهمی به نام کهندژ وجود داشته که خرابه‌های آن در محله مزبور موجود است، یکی از نویسندگان عقیده دارد که کهن دژ پایتخت سلاطین کیانی و ساسانی بوده‌است. ورنوسفادرا یا بن اصفهان نیز به دوران ملکشاه سلجوقی باز می‌گردد. به هنگام حاکمیت سلجوقیان ورنوسفادران توسط ملکشاه سلجوقی نامگذاری شد که نام اجداد قوم ((ورنوسی)) (گارد سلطنتی ملکشاه) بوده‌است. در زمان فتح اصفهان توسط حمله افغانها، اهالی این منطقه تا حد توان مقاومت نمودند، چنانکه سرکیس گاننتز در کتاب ((سقوط اصفهان)) می‌نویسد، افغانها نتوانستند دهکده‌های خیزون (خوزان) و بن اصفهان (ورنوسفادران) را تصرف کنند، چون ساکنان این دو دهکده سخت با آنان به مخالفت برخاستند. دکتر سیروس شفقی در کتاب خود بنام ((جغرافیای اصفهان، معتقد است که مقارن کوچ عده‌ای از ساکنان منطقه اصفهان در نیمه دوم هزاره چهارم، قبل از میلاد مسیح، ابادیهای کوچکی در محل فعلی شهر اصفهان و سرتاسر زاینده رود وجود داشته که باآمدن عده‌ای از شمال به فلات مرکزی برجمعیت آنها افزوده شد و دهات جدیدی به وجود آمده‌است، براین اساس می‌توان قدمت اولین کانونهای جمعیتی این خطه را به دوران قبل از اسلام مربوط دانست و در روایات دیگر نیز آمده: حمله اسکندر به سه دژ، گاردژ، کهندژ و دیمیردژ که در این منطقه واقع شده بودند باعث ویران شدن آنها به دست اسکندر مقدونی گردیده و این منطقه تا دوران پادشاهی ساسانیان(۲۲۴ میلادی) یعنی تا ۶ قرن بعد به صورت بیابانی بی آب و علف باقی ماند. تا آنجا که پیروز شاه ساسانی به سلطنت رسید و به دژ آمد و بنا به خواسته او بار دیگر این محل آباد شد، وی دستور حفر قناتی داد که به نام خودش به قنات ((پیروز شاهی)) معروف گردید، و به دستور پیروز شاه مردم متفرق شده، گردهم آمدند و زمینهای ده خوزان و پروشان بین مردم تقسیم شد.

کشاورزی[ویرایش]

خمینی شهر درسالهای نه چندان دوریکی ازتولیدکنندگان اصلی گلابی درسطح استان وکشور بود. باغ داران این شهرعلاوه برشاه میوه، گلابی دوفصله وانواع دیگرگلابی محصولی منحصربه فردوبومی به نام سیبری تولید می‌کنند این میوه خوشمزه، آبدار، تردوباطعم گلابی است که رایحه سیب راهمراه داد. گفتنی است این شهر تولید کنندهٔ بهترین تنباکو ی طلایی جهان می‌باشد که تماماً به کشورهای خارجی صادر می‌گردد. همچنین این شهراز بزرگ ترین تولیدکنندگان گل، انواع کاکتوس ومحصولات گلخانه‌ای می‌باشد به طوریکه بزرگترین شهرک گلخانه‌ای کشوردراین منطقه قراردارد.

علمی ودانشگاهی[ویرایش]

خمینی شهر از بزرگترین شهرهای استان اصفهان بوده و از نظر موقعیت علمی دانشگاهی و صنعتی قابل توجه می‌باشد.دانشگاه آزاد اسلامی واحد خمینی شهر ازبزرگترین وپرافتخارترین دانشگاه‌های آزادایران بابیش از۱۰۰۰۰ دانشجومیباشد. همچنین دانشگاه صنعتی اصفهان، شهرک علمی وتحقییقاتی استان اصفهان واولین پارک رشدعلم وفناوری یونسکودرخاورمیانه در نزدیکی این شهر واقع شده‌است و تحت مدیریت اصفهان می‌باشد. ودانشگاههایی مانندفیض الاسلام، پالایش، جهاددانشگاهی، پیام نور و .. نیز در این شهر وجود دارد.

صنایع و مشاغل[ویرایش]

از صنایع این شهر می‌توان سنگبری، خاتم کاری، نساجی، دباغی، حوله بافی و کشاورزی را نام برد که بیشتر کارخانه‌های سنگبری در شهرک صنعتی محمودآباد قرار دارند و از شهرتی جهانی برخوردار می‌باشد.

زبان[ویرایش]

مردم خمینی شهر به زبان فارسی و لهجه‌ای که خیلی شبیه به مردم اصفهان است صحبت می‌کنند که با کمی دقت قابل تشخیص است اما در محله ورنوسفادران، گویشی به نام ولاتی استفاده می‌شود.(این گویش در اطراف اصفهان نیز بکار می‌رود).

بناهای تاریخی[ویرایش]

از بناهای تاریخی خمینی شهر می‌توان ازعصارخانه محله گارسله در بازارقدیم ورنوسفادران،ایوان جنب امامزاده سید محمد،مجموعه حمامهای اندوان،مجموعه حمام‌های گاردر،مسجد آخوند،مسجد ملا محسن،گورستان ورنوسفادران،مسجد لادره،مسجد ملاحیدر علی، مسجد گاردر،خانه مجیر، مسجد آقا علی اکبر،مسجد ابوالبرکات،مسجد امام حسن عسگری،مسجد جامع فروشان،امامزاده سید ابراهیم ورنوسفادران،حسینیه لادره، کلاس قرآن،حمام درب سید،حمام کوز،خانه سرتیپ سدهی، برج کبوتر،مسجد جامع خوزان، دژ ماربین آتشگاه، عصارخانهٔ صفوی و آرامگاه ابن مردویه، خانه تاریخی خلیلی‌ها واقع در پنج شنبه بازار رانام برد

طبیعتِ خمینی‌شهر[ویرایش]

از نظر آب و هوا می‌توان این شهر را یک منطقه معتدل نامید. برخی مناطق طبیعی این شهر به شرح ذیل است:

  • چشمه بژن
  • چشمه هورموده
  • چشمه حسن و حسین
  • چشمه آخوند
  • چشمه لادر
  • چشمه لادوزخ
  • راه مانده علی
  • دره مویی
  • منطقه کارخانه اسفالت
  • منطقه حفاظت شده قمیشلو
  • چشمه لاوه یا لاوی
  • باغات خمینی شهر که در اثر بی آبی رو به خشک شدن است
  • پارک جنگلی
  • کوه‌های اطراف

شخصیت‌های برجسته[ویرایش]

نوشتار اصلی: :رده: اهالی خمینی‌شهر


- دکترقدمعلی سرامی استاد دانشگاه، نویسنده، شاعر، مترجم، روزنامه‌نگار و پژوهشگر ایرانی در حوزهٔ زبان فارسی است. وی عضو هیأت امنای بنیاد فردوسی است. وی یکی از پنج استاد برتر شاهنامه‌پژوه ایران به انتخاب نخستین دورهٔ جایزهٔ پژوهش پروفسور آقابزرگ ۱۳۹۰است.

سروش سدهی ملقب به شمس الشعرا

− دکتر علیرضا علی‌احمدی وزیرسابق آموزش وپرورش

− پروفسور سید ریحان ظهیر میردامادی (کسیکه اولین بار در جهان دوقلوهای بهم جسبیده جهان را ازهم جدا کرد)

- پروفسور سیدحسن میردامادی پدر علم سرم شناسی ایران − دکتر فضل الله صلواتی - اصغر فرهادی(برنده جایزه اسکار) − حجت الاسلام والمسلمین محمود صلواتی - محسن امیریوسفی کار گردان تئاتر و سینما

- غلامحسین ابراهیمی دینانی فیلسوف معاصر

- رسول جزینی (سرمربی تیم ملی کشتی فرنگی ایران ودستیارسابق محمدبنا)

- دکتر محمدحسن نکویی مهر (معاون وزیر صنعت، معدن و تجارت)

- دکتر عبدالحسین شیروی[۲]

- اصغر حاج حیدری (خاسته)

− پروفسور جعفری

میرزا محمد حسن صاحب جواهر

محمدجعفر صرامی

ـ استاد شهیدمحمد قورچانی (بنیانگذاررشته تکواندودرایران)

نعمت الله صفری فروشانی

− مهندس حسن کریمیان

محمدتقی داورپناه (بزرگترین خیرمدرسه ساز ایران)

− شکراله قصری خوزانی

محمد احمدی فروشانی

− دکترمجتبی آقایی

− دکترمهدی تاتاری

− دکتررضا مختاری

− دکتررسول امیرفتاحی

− سید حسن دیباج فروشانی

− دکتر مصطفی شیروی خوزانی

− دکتر داود رستمی ورنوسفادرانی

− دکتر بهرام محمد سلطانی

− دکتر محمدرضا رئوفی

− دکترمحسن نقدعلی فروشانی

جواد زهتاب شاعر معاصر

− دکتر حاج شیخ محمدرضا صفارنژاد

- سعید بیا بانکی شاعر معاصر

− دکترنورالله حسینخانی

− سردار یحیی رحیم صفوی

− آیت‌الله محمدهادی معرفت − آیت الله سیدمصطفی مهدوی هرستانی − آیت الله سیدجمال صهری − آیت الله فیاض - آیت الله رضا موسوی − آیة الله سید محمد باقر درچه‌ای - آیت الله املایی -آیت‌الله سید محمود میر دامادی - آیت الله شهید شیخ محمدحسین املایی - آیت الله شیخ علی عطائی - آیت الله عبدلحسین هدایت - آیت‌الله شیخ محمد حسین نجفی − آیت الله جبل عاملی − آیت‌الله عطاءالله اشرفی شهید محراب − ایت الله املایی - آیت الله رحیم عمادی اندوانی − − ایت الله شیخ علی مشکوات − آیت الله شریعت موسوی

پانویس[ویرایش]

  1. «نتایج سرشماری سال ۱۳۹۰». معاونت برنامه ریزی استانداری خراسان جنوبی (به نقل از مرکز آمار ایران)، ۱۹ اردیبهشت ۱۳۹۲. بازبینی‌شده در ۱۹ اردیبهشت ۱۳۹۲. 
  2. وبگاه دکتر عبدالحسین شیروی

هنرمندو شاعراستاد فرج اله ابراهیمی (فرهاد اله)

منابع[ویرایش]

  • اطلس گیتاشناسی استان‌های ایران، تهران: ۱۳۸۳خ.
  • مرکزآمارایران
  • جغرافیای استان اصفهان، نشر کتابهای درسی:۱۳۷۹
  • سایت سده
  • سایت ایکنا
  • سایت ایبنا
  • سایت آفتاب
  • فرصت انلاین
  • سده درگذرزمان، رسول صرامی
  • دیارکهن، حجت‌الاسلام میردامادی
  • دیارکهن، رسول صرامی
  • سایت شهرداری خمینی شهر
  • سایت کنسرسیوم محتوای ملی - کتاب حبیب خدا

پیوند به بیرون[ویرایش]