نطنز

نطنز
نطنز °۵۱٫۹۱۶۳شرقی °۳۳٫۵۱۳۴شمالی / ۵۱٫۹۱۶۳;۳۳٫۵۱۳۴ مسجد عبدالصمد نطنز
اطلاعات کلی
کشور	ایران
استان	اصفهان
شهرستان	نطنز
بخش	مرکزی
جغرافیای طبیعی
ارتفاع از سطح دریا	۱۶۶۶ متر

شهر نَطَنز، مرکز شهرستان نطنز، از شهرهای تاریخی و مرکزی ایران است که در استان اصفهان و در میانه راه کاشان به اصفهان در دامنه کوهستان کرکس قرار دارد.

جغرافیا

در تقسیمات رسمی کشوری، نطنز مرکز شهرستان نطنز است. ارتفاع شهر نطنز از دریا ۱۶۰۰ متر است. نطنز دارای آب وهوای معتدل کوهپایه‌ای است.

تاریخ، مردم و فرهنگ

سمعانی در کتاب «انساب» همانند یاقوت در کتاب معجم البلدان، نطنز را «بلیده» یعنی شهر کوچکی از توابع اصفهان خوانده‌است.

زبان : زبان مردم نطنز یکی از گویشهای کهن زبانهای ایرانی است، ولی در روستاهای نطنز و بخش‌های مختلف آن شاهد هستیم که مردم در تلفظ کلمات و بیان جملات هر کدام بنحوی کش و قوس‌های خاصی در تلفظ کلمات می‌دهند.

مراسم: پنجشنبه بازار که از اعصار گذشته در قصبه مرکزی نطنز برگزار میگشته، محلی بوده برای دادوستد که این سنت تا به امروز کماکان ادامه داشته، که می‌توان زیبائی خاصی را از حضور روستائیان مشاهده نمود.دیگر مراسم مرسوم در نطنز همان مراسمهای رایج در ایران بوده منتها با یک ویژه گیهای خاص مثلاً بیشتر در گذشتها که مراسم عروسی در روستاها برگزار می‌گردید با یک شوروحال خاصی بود بطوریکه چند روز طول میکشید مانند مراسم حنابندان، طبقکشی و...، مراسم مذهبی مانند بلندکردن نخل در روز عاشورا و دور چرخاندن آن می‌باشد که همچو دیگر نقاط است و از دیگر مراسم رفتن به زیارت امامزادگان و اهل قبور در شبهای «برات» است که به شب نیمه شعبان گفته می‌شود یعنی در بعدازظهر روز چهاردهم ماه شعبان اهالی بر سر قبور رفتگان خود خیرات و نذورات گذاشته. لباس: در مورد لباس مردم نطنز باید گفت که امروزه بجز ابیانه(آخرین روستای واقع در رودخانه برزرود)که بخش عمده‌ای از فرهنگ گذشته خود را هنوز حفظ داشته، دیگر نقاط به صورت معمول است.

صنایع دستی: یکی از صنایع موجود در مرکز نطنز چینی آن است که هنوز بروش دستی تولید می‌گردد، همچنین یکی دیگر از مشاغل گذشته نطنز حلاجی یا همان پارچه بافیست، که هنوز بعضی از این دستگاه‌های قدیمی موجود می‌باشد. ریسندگی و قالی بافی یکی دیگر از کارهای دستی مناطق نطنز است که دومی یعنی قالی بافی آن هنور در روستاها رایج بوده و تولیدات آن به بازار فرش کاشان گسیل می‌گردد، شیلونگری یکی از کارهای قدیمی موجود در بازار نطنز بوده. بازار شهر نطنز شامل دو قسمت می‌باشد که محله قدیمی آن که به پشت بازار معروف است روزگاری بازار قصبه مرکزی نطنز بوده، که در آن آهنگری، شیلونگری(قفلسازی)، نجاری و خراطی از کارهای متداول آن عصر بوده، که تا چند سالی پیش پیرمردهای بازمانده از آن دوران هم چنان در آن کار می‌کردند.

تحفه نطنز تحفه نطنز در فرهنگ عامه کنایه از نمونه‌ای نادر و کمیاب است که می‌تواند در مورد هر شخص یا هر شیء مصداق پیدا کند، اما قریب به اتفاق سالخوردگان و راویان تاریخ و فرهنگ اجتماعی و ادبیات نطنز براین عقیده‌اند که تحفه نطنز به نوعی محصول خشکبار اطلاق می‌شود که متشکل از میوه‌ای به نام الگ(از خانواده هلو است که بسیار شیرین است و فقط در آبادی‌های نطنز به دست می‌آید) و مغزگردوی آسیاب شده و خاک قند است که در اصطلاح محلی به آن «جوزقند» می‌گویند و برخی به آن گرد دارچین و هل نیز اضافه می‌کنند. اما بسیاری دیگر ازمردم «گلابی» را تحفه نطنز می‌دانند، چرا که «گلابی» نطنز از نظر طعم و مزه در نوع خود بی نظیر است و این بخاطر ترکیبات خاک و آب و هوای ویژه نطنز است، چرا که نهال‌های گلابی نطنز را در مناطق دیگر تکثیر کرده‌اند، اما محصول آنها چنین کیفیتی ندارد... به طور کلی آب و خاک و هوای مساعد خطه نطنز، به گونه ایست که شرایط برای رویش و تولید بهترین نوع محصولات کشاورزی زمینی و باغی را فراهم کرده و در یک کلام می‌توان گفت، تمامی محصولات گیاهی نطنز جنبه «تحفه» دارند واین در شرایطی است که به دلیل نبودن صنایع تبدیلی در این شهرستان هر سال مقدار زیادی از این محصولات از بین می‌روند.

جاذبه‌های تاریخی

آتشکده: این آتشکده بنایی از عهد ساسانی است که در حوالی مسجد جمعه (جامع) و در میان باغی قرار دارد. ارتفاع این بنا از سطح زمین به ۲ متر می‌رسد. آثار کمی از این بنا که شباهت بسیار کاملی به بناهای دوران ساسانی دارد، شامل چهارستون از هفت ستون اولیه و یک اتاق از چهار اتاق آن بجا مانده و بقیه فروریخته‌است. دو تاقچه از چهار تاقچه‌ای که سطح مربع بنا را به تاق فوقانی گنبد متصل می‌کند هنوز باقی است. ابعاد هر یک از اضلاع خارجی بنا ۳۵ /۱۱ متر بود، و ضلع داخل بنا ۷ متر طول درد. دهانه هر تاق ۵/۶۹ متر است. اصل بنا با سنگ لاشه و پوششی از گچ ساخته شده‌است.

مسجد جامع نطنز در کنار چنار کهنسال

مسجد جمعه (جامع): مسجد جمعه یا مسجد جامع نطنز مجموعه‌ای از چندین بنا است که این بناها در دوران الجایتو خدابنده و پسرش ابوسعید بهادرخان به ترتیب زیر ساخته شده‌است: - مسجد بین سالهای ۷۰۴ تا ۷۰۹ هجری. - بقعه شیخ عبدالصمد به سال ۷۰۷ هجری. - ایوان جلوخان خانقاه در سال ۷۱۶ و ۸۱۷ هجری. - مناره که تاریخ پایان بنای آن سال ۷۲۵ هجری نوشته شده‌است. یکی از مورخان به نام «آندره گدار» درباره بنای مسجد جمعه نطنز که از نظر سبک معماری در نوع خود کم نظیر است و نشانه‌هایی از معماری چند دوره را در خود حفظ کرده‌است، می‌نویسد: «مسجد که نسبتاً از خرابی محفوظ مانده مرکب است از یک شبستان هشت ضلعی گنبددار مشرف برصحنی که چهار ایوان دارد. اضلاع صحن را دهلیزها و نمازخانه‌های مختلف به هم متصل می‌سازد. این مسجد از سمت شمال و مشرق و جنوب محدود است به کوچه باریکی که چون به مدخل بزرگ مسجد و مقابل مناره و درگاه خانقاه می‌رسد، وسعت یافته مبدل به میدان کوچکی می‌شود. در سمت غرب ویرانه خانقاه دیده می‌شود، مسجد ۳ مدخل دارد، یک مدخل جنوبی و دو مدخل شمالی، مدخل‌های سمت شمال همسطح حیاط هستند، ولی مدخل جنوبی دهلیزی است که با ۱۲ پله بلند به کف راهرو مسجد می‌رسد...» از نقاط دیدنی مسجد، مکانی در میان صحن مسجد است که با چند پله به کانال قنات آبی می‌رسد که از زیربنای مسجد عبور می‌کند. اصل بنای مسجد با آجر و ملات ساخته و با آهک پوشیده شده‌است. برپهنه چندین کتیبه و سنگ نبشته در گوشه و کنار مسجد، تاریخ تعمیرات، بانیان، معماران و استادان مجرب و مشهوری که در مرمت و بازسازی این مسجد فعالیت داشته اند؛ به خوبی عنوان شده‌است.

بقعه شیخ عبدالصمد نطنزی:[۱] بنای این بقعه با مسجد جمعه چنان مربوط و متصل است که به نظر می‌رسد مقارن یکدیگر یعنی در سال ۷۰۷ هجری ساخته شده‌اند. محور اصلی بقعه و محراب آن که با محور مسجد نزدیک به ۱۰ درجه انحراف دارد و نیز موقعیت راهرو، مقبره و دهلیز مسجد دلیل دیگری است برآن که هر دو بنا در یک زمان ساخته شده‌اند. گنبد این بقعه هرمی شکل و هشت ضلعی است. براساس لوحه‌ای در بقعه شیخ عبدالصمد، ساخت این بقعه به اسماعیل بنای اصفهانی نسبت داده شده‌است. در راهرو مشترک مسجد و مقبره شیخ عبدالصمد سردر مخصوصی برای خانقاه ساخته شده که کتیبه آجری آن به خط ثلث برجسته به خوبی قابل خواندن است. برضریح چوبی روی آرامگاه شیخ عبدالصمد نیز کتیبه‌ای به خط ثلث به چشم می‌خورد با این مضمون «عمل استاد حسین بن استاد اسماعیل سرشگی النطنزی فی تاریخ نه اربع و سنین و الف سنه ۱۰۶۴ کتیبه عبداللطیف.» و بر لوح سنگی روی قبر شیخ چنین حکاکی شده‌است: «هذا الغفور الرحیم الرحمن اللهم صل علی النبی و الولی و الحسن و الحسین و العباد و الباقر و الصادق و الجعفر و الکاظم الموسی و الرضا و التقی و النقی و العسگری و الحجته القائم محمدالمهدی الغازی صاحب الزمان(عج)» "همت مصروف داشت عصمت پناه صالحه خدیجه سلطان بنت شمس طلا در سنه ۱۰۴۵ و این اثر خیر از او باقی ماند. گفتنی است؛ قسمتی از بالای محراب آرامگاه شیخ عبدالصمد هم اکنون در موزه ویکتوریا و آلبرت لندن نگهداری می‌شود. قسمت‌هایی از این محراب در اواخر قرن گذشته به سرقت رفته بود.

رباط شاه عباس: این رباط در عهد شاه عباس اول توسط میرابوالمعالی برزرودی یکی از امرای مقرب دربار (وزیر حضور و مجلس نویس شاه) ساخته شده و دارای جلوخان و سردری با کتیبه سنگ شیشه‌ای به خط ثلث زیبایی است که متأسفانه قسمتی از آن تخریب و ربوده شده و آنچه باقی مانده به لحاظ دیواره سازی و سنگربندی‌های اشرار و راهزنان در مدخل کاروانسرا اکنون به دشواری قابل خواندن است.

گنبد باز: گنبدی است بر قله کوهی کم ارتفاع مشرف به شهر. در کتاب تاریخ زندگانی شاه عباس اول درباره چگونگی ساخت این گنبد چنین آمده‌است: «شاه عباس اول اغلب تمرینات لشکری خود را در دشتی بین نطنز و اردستان انجام می‌داد و شکارگاه‌هایی نیز در این حوالی بود ودر این شکارها، بازهای جنگی و شکاری شرکت داشتند، در سال ۱۰۰۱ هجری قمری که شاه عباس به اردستان و نطنز رفته بود، یکی از بازها که مورد توجه شاه بود و به»بازلوند«شهرت داشت در جنگ با عقابی زخمی شد و پس از چندی مرد و موجب ملال خاطر شهریار سرافراز گشت... و در حین توجه، اشاره علیه براین موجب صادر گشت که حکومت پناه»نجم الدین محمود بیک«حاکم نطنز در مقامی مرتفع عمارت عالیه‌ای جهت دفن»بازلوند«طرح اندازد... و جناب حکومت پناه اطاعت حکم نمود و برقله کوهی رفیع (در همان مکان که عقاب، باز را صید کرده بود) گنبدی عالی طرح افکند و در عرض اندک زمان به اهتمام او به اتمام رسید... و اگر کسی ملاحظه آن عالی بنا بنماید، می‌داند که چه زحمت در اتمام آن بنا رفته و چه مبلغ زر در آنجا خرج شده... و مصالح آن تمامی از شهر نطنز برقله آن کوه که یک فرسنگ است به پشت آدمی برده‌اند...»

جاذبه‌های طبیعی

درخت چنار چند صد ساله این درخت در یکی از محله‌های شهر نطنز که به کوی رهن معروف است واقع شده‌است.قدمت این درخت تنومند طبق گفته اهالی قدیمی محل به زمان امام حسن عسگری می رسد.قطر تنه درخت درقسمت پایین حدود ۶متر و ارتفاع آن به حدود ۳۰ متر می‌رسد.

کوهستان کرکس کوهستان کرکس، بخشی از نیمه شمالی رشته کوههای مرکزی ایران است. کوه کرکس حاصل گدازه‌هایی است که از راه شکاف‌های موجود در سطح زمین به بیرون راه یافته‌اند.قله‌های کوهستان کرکس به علت ارتفاع زیادی که دارند تقریباً در نیمی از سال پوشیده از برف بوده و منبع اصلی چشمه‌های متعددی است که در دامنه‌های این کوهستان جریان دارند. بر اساس گزارش‌های سازمان حفاظت محیط زیست ایران، هم اکنون کل و بز، قوچ و میش وحشی، گراز، گرگ و پایکا در منطقه کرکس زندگی می‌کنند.کوهستان کرکس جزو مناطق حفاظت شده‌است.

شهر طرق، تقريبا درمركز ايران ، در335 كيلومتري تهران،35 كيلومتري نطنز و90كيلومتري شمال اصفهان و نزديكي قلّه كركس قرار دارد.اين شهركوهپايه اي ، داراي آثار باستاني و تاريخي و ديدني فراواني است كه براي نمونه مي توان از قلعه خشتي دوره اشكاني با بيش از2200سال قدمت ، قلعه سنگي دوره ساسانيان ، درخت چنار و سرو 1400ساله، مسجدجامع دوره ايلخاني، امام زادگان چهاربزرگوار(ع)، درياچه هاي طرق و چهار سامون(صابون)، عمارت افسانه اي 40 دختران ،گورستان قديمي و حمام هاني كه از جاذبه هاي گردشگري طرق نيز به شمار مي روند، نام برد. 1- طرق يا طرقرود داراي روستاهاي زيادي است كه؛ نيه ، مزده، طار، كشه، آبكشه ، ورگوران، يحيي آباد، باغستان پايين و باغستان بالا ، از مهم ترين آنها محسوب مي شوند. 2- علامه ذكرياي قزويني دركتاب "آثارالبلاد واخبار العباد"درمورد طرق مي نويسد: (درقرن هفتم هجري قمري)،طرق شهري نزديك اصفهان است و اهالي آن دستي فراخ در ساخت ظروفي از عاج و آبنوس دارندكه مردم شهرهاي ديگر، توانايي ساخت آنها را ندارند. 3- در داخل و اطراف اين شهر ،معادن متعدد سنگ تراورتن قرار دارد و گويش مردم اين ديار"طرقي"است كه از زمان باستاني باقي مانده و شاخه اي از زبان راجي تلقي مي شود. از بزرگان طرق يا طرقرود مي توان از احمدبن ثابت بن محمد طرقي (فقيه ،اصولي،حافظ،نويسنده وخطاط ) نام برد كه متوفي به سال520 هجري قمري است، شيخ تاج الدين طرقي (عالم،اديب ،شاعر ظريف گوي قرن ششم) و سلطان بابا احمد طرقي (عارف) هم از اهالي طرق بوده اند. طرق يا طرق رود داراي آب لوله كشي ،تلفن،برق، گاز، مركز بهداشت وساير امكانات بوده و از جمله محصولات آن زعفران و انگور است طرق در لغتنامه دهخدا طرق: قصبه مرکز شهرستان طرقرود بخش نطنز، شهرستان کاشان در 33هزارگزي جنوب باختري نطنز و يکهزارگزي شمال شوسه نطنز به مورچه خورت. کوهستاني و سردسير با 4430 تن سکنه. آب آن از 17 رشته قنات. محصول آنجا غلات و ميوه‌جات وحبوبات و انگور. شغل مردان زراعت و گله‌داري است و عده اي براي تامين معاش به تهران رفته برمي‌گردند. صنايع دستي آن گيوه چيني و تخت کشي است. تلفن و دبستان و راه فرعي به شوسه دارد. قلعه‌ي خرابه و مسجد آن قديمي است. مزارع يحيي آباد و باقرآباد و هنجوه و ايل آباد جزء اين قصبه است.(از فرهنگ جغرافيايي ايران ج 3). طرق در جنوب نطنز و در کنار راه نطنز به مورچه خورت ميان ياهپود و گردنه طرق در 33300 گزي نطنز واقع شده است.

مسجد جامعه طرق رود

مسجد جامع(جمعه) طرق با قدمتی 700 ساله متعلق به دوره‌ی ایلخانی است و جزء آثار باستانی ایران ثبت شده است. این مسجد دارای دو ایوان شمالی و جنوبی (رو به قبله) و یک شبستان در غرب مسجد است که دارای محراب کاشیکاری شده است. در ورودی این شبستان در راهروی ورودی مسجد است. حیاط مسجد دارایِ حوض فیروزه‌ای رنگ از کاشی لعاب‌دار است که حد فاصل بین دو ایوان شمالی و جنوبی می‌باشد و به طور کلی مسجد دارای معماری اسلامی است.

محراب گچی ایوان جنوبی در اصل بنا وجود نداشته و به تازگی به بنا اضافه شده و دلیل این نظریه شکل معماری ایوان جنوبی و ایوان شمالی یعنی شکل متقارن است که چنین چیزی را نمی‌پذیرد. [همچنین در و پنجره‌های آهنی ورودی ایوانهای شمالی و جنوبی در قبل وجود نداشته و به تازگی به آن اضافه شده]. طاقهای آجری بسیار زیبا با شکلی متقارن و ستونهای مربع شکل موجود در بنا قدمت این بنا را نشان می‌دهد. کف ایوان‌ها و شبستان مسجد کاملاً تخته پوش است تا فرشها و زیراندازها از نم موجود در زمین بنا دور باشد. درِ ورودیِ اصلی چوبی است و دارای نقوش برجسته می‌باشد که اخیراً ترمیم شده است و از شکل در و دستگیره‌های آن می‌شود گفت که متعلق به خود مسجد است، اما هیچگونه تاریخ یا نوشته‌ای در روی آن وجود ندارد. راهرویی در ورودی از کوچه را به حیاط متصل می‌کند. درختی با نام صبرین(درخت صبر(کاج)) با شکلی خاص در حیاط مسجد وجود دارد. به گفته‌ی اهالی شبیه این درخت در ایران وجود ندارد. [تنه بسیار ضخیم این درخت سن بالای این درخت را می رساند.] منطقه شکار ممنوع کرکس در كشور ما علاوه بر مناطقي كه با اسامي پارك ملي، اثر طبيعي ملي، پناهگاه حيات وحش و منطقه حفاظت شده به عنوان نمونه هايي از طبيعت اين مرز و بوم در اختيار سازمان حفاظت محيط زيست قرار دارند اين سازمان در راستاي بخشي از وظايف قانوني خود مبني بر حفاظت از تعادل بوم‌شناختي طبيعت، جلوگيري از انقراض نسل گونه‌هاي مهم گياهي و جانوري و نيز ايجاد محيط مساعد براي تكثير و پرورش گونه‌هاي زيستي كمياب، وظيفه دارد ساير مناطق طبيعي مستعد و ارزشمند كشور را نيز شناسايي نموده و بر چگونگي بهره برداري از منابع موجود در آنها نظارت نمايد. در اجراي اين وظيفه مهم، هم اكنون بيش از 50 منطقه با عنوان شكار ممنوع تحت نظارت سازمان محيط زيست قرار دارند كه كركس يكي از زيباترين آنهاست.

كوههاي بلند و تودرتوي كركس با دره‌هاي پر پيچ و خم و سرسبز آن، مجموعه زيبايي را پديد آورده كه همسايگي آن با كوير، زيبايي آن را دو چندان ساخته است.

كوهستان كركس، با آن همه گستردگي و بلندي، و با آن همه عظمت و اهميت چنان كه بايدوشایدشناخته شده نيست. متأسفانه اطلاعات مربوط به شرايط طبيعي اين توده عظيم كوهستاني به ويژه اقليم، پوشش گياهي و حيات وحش آن بسيار اندك مي باشد. اميد است كه دانش‌پژوهان و دوستداران جاي جاي اين مرز و بوم با انتشار اين گزارش، كركس را نيز از ياد نبرده و در جهت شناخت بهتر و بيشتر آن همت گمارند. كوهستان كركس يكي از مهمترين چهره‌هاي ناهموار طبيعت ايران رشته كوههاي مركزي است كه بصورت ديواره‌اي بلند و گسترده و بطول صدها كيلومتر از استان همدان در جهت جنوب شرقي تا شيركوه در يزد و نهايتاً تا ناحيه بلوچستان كشيده شده است. كوهستان بلند و پرآوازه كركس، بخشي از نيمه شمالي رشته‌ كوههاي مركزي ايران است كه از شمال غربي شهرستان كاشان تا جنوب شرقي شهرستان نطنز ادامه دارد. كوه كركس حاصل گدازه‌هايي است كه از راه شكاف‌هاي موجود در سطح زمين به بيرون راه يافته اند. ويژگيهاي منطقه موقعيت طبيعي

منطقه شكار ممنوع كركس، بخشي از جنوبي‌ترين منطقه كوهستاني كركس است كه شهر نطنز در دامنه شرقي آن قرار داشته و راه ارتباطي اين شهر به كاشان و اصفهان به ترتيب از شرق و جنوب آن مي‌گذرد. اين منطقه از سمت جنوب شرقي به كوير بزرگ اردستان و از سمت غرب و جنوب غربي به بيابانهاي حدفاصل شهرهاي اصفهان و ميمه مشرف است. موقعيت جغرافيايي منطقه مورد نظر در حدفاصل 33 درجه و 25 دقيقه تا 33 درجه و 40 دقيقه عرض شمالي و 51 درجه و 25دقيقه تا 52 درجه طول شرقي از نصف‌النهار گرينويچ قرار دارد. مساحت

سطح زير پوشش كوهستان كركس در استان اصفهان بالغ بر 300 هزار هكتار است كه 7/97 هزار هكتار آن به عنوان منطقه شكار ممنوع انتخاب و اعلام شده است. شرايط اقليمي آگاهي از شرايط اقليمي هر محل مستلزم وجود ايستگاههاي هواشناسي است كه اين منطقه كوهستاني فاقد آن است. آنچه درباره منطقه كركس مي‌توان گفت اين است كه اين منطقه جزو مناطق خشك و نيمه خشك با ميانگين دماي سالانه 5 تا 15 درجه سانتي‌گراد بوده و ميزان بارندگي آن بين 200 تا 400 ميليمتر است. بلندي از سطح دريا منطقه شكار ممنوع كركس شامل كوه معروف كركس و منظومه‌اي از ارتفاعات پيرامون آن است كه بلندترين آنها عبارتند از: كركس 3895

غلبه شاه 3493

لاليوان 3350

ارشد 3199

قلعه تايين 2700

كمرسياه 3630

زيرپل 3630

هشاش 3210

ريزنده 2980

كش قبله 2600 پيشينه حفاظت از منطقه

اين منطقه از شهريور ماه سال 1371 تاكنون با عنوان « شكار ممنوع » تحت كنترل و نظارت سازمان حفاظت محيط زيست قرار گرفته است. مسؤوليت اصلي و مستقيم نظارت بر اين منطقه به عهده اداره كل حفاظت محيط زيست اصفهان مي‌باشد كه بدين منظور يك واحد محيط باني در شهر نطنز احداث شده است. پوشش گياهي

                   يبقله هاي كوهستان كركس به علت ارتفاع زيادي كه دارند تقريباً در نيمي از سال پوشيده از برف بوده و منبع اصلي چشمه‌هاي متعددي است كه در دامنه‌‌هاي اين كوهستان جريان دارند.

دامنه‌هاي كركس به دليل وجود منابع آب كافي و نيز اعتدال شرايط اقليمي و رويش انواع گياهان مرتعي، زينتي و تجاري در رديف مراتع نسبتاً خوب منطقه و كشور است.پوشش گياهي منطقه بيشتر شامل گياهان بوته‌اي ( انواع گندميان، درمنه، گون، گياهان دارويي و … ) و درختچه‌هايي است كه به صورت پراكنده ديده مي‌شود.

                  حيات وحش
                  موقعيت جغرافيایي و شرايط زيستي منطقه كركس به گونه‌اي است كه امكان وجود انواع جانوران وحشي اعم از خزندگان، پرندگان و پستانداراني نظير كل وبز، قوچ و ميش وحشي، آهو، گراز (خوك وحشي )، گرگ، شغال، روباه، كفتار، گربه وحشي، پلنگ، تشي، پايكا ( نوعي موش صحرايي كه در ارتفاعات زيست مي‌كند ) و غيره در آن وجود دارد.
                  بر اساس گزارشهاي موجود، هم اكنون مواردي از آنچه نام برده شد به ويژه كل و بز، قوچ و ميش وحشي، گراز، گرگ و پايكا در منطقه قابل مشاهده و بررسي است. منطقه كركس، در صورت حفاظت كامل از آن مي تواند در شمار بهترين و مستعدترين مناطق حفاظت شده كشور قرار گرفته و بهترين نمونه‌هاي جانوران وحشي را براي استفاده پژوهشي و آموزشي عرضه نمايد. هم اكنون دامنه‌هاي كركس به ويژه دره‌هاي پردرخت آن محيط مساعدي براي تكثير گراز شده است. در سالهاي اخير به لحاظ وجود جمعيت فزاينده گرازها خسارتها و هراس زيادي متوجه روستاييان منطقه شده بطوري كه اداره كل حفاظت محيط زيست اصفهان ناگزير گرديده از طريق صدور پروانه شكار براي اقليتهاي ديني و يا معدوم نمودن گرازها به كمك ميرشكاران محلي، اقدام به تعديل جمعيت اين حيوان بنمايد. 
                  قابليتهاي منطقه
                  منطقه كركس علاوه بر ارزشهاي زيستي (بيولوژيك) به دليل برخورداري از شرايط آب و هوايي مساعد و دامنه‌هاي سرسبز خود محل استقرار باغها و روستاهاي خوش آب و هوايي است كه تعدادي از آنها مانند ابيانه، هنجن، فريزهند، بيدهند، طامه و اوره براي دوستداران طبيعت ايران كاملاً آشنا و شناخته شده‌اند. اين روستاها هرسال و در فصلهاي بهار و تابستان پذيراي جمعيت زيادي هستند كه از شهرستانهاي كاشان و نطنز به ديگر نقاط كشور مهاجرت نموده و در آنجا سكونت گزيده‌اند.اينان هر سال در فرصتهاي مناسب به شهر و ديار خود بازگشته و براي چندين روز و حتي چندين ماه از امكانات طبيعي محل استفاده مي‌نمايند.
                  

جاذبه‌هاي طبيعي و حتي انساني منطقه كركس به حدي است كه حتي در ساير نقاط نقاط كشور نيز دوستداران خاص خود را دارد. روستاي قديمي ابيانه با موقعيت طبيعي چشم‌نواز و نيز معماري و فرهنگ منحصر به فرد خود از جمله ديدني‌ترين نقاط كشور است كه در يكي از زيباترين دره‌هاي واقع در دامنه كوهستان كركس قرار دارد.

                  با توجه به قابليتهاي يادشده، منطقه زيبا و كوهستاني كركس در صورت مديريت و حفاظت ـ به مفهوم واقعي آن ـ مي‌تواند محل مناسبي براي انجام كارهاي تحقيقاتي، آموزشي، فرهنگي و تفريحي باشد. 
                  اهداف حفاظت از منطقه
                  

منطقه كركس با توجه به شرايط خاص جغرافيايي و زيستي موجود در آن از قابليتهاي زيادي براي حفاظت از پوشش گياهي و جانوري غني و متنوع برخوردار است و بي‌توجهي به آن به ويژه از نظر انقراض گونه‌هاي جانوري مي‌تواند جبران ناپذير باشد.

                  بخشهايي از اين منطقه به ويژه برخي دامنه‌هاي واقع در ارتفاعات بالاي 2000 متر آن هم اكنون در شمار دست نخورده‌ترين مناطق طبيعي كشور است كه تا اين زمان به علت دشواربودن دسترسي به آنها از دخالتهاي انساني به دور مانده‌اند.
                  البته طي سالهاي اخير در نتيجه رونق فعاليتهاي معدني در منطقه٬ جاده‌هايي در گوشه و كنار آن احداث گرديده كه اين جاده‌ها دسترسي برخي افراد و گروههاي ناآشنا و بي‌علاقه به طبيعت را به منطقه ممكن ساخته يا خواهند ساخت. اساساً گسترش فعاليتهاي انساني در مناطق طبيعي اعم از جنگلها، مراتع، درياچه‌ها و نظاير آن با تخريب يا آلودگي براي اين مناطق همراه است مگر آنكه اين فعاليتها در چهارچوب قوانين صورت گرفته و از طريق برنامه‌هاي حفاظتي، كنترل و هدايت شوند.

منطقه كركس نيز از اين قاعده مستثني نيست يعني به موازات توسعه فعاليتهاي انساني و نيز تخلفات ناشي از شكار يا چراي بي‌رويه در منطقه، توسعه امكانات حفاظتي آن اجتناب ناپذير است.

                  فعاليتهاي انساني در منطقه
                  قمصر، كاشان، نطنز، اردستان و ميمه در زمره بزرگترين مراكز جمعيتي شهري واقع در دامنه‌هاي كوهستان كركس قرار دارند. شهر كاشان مهمترين قطب اجتماعي و اقتصادي منطقه است كه فعاليت غالب آن خدماتي و صنعتي است. ساير مراكز شهري صرف نظر از برخي فعاليتهاي كارگاهي و خدماتي موجود در آنها عمدتاً بافتي روستایي داشته و اقتصاد آنها مبتني بر باغداري، دامداري و برخي فعاليتهاي كارگاهي و معدني است.
                  كلام آخر اينكه در حال حاضر آنچه وضعيت و امنيت منطقه كركس را تهديد مي‌نمايد در وهله نخست مربوط به فعاليتهاي معدني و تخلفات ناشي از شكار غير مجاز و در مرتبه بعد مربوط به تعليف غير مجاز و بوته‌كني است.
                  فعاليتهاي معدني، تعليف و بوته‌كني معمولاً توسط افراد بومي صورت گرفته و ليكن شكار غير مجاز موضوعي است كه هم از ناحيه افراد محلي و هم توسط افراد غير بومي محيط زيست منطقه را تهديد مي‌نمايد.

حفاظت از منطقه كركس نيز در وهله اول مستلزم شناسايي كامل منطقه و در مراحل بعدي، شناسايي عوامل تخريب و اجراي برنامه‌هاي حفاظت و كنترل است. در شرايط كنوني به نطر مي‌رسد كه تبديل اين منطقه به منطقه حفاظت شده راه را براي حفاظت كاملتر آن هموار سازد. منابع مورد استفاده مکان های تاریخی واقع در طرقرود . مسجد جامع(جمعه) دوره ايلخانيان 700 سال پيش ثبت شده در فهرست آثار ملی ایران 2. حسينيه محله پايي و نخل زیبای ان 3. حسينيه محله بالا محل برگزاري نماز جمعه در گذشته نزدیک 4. قلعه طرق بسیار قديمي در حال بررسی قدمت است 5. درياچه يا بند فصلي طرق 6. استخر فصلي چهار سامون 7. سروخوابيده مسجد جامع 8. چنار۱۳۰۰ساله محله بالا 9. عمارت افسانه اي ۴۰ دختران 10. آسيابهاي آبي قديمي به تعداد زياد 11. تل اوگري 12. معادن سنگ تراورتن سرخ، کرم و ليمويي 13. دشت بزرگ ده زيره 14. دشت هاي بنفش زعفران 15. قبرستان (مسلمانان وزرتشتيان) (رز هَدا) 16. درخت زيباي مينجوين در دل کمر طرق 17. حمام هوني 18. حمام سلطان بابا احمد 19. قلعه سنگي ساساني 20. رشته کوه کرکس و قلل آن 21. نخل حسينيه‌ي محله پائين 22. کمر باقروطرق 23. آب چيک چيک 24. دشت گوري 25. چشمه باغستان بالا 26. باغستانهاي بالا وپايين 27. يحيي أباد 28. لادريجه 29. زبان طرقي(شنيدني نه ديدني) 30. چهار سامون (چار صابون) 31. دشت بزرگ طرق 32. بيدستون(ويستون) 33. مسجد هوني 34. مسجد محله پايين 35. مقبره سلطان بابا احمد طرقي 36. قبور سادات طرق 37. کودهن 38. قنات برزن 39. قنات درکه 40. قنات کَه جوبه 41. آب هِل مهدي کور 42. آب بوسون شاه 43. آب درهمله 44. اسار جير 45. اسار ميون 46. اسار بالا 47. دشت برزن 48. کمر علي 49. کمر نقي 50. امام زادگان چهار بزرگوار قلعه طرق قرار گرفتن اين قلعه بر روي بلندي و ديوار هاي مرتفع و غير قابل نفوذ آن شکوه و عظمت خاصي دارد که هر بيننده اي را جذب خود ميکند. اين قلعه بر روي يک کمر ساخته شده. سازنده يا سازندگان ان هنوز مشخص نيستند اما يکپارچه بودن مصالح بکار رفته و شکل ساختماني بيروني و معماري آن از جنوبي ترين قسمت تا شمالي ترين قسمت ان بيان کنده وجود يک فکر واحد در ساخت آن است. کاربرد اين قلعه بيشتر براي محافظت و انبار کردن محصولات کشاورزي از جمله گندم و جو و کشمش و ساير محصولات کشاورزي است. شکل اتاق ها و تقسيماتي که در کف و زير زمين اتاق ها وجود دارد و وجود خمره هايي به قطر يک متر و کمتر که متاسفانه اکنون وجود ندارند مبين اين قضيه است. درب ورودي قلعه در ميان يک ديوار محکم و آجري با قطر حدود يک متر قرار داده شده که اتاق نگهبان قلعه که اکنون بازسازي شده در بالاي اين درب محکم وجود دارد که از طريق حفره اي ديد کاملي به جلوي در قلعه دارد که قلعه بان را از هويت افرادي که در مي‌زدند مطلع ميکرده.

اين قلعه داراي يک راهروي اصلي است که از ابتدا تا انتهاي قلعه کشيده شده که راهروهاي کوچکتري اين راهروي اصلي را در چند نقطه از اول تا اخر قلعه قطع مي‌کند. ساختمان هاي موجود عموما در 3 طبفه ساخته شده اند که به شکل خاصي سعي شده از فضاي داخل قلعه نهايت استفاده صورت بگيرد در اين قلعه بيش از 300 اتاق دارد وجود دو عدد سرويس بهداشتي در قسمت شرقي و غربي که خود داراي معماري خاصي از نظر بهداشتي و دفع فضولات است شايد کمتر مسکوني بودن آن را بيان کند. سقف اتاق ها به دو صورت خشتي ضربي و تخته چوبي شکل گرفته که کاربري‌هاي متفاوت اتاقهاي قلعه را بيان ميکند. در يک سوم انتهايي اين قلعه تاريخي که بر روي سطح صاف يک کمر بنا شده است يک ميدان وجود دارد که قلعه را به دو بخش پايين و بالا تقسيم مي‌کند. در گوشه اين ميدان يک چاهي وجود دارد که در سنگ حفر شده است و به سبک خاصي تراشيده شده و به اتاقي بزرگ در اندازه حدود 20 متر مربع با شکلي غير منظم در زير قلعه که خود نيز از تراشيده شدن سنگ بدنه پاييني قلعه ايجاد شده برخورد ميکند، اين اتاق نيز داراي سکوهاي بزرگ و کوچک است که کاربري آن مشخص نيست . ورود به اين اتاق از قسمت شرقي قلعه هنوز وجود دارد. قسمتي از بناي قلعه(شمال شرقي) بر اثر زلزله و از هم پاشيدگي سنگ کمر زيرين آن فرو ريخته که اثار آن هنوز باقي است.اين اثر مورد توجه ميراث فرهنگي شهرستان نطنز قرار گرفته و در حال مرمت است. مسجد جامع طرق: مسجد جامع(جمعه) طرق با قدمتي 700 ساله متعلق به دوره ايلخاني است و جزء آثار باستاني ايران ثبت شده است. مسجد به طور کلي داراي معماري اسلامي است. اين مسجد داراي دو ايوان شمالي و جنوبي (رو به قبله) و يک شبستان در غرب مسجد است که داراي محراب است. اين شبستان در انتهاي راهروي ورودي مسجد است. حياط مسجد دارايِ حوض فيروزه‌اي رنگ از کاشي لعاب‌دار است که حد فاصل بين دو شبستان شمالي و جنوبي مي‌باشد. محراب شبستان جنوبي در اصل بنا وجود نداشته و به تازگي به بنا اضافه شده و دليل اين نظريه شکل معماري ايوان جنوبي يعني شکل متقارن است که چنين چيزي را نمي‌پذيرد. طاقهاي آجري بسيار زيبا با شکلي متقارن و ستونهاي مربع شکل موجود در بنا قدمت اين بنا را نشان مي‌دهد. کف ايوان‌ها و شبستان مسجد کاملاً تخته پوش است تا از نم موجود در زمين بنا دور باشد. درِ وروديِ اصلي چوبي است و داراي نقوش برجسته مي‌باشد که اخيراً ترميم شده است و از شکل در و دستگيره‌هاي آن مي‌شود گفت که متعلق به خود مسجد است، اما هيچگونه تاريخ يا نوشته‌اي در روي آن وجود ندارد. راهرويي در ورودي از کوچه را به حياط متصل مي‌کند. درخت سروي با شکلي غير طبيعي در حياط مسجد وجود دارد. به گفته‌ي اهالي شبيه اين درخت در ايران وجود ندارد. آثار متعددي در اين مسجد وجود داشته که به علت سهل‌انگاري به سرقت رفته و خبر موثقي از وضعيت آنها در دست نيست. به گفته‌ي ساکنين طرق احتمال آتشکده بودن اين بنا در قبل از بناي فعلي وجود دارد. اين بنا توسط اهالي و ميراث فرهنگي بازسازي شده و توجه گردشگران داخلي و خارجي را به خود جلب نموده است. آداب و رسوم - استان اصفهان -طرقرود آتش‌افروزى و جل جلانى

در نطنز و آبادى‌هاى آن رسم است که در شب‌هاى هفدهم، هيجدهم و نوزدهم دى‌ماه کودکان در دسته‌هاى مختلف جمع مى‌شوند و هر دسته در يکى از تپه‌ها و بلندى‌هاى آبادى بوته و خار و هيزم را که از پيش جمع کرده‌اند آتش مى‌زنند به‌طورى‌که شعله‌هاى آتش سراسر آبادى را روش کند. آنها معتقدند روشنائى اگر به درخت‌ها برسد آن‌ سال ميوه و سردرختى بيشتر مى‌شود و آفات از بين مى‌رود.

برخى به نيت آنکه درختان ميوه بيشترى بدهند به قبرستان رفته و سنگ‌هاى کوچک و بزرگ جمع مى‌کنند و به شاخه‌هاى درختان مى‌آويزند. در مراسم آتش‌افروزى بعد از خاموش شدن آتش‌ها و تاريکى دوباره به ده برمى‌گردند و به يک نفر توبرهٔ بزرگى مى‌دهند و به‌حالت گروهى به در خانه‌ها رفته، گاهى دسته‌ها با هم برخورد مى‌کنند و با هم درگير مى‌شوند تا يکى پيروز شود. 

شب اسفند

در کاشان و اطراف آن ماه را سى‌روز محاسبه مى‌کنند و براى گرفتن جشن شب اول اسفند قرار جشن مى‌گذارند. از يک‌ماه تا چهل روز پيش از اسفند قرار مى‌گذارند که در يک روز و يک شب همهٔ اهل آبادى شب اسفند بگيرند. اين نوع محاسبه را به کاشى‌ها منسوب مى‌دارند.

چلهٔ بزرگ و چلهٔ کوچک در مرق (Marag) طرقرودبراى زمستان تقسيم‌بندى مخصوص دارند: ده روز اول زمستان و چهل روز بعد از آن‌را ”چلهٔ بزرگ“ و بيست روز بعدى را ”چلهٔ کوچک“ مى‌دانند و به ده روز بعد ”امن و بهمن“ مى‌گويند. از ده روز باقى‌مانده هفت رو”سرما پيرزن“ و سه روز ”سرما عجوزه“ است.

در طرقروداسترک نطنزهم چله از دهم دى‌ماه شروع مى‌شود و تا بيستم بهمن ادامه دارد. اين چهل روز را به چهار قسمت کرده‌اند که هر قسمت ده روز است و هر ده روز نامى دارد: ده روز اول را چلهٔ بزرگ يا چلهٔ قوس مى‌نامند. ده روز دوم را چلهٔ کوچک و ده روز سوم را چلهٔ برزگر و ده روز چهارم را چلهٔ جولا مى‌نامند. در اين مدت بنا به‌رسم محل برزگران به‌خانهٔ مالک مى‌روند و برف بام‌ها را پائين مى‌کنند. در آن روز زن ارباب آش هوا مى‌پزد تا بعد از روئيدن برف‌ها از اين آش ميل کنند.

اسنبدىطرقرود 

مردم طرقرودو اطراف آن ماه‌هاى سال ار سى روز حساب مى‌کنند و يک سال را سيصد و شصت روز و حساب پنج‌روز باقيمانده را جدا نگه مى‌دارند و آن‌را پنجه مى‌نامند. به اين ترتيب، بيست و پنجمين بهمن ماه تقويم رسمى شب اول اسفند است که آن‌را شب اسبند رعينى يا زراعتى مى‌نامند و عقيده دارند هر سال ده پانزده روز قبل از رسيدن اسفند باد معتدل مى‌وزد که به آن ”باد اسبند“ مى‌گويند و آن‌را پيک بهار مى‌دانند.

در اين شب دکاندارها دکان‌ها را چراغانى مى‌کنند. آرايش دکان‌هاى سبزى‌فروشى بسيار زيبا صورت مى‌گيرد. آجيل‌فروشان براى اسبندى آجيل آچار درست مى‌کنند و خوردن اين آجيل در اين شب رسم است. اهالىطرقرود در اين شب براى شام پلو مى‌پزند و پلو ماهى دودى يا چلو با کوکو مى‌پزند يا کشمش‌پلو مى‌خورند. پنير و ماست نيز بر سر سفره براى شگون مى‌گذارند. معتقدند در اين شب نبايد تخم‌مرغ خوردو بايد آن‌را در خانه نگاه داشت.

مراسم ازدواج

ازدواج با خواستگارى آغاز مى‌شود. اگر والدين دختر موافقت خود را اعلام نمايند. داماد در شبى خوش‌يمن خوانچه به خانهٔ عروس مى‌فرستد. اين خوانچه از شيريني، يک جلد قرآن، آئينه، سبزي، شربت، حنا، هل، ميخک، دارچين، نمک، کندر، تخم‌مرغ، شانه، اسفند و ابريشم هفت‌رنگ است. اين شکل از مراسم بيشتر از جندق مشاهده مى‌شود.

هنگام بردن خوانچه کسى پيشاپيش گروه قصيده‌اى در مدح ائمه اطهار مى‌خواند و بقيه صلوات مى‌فرستند. و وارد خانه عروس مى‌شوند. بعد از اين مرحله مراسم عقد با حضور بستگان دو طرف برگزار مى‌شود. در اين مراسم زنى با سوزن خياطى ابريشم هفت رنگ را به سر عروس و داماد مى‌کشد يعنى آنها را به‌هم مى‌دوزد تا پيوند آنها ابدى شود.

صبح روز بعد دو مرد و دو زن از بستگان عروس و داماد مردم را براى صرف چاى و شيرينى دعوت مى‌کنند. به اين رسم طلبون مى‌گويند. در اين مجلس يک زن خوش‌شانس حلقه‌اى به‌دست عروس و کفشى به پاى او مى‌کند. سه روز بعد مجلس سيمان عروس برگزار مى‌شود که مردها در خانه داماد و زن‌ها درخانه عروس جمع مى‌شوند.

مراسم زفاف و بردن عروس سه چهار روز بعد از عقد يا چند ماه و حتى دو سال هم مى‌تواند طول بکشد. يک هفته پيش از آن مراسم رخت برون و يک روز پيش مراسم آرايش عروس برگزار مى‌شود. سپس عروس را به حمام مى‌برند و حنابندان انجام مى‌شود. همين مراسم به‌طور جداگانه براى داماد برگزار مى‌شود. سپس همه به خانهٔ عروس مى‌روند و داماد يکى دو ساعت کنار عروس مى‌نشيند و زن‌ها براى ديدن عروس مى‌آيند و سر و صدا را مى‌اندازند. سپس داماد به‌خانهٔ مى‌رود تا مقدمات را فراهم کنند اواخر شب داماد و عده‌اى از مدعوين به خانه عروس رفته تا عروس را بياورند.

اين مراسم با دايره دمبک و غزل‌خوانى برگزار مى‌شود. عروس را از زير قرآن رد مى‌کنند و زنى آئينه بزرگى روبه‌روى صورت عروس مى‌گيرد. عروس از پدر و مادر خود خداحافظى مى‌کند. و مردها با قصيده و غزل‌خوانى از جلو و زن‌ها با گفتن هولولو و شاباش از ؟؟؟ به‌سمت خانه داماد به‌راه مى‌افتند. مقابل خانه داماد عروس مى‌ايستد تا داماد پاانداز را تقديم کند. سپس داماد چند انار يا سيب به سمت عروس پرت مى‌کند. 
جلو در خانه داماد عروس را در آغوش مى‌گيرد و به حجله مى‌برد. دائى يا عموى عروس وارد حجله مى‌شود و سوره الرحمن تلاوت مى‌کند و سر عروس و داماد را به‌هم مى‌زند تا خجالت آنها بريزد. جمعيت متفرق مى‌شوند. داماد و عروس بايد با آفتابه لگن پاى يکديگر را بشويند. داماد اين آب را به چهارگوشه خانه مى‌ريزد. 

روز بعد والدين عروس ناهار مى‌فرستند و اقوام هديه‌اى به‌نام در حجلگى مى‌برند.

مراسم نوروز

چهارشنبه‌سورى غروب سه‌شنبه آخر سال بانوى خانه بوته‌اى را آتش مى‌زد و آن‌را در کوچه مى‌انداخت. کوزه آبى با چند دانه اسفند هم روى آتش مى‌ريخت تا بلا دور شود. شب چهارشنبه‌سورى فالگوشى و فال‌کوزه انجام مى‌شد.

تحويل سال

شب عيد نوروز را پلو مى‌پختند. سفره پهن مى‌کردند و انواع خوراکى‌ها استفاده مى‌شد.

Top of Form

زیارت اهل قبور( برات( در روستاي طرقرودصبح روز پانزدهم، مردم به همدیگر تبریك و تهنیت می گفتند و خواستار آمرزش گناهان اموات خویش می شدند و بعدازظهر همان روز با مقداری شیرینی، حلوا، برنج، روغن جوشی (نوعی نان روغنی) به زیارت مردگان خود می رفتند و خوراكی های برده شده را بین جمعیت حاضر خیرات می كردند. در شب نیمه شعبان آجیل و نقل بر سر مزار اموات می بردند و خیرات می كردند و قاریان نیز با صدای بلند قرآن مِی خواندند و مردم نیز به آنها آجیل و پول می دادند. بازدید از اقوام و دوستان صله رحم، مراسمی است كه امروزه نیز كم و بیش اجرا می شود و وسیله خوبی برای تجدید دیدار و وقوف از وضع دوستان و نزدیكان است. نیمه شعبان در عقداءطرقرود همه اعضای خانواده به حمام می رفتند و لباس نو بر تن می كردند و صبح روز عید ضمن نظافت منزل و اسپند دود كردن، بزرگ خانواده ها در جایی جمع می شدند و به دیدار بزرگ ده می رفتند. در منزل بزرگ روستا «طرق مولودی خوانی» و مداحی از ساعت هشت صبح شروع می شد و كدخدای ده از مهمانان با چای، شیرینی، نقل

مراسم عزاداري در محرم آماده ‌سازي حسينيه قبل از شروع ماه محرم همه ساله قبل از شروع ماه محرم تعدادي از اهالي به حسينيه وارد شده و شروع به غبار روبي حسينيه مي‌کنند. اين مراسم از خلوص و صفاي خاصي برخوردار است که عشق محبين امام حسين به آن حضرت را بيان مي‌کند. جمع شدن اهالي محل و هيئتي‌ها در حسينيه جهت عزاداري اوج جمع شدن افراد در حسينيه محله پايين در شب تاسوعا صورت مي‌گيرد چون همه سعي مي‌کنند از شهرهاي تهران و اطراف به طرق آمده و در آن شب براي رفتن به محله بالا جهت عزاداري عزيمت کنند. عزيمت هيئت زنجيرزني به سمت حسينيه‌ي محله بالا و عزاداري در آنجا اين مراسم با شکوه خاصي برگزار مي‌شود که اخلاص افراد در اين شب وصف ناشدني است. هر ساله حسينيه‌ي محله بالا از عزاداران حسينيه‌‌ي محله پايين به خوبي پذيرايي ميکنند که اميدواريم مورد عنايت خاص امام زمان قرار بگيرد. نخل گرداني شب تاسوعا پراحساس‌ترين زمان در شب تاسوعا موقع مراسم نخل گرداني است. اين مراسم که با دعوت جوانان با ذکر يا حسين يا حسين صورت مي‌گيرد و با قبولي بزرگترها لبيک گفته مي‌شود شروع مي‌شود و جوانان با برداشتن نخل و گرداندن در حسينيه و با ذکر حسين حسين سعي مي‌کنند شأن اين شب را به جا آورند. برگزاري مراسم زيارت عاشورا در صبح روز تاسوعا در سالهاي اخير زيارت عاشورا در صبح تاسوعا و عاشورا در حسينيه خوانده مي‌شود که مورد توجه عاشقان امام حسين قرارگرفته و از آن بهره مي‌برند. عزيمت هيئت زنجيرزني به در منازل خادمان حسيني و عزاداري(1) قبل از ظهر تاسوعا هر ساله هيئت زنجيرزني به درب خانه خادمان حسيني و شهدا رفته و با ذکر نام امام حسين در آن مکان‌ها سعي در زنده نگه داشتن راه آن عزيران مي‌نمايند. آمادگي جهت پذيرايي از هيئت عزاداري حسينيه‌ي محله بالا در حسينيه‌ي محله پايين شب عاشورا در حسينيه شوري خاص براي هر چه بهتر برگزار شدن مراسم عزاداري با حضور تمامي هيئات طرق وجود دارد. در اين مراسم که از زيباترين و شورانگيزترين مراسم‌ها در چند روز عزاداري در طرق است و سعي مي‌شود هر سال بهتر و منظم‌تر برگزار شود، مورد توجه تمامي افرادي که از اطراف و اکناف براي مشاهده و حضور در مراسم عزاداري در طرق جمع مي‌شوند‌ قرار مي‌گيرد. ورود هيئات زنجيرزني به ويژه حسينيه‌ي محله بالا به حسينيه در شب عاشورا

ورود هيئات ديگر از محله بالا و محلات ديگر به حسينيه از باشکوه‌ترين لحظات است که مصداق حديثي است که مي‌گويد: همانا ‌در‌ دلهاي مؤمنين ‌براي‌حسين، محبتي‌(مخصوص)‌نهاده‌شده، است.

زنجيرزني و عزاداري و سخنراني روحانيت مستقر در طرق که بيشتر راجع به مسايل و مشکلات طرق و راهکارها براي آباداني آن است و برکات زيادي براي طرق داشته و ذکر مصيبت آقا امام حسين و اهل بيت محترمش و صحبتهاي رييس شوراي اسلامي طرق و بيان مسايل طرق از رئوس برنامه‌هاي اين شب بزرگ و عظيم است. برگزاري مراسم زيارت عاشورا در صبح روز عاشورا اجراي اين زيارت در صبح عاشورا با توجه به اينکه خواندن اين زيارت در اين روز از سفارشات مؤکد اولياي خدا است، مورد توجه تمامي شيفتگان آقا امام حسين عليه السلام قرار مي‌گيرد و افراد زيادي از تمامي طرق در آن شرکت مي کنند. شور و حال حسيني در اين مراسم به چشم ديده مي‌شود. مراسم پارسه در صبح عاشورا يکي از مراسم‌هايي که از قديم الايام تا کنون برگزار مي‌شود مراسم پارسه است. اين مراسم که از حسينيه شروع مي‌شود و طي آن به خانه‌ي تک تک افراد سر زده مي‌شود، براي جمع آوري نذورات و هدايا از افراد است. اين مراسم داراي آداب خاص خود است؛ خواندن شعر در وصف شهيد کربلا حسين بن علي عليه السلام، برداشتن علم و گرداندن آن در محلات که داراي نشان و نماد عاشورا و امام حسين(ع) است و ذکر و ياد امام و ياران با وفايش در کوچه پس کوچه‌هاي روستا، و ياد درگذشتگان و خواندن فاتحه براي آنان و دعا براي افراد هر خانه از جمله اين آداب است. از جمله اشعاري که براي امام عليه السلام مي‌خوانند مي‌توان به شعر زيبا و پر حزن: بگرييد اي عزاداران بگرييد براي شاه مظلومان بگرييد اگر کشتند چرا خاکش نکردند کفن بر جسم صد چاکش نکردند اشاره کرد. عزيمت هيئت زنجيرزني به در منازل خادمان حسيني و عزاداري(2) قبل از ظهر عاشورا اين مراسم ادامه مراسم روز قبل است و بيشتر سعي مي‌شود در محله‌هاي اطراف حسينيه صورت بگيرد و از خادمان حسيني با ذکر يا حسين تجليل به عمل آمده و با ياد شهدا در اين روز بزرگ به ياد شهداي کربلا بوده و عظمت و بزرگي تمامي شهيدان اسلام بيان شود. اقامه‌ي نماز جماعت ظهر و پذيرايي از عزاداران حسيني در حسينيه ظهر عاشورا تمامي دسته‌هاي زنجيرزني و سينه‌زني در موقع اذان ظهر به مسجد محل مي‌روند و نماز را به جماعت برگزار مي‌کنند. توحيدي بودن اين مراسم از ويژگيهاي خاص روز بزرگ عاشورا و مبين قيام امام حسين براي امر به معروف و نهي از منکر است، که تداعي کننده‌ي گفته‌ي امام زمان «کنت لعمادالدين رافعاً» ـ و تو [يا حسين] برافرازنده‌ي پايه‌ي دين بودي ـ است. پس از نماز جماعت تمامي عزاداران به حسينيه مي‌روند و پذيرايي مي‌شوند. بيرون آوردن نخل و بردن به مزار امامزادگان عصر عاشورا اوج حزن و اندوه و عزاداري براي امام حسين در طرق است؛ تمامي دسته‌هاي سينه‌زني و زنجيرزني در طرق خود را براي رساندن به امامزاده آماده مي‌کنند تا در لحظه‌ي شهادت حضرت حسين (ع) بتوانند ارادت و محبت خود به امام را نشان دهند. حسينيه هم با تمامي عزاداران در طرق همراه مي‌شود. جوانان با ذکر يا حسين يا حسين به دور نخل حلقه مي‌زنند گويا که جنازه‌ي حسين را مي‌خواهند در آغوش بگيرند و حمل کنند. بزرگترها با اشک چشم به آنان اجازه مي دهند. لحظه، لحظه‌ي با شکوهي است. گويا مي‌خواهند قلب انسان را از زمين بکنند و به آسمان ببرند. يا حسين نخل از جاي خود بلند مي‌شود و بر دوش عزاداران قرار مي‌گيرد. همه حال عجيبي دارند. عظمت ذکر يا حسين اينجا ديده مي‌شود. نخل با حالت عجيبي از حسينيه خارج مي‌شود. لحظه‌ي بعد هيچ کس در حسينيه نيست. گويا خداي حسين دلها را برده است. نخل بر دوش جوانان حسيني به مزار مي‌رسد و در جاي خود قرار مي‌گيرد. ساعتي نخل نظاره‌گر همه است. زيارت عاشورا مي‌خوانند و در کنار نخل عزاداري مي‌کنند. دقايقي مانده به غروب آفتاب با ذکر: واي حسين کشته شد واي حسين کشته شد

نخل را مجدداً بر دوش مي‌گيرند و به سمت حسينيه حرکت مي‌کنند.

شام غريبان هر ساله بعد از پايان مراسم عصر عاشورا و بعد از غروب آفتاب همه در حسينيه جمع مي‌شوند و با برگزاري مراسم شام غريبان و عزاداري براي خامس آل عبا به صورت دسته‌اي به اطراف روستا مي‌روند و در محله‌ها و کوچه‌ها با ذکر مصيبت خاندان محترم پيامبر سعي در برگزاري هر چه با شکوه‌تر اين مراسم مي‌کنند.

جنگ نادر درحوالي منطقه طرقرود

الف-مرحوم علامه دهخدا ،درکتاب فرهنگ لغت نامه خود می نویسد: باغ میران دهی است از دهستان طرق رود بخش نطنز شهرستان کاشان که در 54هزار گزی جنوب باختری نطنز ودر 9هزار گزی راه شوسه نطنزبه اصفهان در دامنه واقع است.ناحیه ای است دارای آب وهوای معتدل ویکصدتن سکنه.آب آنجا از قنات تامین می شودومحصول عمده آن غلات وحبوبات ومیوه وشغل مردمش زراعت است.راه فرعی به شوسه عمومی دارد(از فرهنگ جغرافیایی ایران ج3 ب-می دانیم که نادر شاه افشاردر حدود1100 هجری قمری در روستای کبکان درگز به دنیا آمد؛و به علت رشادت فراوان به سرداری سپاه شاه تهماسب صفوی انتخاب گرديد.وي اشرف افغان را در مهماندوست ،مورچه خورت وزرقان فارس شكست داد وفتنه افغانها را پس از 7سال تمام كرد. اما،درمورد جنگ نادر درحوالي منطقه طرقرود، تاريخ تقريبا ساكت است ولااقل اينكه نگارنده آگاهي كافي از آن ندارد. بااين حال مناسب است ذكر كنيم كه در كتاب تاريخ افغانها نوشته ژوسيف.پيري...(فرانسوي)وبرگردان از انگليسي به فارسي آقاي سهيل سبزواري ،درفصل پنجم آمده است: فرمانده افغان با بقایای ارتش خود که متشکل ازافغانها، تاتارها، کردها و گبرها که مجموعا به تعداد 20 هزارنفرمی رسد، به شمال اصفهان مارش نموده ودریک نقطۀ 24 میل دور ازآن دریک زمین هموار واقع درشمال شرق دهکدۀ مورچه خور موضع می گیرند. آنها درآنجا منتظر پارسیان مانده و هنوز هم امیدوار می باشند که تفوق خود درجنگ را اثبات کنند. افغانها در بین یک قریه و یک خندقی سنگرمی گیرند که آنها در پیشروی قرارگاه خویش به شکل نیم دایره کنده اند، بطرف راست آنها یک جویبار ودرچپ آنها یک کاروانسرای قراردارد که تسخیرآن مشکل می باشد. نادر با دیدن آنها دریک چنین موضع خوبی صلاح نمی داند که فورا به آنها حمله کند: او می خواهد به سربازان خویش نیروی تازه بخشیده وبه این منظور، قرارگاه خویش را حدود 2 میل درغرب جاده و به دور دهکده باغ میران مستقر می سازد. اوفرمان می دهد تا عملیات اکتشافی ازقرارگاه افغان ها صورت گرفته ومتیقن می شود که نمی تواند از پیشرو حمله کند، لذا تصمیم می گیرد موضع را دورداده و با استفاده از تاریکی شب که سه روز پس از رسیدنش صورت می گیرد، خود را درنزدیکی صبح، درعقب افغانها می یابد که فقط یک قریه ازآنها فاصله دارد. بخت که درهمه جا با او است، باز هم با او یاری می کند: باد تندی بوزیدن شروع نموده، طوفان گرد وخاک را بروی افغانها رانده واوضاع را برای نادر مساعد می سازد، طوریکه با همان شجاعت وشدت که قبلا به نمایش گذاشته بود، بالای افغان ها حمله می کند. دشمن دربیچارگی به مقاومت لجوجانه ادامه می دهد؛ اما آنها با مردانی مواجه بودند که دراثر پیروزیهای آخر، به استواری سربازان مجرب رسیده بودند. اگرافغانها برای آن می جنگیدند که فتوحات و زندگی خود را محافظت کنند، پارسیان توسط خاطرات زخم های تحریک می شدند که زجر آنرا کشیده و درآتش انتقام می سوختند. بالاخره قریه پیموده شده و بعدا خندقهائی تسخیرمی شوند که 4 هزارافغان دردفاع آنها بقتل می رسند. باقیمانده با بی نظمی به اصفهان عقب نشینی می کنند، ... پ-بنابراين نتيجه مي گيريم كه قسمتي از جنگ نادر شاه افشار با اشرف افغان ،درمحدوده طرق رود(نطنز) واقع شده ؛يعني ازراه اصلي نطنز-طرقرود به مورچه خورت- اصفهان ،حد اكثر در24كيلومتري واز راه مالرو طرق به باغ ميران ،در 18 كيلومتري مركز طرقرود، اين جنگ رخ داده است. شيره پز خانه‌های انگور در طرقرود تهيه شيره انگور از جمله رسومات مردم طرقرود بود که مردم اين ديار مواد شيرين اغذيه زمستانی مورد نياز خود را از اين طريق تامين می کردند. همه ساله در اواسط فصل پاييز و هنگام به پايان رسيدن فصل برداشت انگور باغداران طرق مقداری از انگور توليدی خود را (حدود 40 درصد) به شيره تبديل می کردند.

طرز تهيه شيره انگور جذابيت خاصی داشت به طوری که برای تهيه اين ماده شيرين، باغداران پس از تلاش يک روزه برای له کردن انگور ها در حوضچه‌ی مخصوص و استحصال آب انگور در هنگام غروب آفتاب آب انگور به دست آمده را با نوعی خاک سفيد رنگ که به آن ) گل شيره ) می گفتند مخلوط مي‌کردند. اين خاک، به شيره انگور زلالی خاصی می بخشيد و غلظت و شيرينی آن را افزايش مي‌داد.

با گذشت 24 ساعت شيره زلال انگور برای پخت از خاک ته نشين شده جدا و برای جوشاندن به ظروف مخصوصی که در داخل يک کوره که به آن داغی می گفتند ريخته می شد. پس از حرارت دادن در دمای بالا و به مدت پنج ساعت شيره انگور برای مصرف آماده می شد. پختن شيره انگور به 4 نفر يعنی يک نفر استادکار دو نفر مسئول له کردن انگورها يک نفر متصدی آتش و هيزم نياز داشت و کليه هزينه های توليد شيره از جمله غذای کارگران و استاد کار و هيزم مورد نياز به عهده صاحب انگورها بود.

يکی از اهالی که از توليد کنندگان شيره انگور که به طريق سنتی بوده و اقدام به تهيه شيره مي‌‌کرده گفت: بيش از 10 سال بود که اقدام به پختن شيره می کردم و  اين حرفه را از پدرم فرا گرفته بودم و در حال حاضر هيچکس در منطقه اين کار را انجام نمی دهد و علت آن از بين رفتن 90 درصد باغات انگور در منطقه بزرگ طرقرود است .

همچنين در مورد زمان پختن شيره انگور گفت: چهل روز پس از گذشتن از فصل پائيز اقدام به پختن شيره می کرديم که در واقع پايان فصل برداشت بود. وی در مورد چگونگی مصرف شيره انگور گفت: اين غذايی بود مقوی که با آن ارده شيره درست مي‌کرديم و در زمستان که برف می آمد با آن فالوده درست می کرديم و به آن (برف شيره ) مي‌گفتيم. وی گفت: همچنين به خريداران شيره انگورکه مردمان شهرهای اصفهان و تهران بودند ، همه ساله مقدار زيادی شيره ميفروختيم و از اين طريق بخشی از اقتصاد طرق نيز تامين مي‌شد. وی گفت: انگور عسکری به دليل سختی حمل آن کمتر به بازار فرستاده می شد و بيشتر در آغاز فصل برداشت اين انگور روانه بازار می شد اما هر چه زمان مي‌گذشت به دليل ترد بودن آن و مشکل حمل آن به شيره تبديل و به ازای هر سه کيلوگرم انگور يک کيلوگرم شيره توليد می شد. وی گفت: در آن زمان تعداد معدودی کارگاه توليد شيره به این روش موجود بود که در نيه، ورزان، کهن، لنبی، طرق و جاهای دیگر مشغول به کار بودند. وی نيز گفت: من هر ساله نزديک به ۲ هزار کيلو شيره توليد می کردم. شايان ذکر است در حال حاضر انگور توليدی در اين دهستان به صورت ميوه برای مصرف روزانه در فصل برداشت و يا سرکه انگور و کشمش که در فصول ديگر به مصرف می رسد می باشد. مناطق مختلف طرقرود نطنز باغستان بالا كشه آسياب کهنه(ملاخليل) ورگوران لابيخ اب كشه سرمرق طار طرق اب سنجد اكبراباد باغستان پايين پاپخت سعيداباد كشت ودام صداقت كودهن گودرزن لابيداك مزده نيه يحيي اباد معدن سرب متروكه چنگزه مزدآباد گلسیاه سودین سور سرکپه چال هاشم لادریچه ورزان تولوگری

مشاهیر نطنز

• بدیع الزمان نطنزی معروف به ادیب نطنزی درگذشته ۴۹۷ه ق صاحب المرقات، دستوراللغةدر معانی لغت عربی به فارسی
• نورالدین عبدالصمدبن علی نطنزی درگذشته سال۶۹۹ ه ق از عرفا که خانقاه وی کنار مسجد جامع نطنز است
• شیخ عزالدین محمودبن علی نطنزی درگذشته سال ۷۳۵ ه ق صاحب مصباح الهدایه و مفتاح الکفایه
• معین الدین نطنزی مورخ دوره تیموری صاحب منتخب التواریخ معینی در تاریخ ملوک شبانکاره و زندگی اسکندرمیرزا
• سیدحسن بن حسین الحسینی نطنزی (سید واقف) درگذشتهٔ سال ۸۵۹ هجری قمری از عارفان سدهٔ نهم
• محمودبن هدایت الله افوشته نطنزی. زادهٔ سال ۹۳۸ ه ق مورخ دوره صفوی صاحب نقارت الآثار فی ذکر الاخبار
• میرزاسلمان حسابی نطنزی مستوفی دوران صفوی صاحب اوصاف البلاد در توصیف عجایب وغرایب
• ملا اوجی نطنزی از شعرای عهد صفوی در قرن ۱۱ که نسخه‌هایی از دیوان شعر او در موزه کتابخانه بریتانیا می‌باشد
• میرزا زین نطنزی از اهالی ابیانه، شاعر دوره صفوی که آثاری از وی بجای مانده
• ملا محمدتقی مجلسی (مجلسی اول) درگذشتهٔ سال ۱۰۷۰ ه ق از روحانیان بنام که فرزند مقصودعلی نطنزی می‌باشد
• محمود بن صدر الدین نطنزی از منبت کاران برجسته و زبردست
• محمد بن احمد نطنزی محدث و صاحب کتاب خصائص الائمه
• حسین نطنزی درگذشته ۱۲۷۰ هجری قمری صاحب کتاب نورالانوار
• محمد رفیعی سرشکی احداث نخستین بیمارستان و مدرسه و مسجد. درگذشت در سال ۱۳۵۹ (اردشیر)

نگارخانه

• 

  حسینه مرکز شهر نطنز

• 

  مسجد جامع نطنز

• 

  پدافند تأسیسات هسته‌ای نطنز

• 

  مسجد جامع نطنز

منابع

• کتاب جغرافیای کشاورزی ایران نوشته دکترتقی بهرامی چاپ دانشگاه تهران تاریخ ۱۳۳۳.

• فرهنگ جغرافیای آبادیهای کشور ایران جلد۶۰(کاشان)چاپ اداره جغرافیائی ارتش.

• فهرست بناهای تاریخی ایران و راههای باستانی ناحیه اصفهان-سازمان ملی حفاظت آثارباستانی.

• میراث فرهنگی نطنز نگارش سیدحسین اعظم واقفی، ناشر انجمن میراث فرهنگی نطنز.

• فصلنامه تحفه نطنز

• آثار تاریخی شهرستانهای کاشان و نطنز تألیف حسن نراقی.

• لغت نامه دهخدا.

پیوند به بیرون

در ویکی‌انبار منابعی در رابطه با نطنز موجود است.

• جایگاه و بلندا