مهاباد (اصفهان)

مهاباد
کشور	ایران
استان	اصفهان
شهرستان	اردستان
بخش	مرکزی
نام(های) دیگر	موبو-ماه آباد-مه آباد
نام(های) قدیمی	لیلاز
سال شهرشدن	۱۳۷۲ هجری شمسی
مردم
جمعیت	حدود شش هزار نفر
زبان‌ گفتاری	فارسی
مذهب	شیعه
جغرافیای طبیعی
مساحت	۱۴۳۷٫۷۵ کیلومتر مربع
اطلاعات شهری
شهردار	غلامحسین خاکسار
ره‌آورد	انار، انجیر، انگور، پسته، صیفی‌جات، محصولات دامی، محصولات کشاورزی، گیاهان دارویی، قالی دست بافت
پیش‌شماره تلفنی	۰۳۶۲
به نخستین فرمانگاه ایران زمین خوش آمدید.
مهاباد روی نقشه ایران ۳۳.۵۳۲۵۸۱° شمالی ۵۲.۲۱۲۲۹۶° شرقی / 33.532581; 52.212296

برای دیگر کاربردها، مهاباد (ابهام‌زدایی) را ببینید.

مهاباد شهری است در بخش مرکزی شهرستان اردستان استان اصفهان ایران.

منقول است که این شهر به دستور ماه بانو نوه‌ی رستم (پهلوان ایران باستان) ساخته شده‌است و در تاریخ پیشدادی ایران زمین به عنوان اولین پایتخت این مرز و بوم معرفی شده‌است.خرابه‌های آتشکده این شهر گواه بر قدمت و سابقه آن در قبل از اسلام می‌باشد. این شهر از توابع شهرستان اردستان می‌باشد و در فاصله ۱۴۵ کیلومتری اصفهان و ۲۲ کیلومتری اردستان قرار دارد و از سال۱۳۷۲ دارای شهرداری شده‌است. اولین شهردار این شهر آقای عباس تقی زادگان بود که سابقه این کار را در شهر زواره نیز داشت و بعد از بازنشتگیِ ایشان آقای محمود خورشیدی عهده‌دار این مسئولیت شدند. شهردار فعلی این شهر آقای غلامحسین خاکسار می‌باشد. بنابر نقل سینه به سینه و مشهور میان اهالی، مهاباد دو بار ویران شده‌است (مردم می گویند "آب سیاه" آن را نابود کرده است که شاید خروج لجن و نفت در محل دریایی بوده‌است که وجود آن دارای شهرت تاریخی است) و از این رو آثار باستانی زیادی در مهاباد فعلی وجود ندارد گرچه شواهد تاریخی حکایت از مرکزیت آن در منطقه دارند. با‌این‌وجود آثاری از دو مهاباد ویران شده و نیز از دوره حیات تاریخی مهاباد سوم قابل مشاهده می باشند.در دوران پهلوی به هنگام تعیین یکی از روستاها برای مرکزیت شهرستانی در منطقه ابتداء مهاباد برگزیده می‌شود که به دلیل مخالفت خوانین منطقه این کار صورت نمی‌گیرد و سرآغازی بر پس ماندگی این شهر می‌شود.

وجه تسمیه و تاریخ مهاباد

مه به معنی بزرگ است که در نتیجه مه آباد معنای آبادکرده بزرگی را می دهد که این بزرگ بنا بر نقل سینه به سینه اهالی، مه بانو یا ماه بانو همسر برزو نوه رستم دستان بوده‌است که هم اکنون نیز دشتی در مهاباد به نام دشت برزین وجود دارد که برگرفته از نام برزو است. مهاباد همچنین نام پیغمبر بزرگ ایرانیان است و نیز مهابادیان دسته‌ای از پادشاهان پیشدادی ایران زمینند (شاید اولین ساسله پادشاهی این سرزمین) که مرکز فرمانروایی آنها مهاباد بوده است. آب مهاباد از قنات بسیار معتبری در شهرستان نطنز (قنات کویر یا کبیر) و نیز چشمه‌ای در همین شهرستان (چشمه خالخالی) است که آب آنها یک کاسه می شود و قریب شش فرسنگ را تا رسیدن به مهاباد می پیماید. داستان قنات مهاباد جالب است و حکایت از قدمت زیاد این شهر دارد.اهالی می گویند که میلاگرد و ماه بانو خواهر و برادر بوده‌اند و برزو دلداده ماه بانو. این خواهر و برادر پس از حفر قنات، آب آن را به نسبت یک (برادر) و سه(خواهر) تقسیم می کنند و از سهم برادر روستای میلاگرد در همان محل قنات و از سهم خواهر، مهاباد در چند فرسنگ دورتر به سمت شرق متولد می شوند. مشکل دلدادگی برزو هم با همین قنات حل می شود. ماه بانو شرط ازدواج را این می‌گذارد که برزو در پیش جریان آب پرتوان قنات جوی باز کند و در این کار نماند و این جوی باز کنی فرسنگ ها ادامه می یابد تا ماه بانو با دیدن بوته خودروی گندمی دستور بس است را می دهد! مهاباد علی رغم قدمت کم نظیر تاریخی خود، آثار تاریخی زیادی ندارد و علت آن هم دو بار (به گفته اهالی) آب سیاه بالا آوردن که ظاهرا مکیده شدن به درون زمین و غرق شدن در لجن و یا نفت خام بوده، است.آثاری از دو مهاباد نابود شده در پایین مهاباد فعلی و ضلع شمال شرقی آن بر جای مانده است.به هر حال، نکته درخور پژوهش این است که شواهد عدیده ای حکایت از آن دارند که اساسا محل زندگی خانواده رستم دستان، پهلوان نامدار ایرن، مهاباد و اطراف آن بوده است (به عنوان نمونه شهر کوچک هم جوار مهاباد، زواره، نیز نام برادر رستم را بر خود دارد و یکی از وجوه تسمیه احتمالی اردستان ارگ دستان می باشد).

درسال ۱۳۱۵ بر اساس اقدام فرهنگستان وقت ایران و بنا بر پیشنهاد نادرست غلامرضا رشید یاسمی و تصویب فرهنگستان نام شهر ساوج بلاغ مکری آذربایجان غربی به مهاباد تغییر یافت و از این راه لطمه ای سخت به شناخت مهاباد اصفهان وارد آمد.

به هر حال، در قابوس‌ها و کتب تاریخی معتبر معانی مختلفی برای این نام ذکر شده‌است. بر اساس فرهنگ قاطع، مه آباد نام اولین پیغمبر عجم قید شده که کتابی به نام دساتیر داشته‌است. سرجان ملکم در کتاب تاریخ ایران از مهابادیان به عنوان اولین سلسله ای که بر ایران حکومت کرده‌اند نام برده است. نظر به اینکه در بسیاری از متون قدیمی، ماد و ماه به هم تبدیل شده‌اند و نمونه های زیادی در این زمینه وجود دارد به احتمال زیاد مهاباد یا ماه آباد شکل دیگری از ماد آباد باشد که به معنی سرزمینی است که توسط مادها آباد شده است. مهاباد دارای 7 محله می باشد که عبارتند از :محله قنبری .محله سر آسیاب.محله عرب ها.محله جنگی.محله پشت کوچه.محله سن چولی.محله عجم ها.که هر کدام ا این محلات خانات بنامی داشته اند^{[نیازمند منبع]}.<<عباس امیری>> یخچال خشت‌ و گلی مهابادتا دوران پهلوی وقبل از برق رسانی به شهرستان اردستان ،یخ موردنیاز کویرنشینان این منطقه و مسافران را تأمین می کرددر زمستان ،آب باران یا برفی که به این یخچالها هدایت می شده ،به صورت لایه لایه به یخ تبدیل می شد که آخر زمستان روی بالاترین لایه یخ را با کاه گل می پوشاندند تا برای تابستان بماند <<عباس امیری>>.

از غذاهای این شهرستان می توان به اوغونی ونان کماج و شیرینوک وآبجوشی و کالجوش وکاچی محلی و نان قلفتی اشاره نمود.همچنین دارای محصولات عشایری از جمله کره و پنیر و سرماست و ماست می باشد.<<عباس امیری>>.

از نظر توپوگرافی منطقه مهاباد صاف و منتهی به دشت کویر میگردد. اما در جنوب آن امتداد کوه خارزن با جهت غربی و شرقی کشیده شده است و بطور کلی از شمال به جنوب و از شمال شرقی به جنوب غربی شیب زمین افزوده می گرددمنطقه مهاباد از نظر پوشش گیاهی جزء ایران مرکزی محسوب میشود و پوشش گیاهی آن به علت نامساعد بودن آب و هوا ، جنس خاک و قلت بارندگی فقیر و از نوع استپ بیابانی و نیمه بیابانی می باشد. این منطقه بعلت مسطح بودن و عدم ارتفاعات و همچنین اراضی کویری و شنزاری میزان بارندگی آن کمتر می باشد این منطقه دارای آب و هوای گرم و خشک و پوشش گیاهی فقیر می باشدو دارای تیپ گیاهی متفاوت از گونه های سالسون ، اسفند ، آشنان ، تاغ ، خارشتر ، قیچ ، لخ ، شوره و گز می باشداین شهر بعلت واقع شدن در کنار کویر دارای آب و هوای بیابانی با تابستانهای گرم و خشک و زمستانهای سرد و خشک می باشد. میزان بارندگی کم و بیشتر آن در فصل زمستان است. <<عباس امیری>>. مهاباد قصبه ای است از دهستان گرمسیر شهرستان اردستان دارای ۳۵۱۳ تن سکنه و محصولات آن غلات ، پنبه ، انار ، پشم و روغن است. لغت مهاباد در تالیفات فارسی به صورتهای گوناگون بیان گردیده است و یا به خاطر انتساب به بانی آن یعنی مادر رستم نام مهاباد را داشته است. <<عباس امیری>>. بطور کلی مهاباد در قدیم بلوک مستقلی را تشکیل داده و به تدریج جز اردستان به شمار آمده است اطراف آن مسطح و هموار و تا کویر فاصله زیادی ندارد. مهاباد دارای 17 رشته قنات بوده و روستاهای اطراف مهاباد همه سر سبز و در آن کشاورزی می شده و جمعیت زیادی در آنها زندگی می کرده اند . امروز بعلت خشک شدن قنوات بیشتر روستاهای اطراف یا خالی از سکنه شده یا جمعیتی مختصر را در خود جای داده است. در قسمت شمال و شمال شرقی مهاباد در حاشیه کویر روستاها و حتی شهرهای زیادی وجود داشته که بر اثر وزش بادها و حرکت دادن ریگهای روان ویا وقوع زلزله روستاها و مزارع در زیر خاک فرو رفته و تلی از شن باقی مانده است. از نظر کشاورزی این منطقه یکی از حاصلخیزترین مناطق استان می باشد در قدیم مازاد غله این محل به یزد و کرمان و بنادر حمل گردیده است. امروزه نیز گندم و جو محصول عمده این منطقه میباشد که به سیلوها داده می شود. میوه هایش انار ، انجیر به ندرت انگور ، توت ، زردآلو و آلوچه و محصول عمده از این میوه ها که به نقاط دیگر صادر میگردد انار و انجیر میباشد <<عباس امیری>>.

آثار تاریخی

• یخچال قدیمی و منحصر به فرد
• مسجد جامع شهر مهاباد
• مقبره پیراویس(پیر بر حق)
• خانه های قدیمی
• خندق
• کاروانسرا
• آب انبارهای قدیمی
• قلعه های کویری
• مقبره هفت تایی ها
• آسیاب های قدیمی(آسیاب خان/آسیاب بالا)
• قنات و چشمه مهاباد
• خانه شیخ الملک مهابادی

وئدذدائلوئد دتودئون

منبع

• اطلس گیتاشناسی استان‌های ایران، تهران: ۱۳۸۳ خ.

• تاریخ اردستان تالیف آقای مهرآبادی
• عباس امیری ایران :1391 خ .

پیوند به بیرون

• تصاویر زیبایی از مهاباد در سایت پانورامیو
• تصاویر زیبایی از مهاباد در سایت هواشناسی ایران
• تصاویر زیبایی از مهاباد در سایت مرجع شهرهای ایران
• سایت هواشناسی مهاباد
• نقشه هوایی شهر مهاباد
• تاریخ و جغرافیای مهاباد
• اطلاعات بیشتر در سایت مرجع شهرهای ایران
• اطلاعات بیشتر در پرتال استان اصفهان
• نگاهی گذرا به سیمای مهاباد، روزنامه کیهان، شماره 19680 به تاریخ 7/4/89، صفحه 11 (شهرستانها)
• پیشینه تاریخی شهر در سایت شهرداری مهاباد

• Mahabad.jpg