خور (اصفهان)

از ویکی‌پدیا، دانشنامهٔ آزاد
پرش به: ناوبری، جستجو
خور
کشور Flag of Iran.svg ایران
استان اصفهان
شهرستان خور و بیابانک
بخش مرکزی
مردم
جغرافیای طبیعی
ارتفاع از سطح دریا 796 متر
آب‌وهوا
میانگین دمای سالانه در تابستان 33 در زمستان15
اطلاعات شهری
ره‌آورد خرما - صنایع دستی - شیرینی محلی

'خور (khoor) مرکز شهرستان خور و بیابانک از توابع استان اصفهان است. تاریخ شکل گیری آن بدرستی معلوم نیست ولی آنچه از شواهد و قراین و دست نبشته‌های قدیمی استنباط می‌شود حد اقل تا قرن پنجم و ششم هجری می‌توان آثاری هر چند نا محسوس را مشاهده کرد. بر روی یکی از دو طوقه علم وقف بر حسینیه خور تاریخ ۹۷۴ هجری حک شده‌است که مربوط به زمان شاه طهماسب است. قباله‌هایی از خرید و فروش آب و املاک و اسنادی نیز مربوط به ازدواج از دوره شاه سلطان حسین در دست می‌باشد. تصور بر این است که عامل ارتباط در پیدایش خور نقش مهمی داشته‌است و چشمه دریاشو در قله تین ( چشمه‌ای در نخلستان خور) محل مناسبی برای اُتراق کاروانها بوده‌است و همین چشمه مردم رابه سکونت در این محل کشانده‌است خور شرقی‌ترین نقطه استان اصفهان است و ارتفاع آن از سطح دریا ۷۹۶ متر است و با استان‌های خراسان و یزد و سمنان همسایه‌است.

ناصر خسرو در سال ۴۴۴ هجری در سفرنامه خود از بیاذه و گرمه (جرمق) نام برده‌است. وی مجموع آبادی‌های منطقه را ۱۲ مورد تخمین زده و از پیاده (بیاضه) به عنوان مرکز و یکی از پایگاه‌های اسماعیلیه نام برده‌است و از قلعه‌ای در بیاضه نام برده که هنوز آثارش موجود است.

قنات‌های خور و چشمه دریاشور[ویرایش]

  • کلاغو یا کلاگو: قنات کلاغو که یکی از طولانی ترین قنات‌های ایران است در مسیری ۷۲۰۰ متری از مادر چاه تا خور کشیده شده و قدمتی ۹۰۰ ساله دارد به عقیده اهالی حفر کنندهٔ این قنات «میرکلان» نامی بوده‌است.
  • دهزیر: قنات دهزیر که از پرآب ترین قنات‌های کویری است حدود ۴۰۰۰ متر از خور فاصله داشته و قدمت آنه به بیش از ۱۰۰۰ سال می‌رسد و دارای ۶۵ حلقه چاه می‌باشد و از زیر شهر می‌گذرد و اهالی با حفر پایاب به آب آن دسترسی داشته اند. پایاب‌ها که زمانی نمادی از شهر خور بود طی چند سال گذشته به مرور توسط شهرداری مسدود گردیده‌است و در حال حاضر پایاب لرد، یکی از معدود پایاب‌های باقی‌مانده می‌باشد که در فلکه مرکزی شهر ( میدان امام خمینی ) قرار دارد مورد بهره برداری قرار می‌گیرد.
  • شورو یا غفورآباد: قدیمی‌ترین قناتی است که در خور حفر گردیده و بعدها توسط شخصی بنام غفور مرمت گردیده‌است. و به نظر می‌رسد در حال حاضر اثری از آنها باقی نمانده‌است.
  • چشمه دریاشور : این چشمه بر روی تپه ای به نام قل هو الله (سر تل) قرار دارد و آب مورد نیاز بخشی از کشتخوان دشت خور را فراهم میکند

پوشش‌های گیاهی مهم[ویرایش]

  1. بادام تلخ: در گویش خوری «سِریت» تلفظ می‌شود. مغز بادام تلخ را برای از بین بردن سم آن چندین بار در آب می‌جوشانند. موژو نام دیگری است که به این درخت می‌دهند. از چوب آن برای تهیه بیل، کلنگ، عصا و زغال استفاده می‌شود و از شاخه‌های آن سبد بافته می‌شود. از ریشهٔ آن که به روس معروف است برای دباغی پست مشک استفاده می‌کنند.
  2. تاغ:
    • تاغ زرد: درختی با تنه قطور و انشعاباتی با رنک سبز روشن.
    • تاغ سیاه: شبیه تاغ زرد با ساقه‌ای محکم‌تر.
  3. گز:
    • سرخه گز: با رنگ سبز متمایل به قرمز با برگ‌های باریک و رشته مانند.
    • شوره گز: با رنک سبز متمایل به سفید و برای استفاده احشام آنرا در آب می‌شویند تا شوری آن از بین برود.
    • کوره گز: بزرگتر از 2 گز دیگر است و برای دام مناسب نیست و برای جلوگیری از نفوذ شن در مزارع بکار می‌رود.
  4. اشنان(اشنون - اشنیان)*[۱]: این گیاه از خانواده اسفناجیان و بوته‌ای می‌باشد و ارتفاع آن تا ۱۵۰ سانتی متر هم می‌رسد. برگ رسیدهٔ آنرا آسیاب کرده و به عنوان پودر رختشویی بکار می‌ببرند.

اشخاص معروف[ویرایش]

آثار تاریخی[ویرایش]

در خور از دوران گذشته آثار زیادی بر جای نمانده است . در نیم فرسنگی خور ( تقریباً 4 کیلومتر ) کوهی معروف به نام پشت قد پا قرار دارد که بر فراز آن ویرانه ای دیده می شود و در نزدیکی آن محلی به نام شکم اسب وجود دارد که عامه اعتقاد دارند که اسب حضرت علی ( ع ) در آنجا خوابیده و این فرورفتگی را ایجاد کرده است . بنا به گفته مرحوم فره وشی محل گذراندن مردگان زردشتی بوده است .

کمی دورتر از پشته قدم پا در کوه های هُونو ( Hunu ) یک رگه سفید از قله کوه تا پایین امتداد دارد که گویند یکی از مقدسین مشغول ساییدن کشک بوده که کاسه کشک او فروریخته است .

قلعه گبرها : در شرق خور قلعه ای به نام قلعه گبرها وجود داشته است و بنا به گفته چند تن از کشاوزان سالخورده در حدود هشتاد سال پیش بقایای آن را تخریب کرده اند و از خاک آن برای زمین کشاورزی استفاده کرده اند.

گنبد امامزاده سید داوود : شاه عباس در مسافرتی که از اصفهان به مشهد از خور گذشته و یکی از همراهان خود به نام سید داوود را که نسبش به حضرت امام موسی کاظم (ع)رسیده است برای هدایت مردم در آنجا گماشته است . فرم قدیمی گنبد و غرفه های اطراف آن نشانگر معماری دوره صفویه است .از نظر فرم همانند گنبدمسجد شیخ لطف الله(اصفهان) است. ویژگی مهم این گنبد آن است که بدون استفاده از خشت و گل پخته استفاده شده است . این گنبد اکنون در زیر گنبد جدیدی که بر روی آن ساخته شده است پنهان است.

حوض شاه : آب انباری که بنای آنرا به شاه عباس نسبت می دهند . مصالح بکار رفته در آن قلوه سنگ و ساروج است .

قلعه حاج عبدالغفور : در حال حاضر در خور قلعه ای نیست و تنها یک برج نیم استوانه ای آن به جای مانده است . حاج عبدالغفور در اواخر دوره زندیه حاکم خور بوده است وی برای تامین آب قلعه قنات غفور آباد را احداث کرد . اهالی خور این قنات را شورو ( Shuru ) می گویند . این قنات در اردیبهشت سال 1358در اثر سیل ویران گشت .

مسجد عرب ها : تاریخ بنا معلوم نیست .اکنون جزء آثار ثبت شده شهرستان خور در میراث فرهنگی است.

مسجدجامع : در قرن سبزدهم هجری در زمان محمدشاه قاجار به دستور نوروز علیخان فرینانی حاکم خور بنا شده است . این مسجد در اردیبهشت 1358 در اثر سیل ویران شد و به طرز دیگری ساخته شد . هم اکنون نیز ساختمان جدید آن در دست احداث است.

مسجد تارو(Taru) : تاری در لغت به معنای خداست ، مسجد تارو یا مزگت(Mazgat) تارو یعنی مسجد کوچک خدا زیرا چندان وسعتی نداشته . قدیمی ترین مسجد ایران هم تاریخانه دامغان است . مسجد اصلی داخل حصار خور بوده و بعدها بیرون حصار قسمتی بدان افزوده اند و آن را با راهرویی به یکدیگر متصل کرده‌اند . اکنون این مسجد بافت قدیمی خود را ندارد.

پانویس[ویرایش]

  • ^  کتاب ویژگی‌های أشنیان و موارد استفاده آن، محمد تقی صفار، سید محمود رضوی، خسرو دادرس، نشر اداره آموزش. ترویج مشارکت‌های مردمی، زمستان ۱۳۷۲، اداره کل منابع طبیعی استان اصفهان

منابع[ویرایش]