میدان نقش جهان
از ویکیپدیا، دانشنامهٔ آزاد
| میدان نقش جهان | |
|---|---|
| میراث جهانی یونسکو | |
 |
|
| اطلاعات اثر | |
| نام کشور |  ایران |
| نوع | فرهنگی |
| معیارها | i, v, vi |
| شماره ثبت | ۱۱۵ |
| منطقه | آسیا-اقیانوس آرام |
| تاریخچه | |
| تاریخ ثبت | ۱۹۷۹ (جلسه ۳ام) |
میدان نقش جهان که با نامهای میدان شاه و میدان امام نیز شناخته میشود، مجموعه بزرگی از ساختمانهای دوره صفوی در شهر اصفهان در کشور ایران است.
طول این میدان از شمال به جنوب بالغ بر ۵۰۰ متر و عرض آن حدود ۱۶۵ متر است.
فهرست مندرجات |
[ویرایش] تاریخچه
پیش از آنکه شهر اصفهان به پایتختی ایران صفوی برگزیده شود در این میدان باغی گسترده وجود داشتهاست بنام «نقش جهان». در کتاب تاریخ عالم آرای عباسی، ذکری از میدان نقش جهان آمدهاست. به هر حال پیش از احداث میدان به شکل فعلی، حداقل بخشی از باغ نقش جهان به نام میدان معروف بودهاست. منابع گوناگون دیگر، بنای به شکل فعلی را در دوره سلطنت شاه عباس اول و به سال ۱۰۱۱ قمری دانستهاند.[۱] [۲] احتمال دارد که بنای این میدان از روی نقشهٔ میدان حسن پادشاه در تبریز برداشت شده باشد. [۳]. ولی به هرحال در سال ۱۰۰۴ قمری، جایگاهی به نام میدان نقش جهان در بخشی از باغ وجود داشتهاست. [۴]
[ویرایش] ابنیه پیرامونی
و در پیرامون میدان، مشهورترین و عظیمترین بناهای تاریخی اصفهان مانند مسجد جامع عباسی یا مسجد شاه (در ضلع جنوبی)، مسجد شیخ لطفالله (در ضلع شرقی)، عمارت عالیقاپو (در ضلع غربی) و سردر قیصریه (در ضلع شمالی) ساخته شدهاست.
اطراف میدان را چهار بازار بزرگ احاطه کردهاند. عایدات چهار بازار اطراف میدان، در سال ۱۰۱۷ قمری وقف چهارده معصوم شدهاست. [۵]
غیر از ابنیهای که اکنون موجودند، بناهای دیگری نیز در میدان نقش جهان وجود داشته که به تدریج کابرد خود را از دست داده و از میان رفتهاند. عمارت ساعت (که به کلی تخریب و بنای مسجد شیخ لطف الله بجای آن ساخته شد)، سرستونهای مرمرین که احتمالا از تخت جمشید شیراز به اصفهان آمده بودند(یکی به چهلستون منتقل شده و دیگری در موزه ایران باستان تهران قرار دارد)، ۱۱۰ عراده توپ اسپانیایی (غنیمت فتح جزیره هرمز به وسیله امامقلی خان) و میله قپق به ارتفاع چهل متر در مرکز میدان (که امروزه به کلی از میان رفتهاست) از آنجملهاند. [۶]
[ویرایش] کارکرد
این میدان در سدهٔ یازدهم هجری قمری (سدهٔ هفدهم میلادی) یکی از بزرگترین میدانهای جهان بودهاست و در دوره شاه عباس و جانشینان او محل بازی چوگان، رژهٔ ارتش، چراغانی، و محل نمایشهای گوناگون بودهاست. دو دروازه سنگی چوگان از آن دوره هنوز در میدان باقی است که از انجام ورزش چوگان در آن دوره حکایت میکند. این میدان همچنین محل برگزاری جمعه بازارهای عظیم بودهاست.
یکی از اولین مراسم رسمی که در این میدان برگزار شدهاست، بازگشت پیروزمندانه امامقلی خان از فتح جزیره هرمز به پایتخت (اصفهان) بودهاست. [۷]
[ویرایش] اهمیت
شرح مفصل این میدان را جهانگردان نامدار اروپایی مانند شوالیه شاردن فرانسوی، تاورنیه، پییترو دولاواله، سانسون، انگلبرت کمپفر و دیگران که در روزگار صفوی از پایتخت ایران دیدن کردهاند، بدست دادهاند. شاردن فرانسوی که از بخش بزرگی از اروپا بازدید نمودهاست، آنرا زیباترین میدان دنیا میدانستهاست.
معمارچیره دست اصفهانی علیاکبر اصفهانی ساخت مسجد امام و عالیقاپو رابر عهده داشتهاست. بر در مسجد امام نوشته شدهاست:
| فکر تاریخ کرد راغب و گفت | شد در کعبه در صفاهان باز |
که با محاسبهٔ حروف ابجد مصراع دوم این شعر تاریخ اتمام ساخت این مسجد (۱۰۴۶) به دست میآید.
[ویرایش] وضعیت امروزین
این میدان که در بخش شمالی شهر اصفهان ساخته شده و در دوره قاجار، مانند سایر بناهای تاریخی اصفهان مورد بی مهری حکام محلی علی الخصوص شاهزاده ظل السلطان و شاهزاده صارم الدوله قرار گرفت و تا مرز تخریب نیز پیش رفت. در دوره رضا شاه میدان و ابنیه اطراف آن به شکل کنونی مرمت گردیدند. از سال ۱۳۶۸ به بعد تردد خودروها در بخش جنوبی ممنوع گردید و تردد در این بخش به صورت پیاده یا با درشکه صورت میپذیرد.
پس از پیروزی انقلاب اسلامی، این میدان محل برگزاری نماز جمعه و اجتماعات سیاسی نیز میباشد. دور تا دور میدان را بازار صنوف صنایع دستی اشغال کرده و به لحاظ توریستی بودن از رونق خوبی برخوردارند.
 مسجد شیخ لطف الله |
 میدان نقش جهان |
میدان نقش جهان در فهرست آثار میراث جهانی یونسکو به ثبت رسیدهاست.[۸]
[ویرایش] پانویس
- ↑ نسخه خطی قصص الخاقانی. کتابخانه مرکزی دانشگاه اصفهان به نقل از مجله خواندنیها. ۲۴ مهر ۱۳۵۰
- ↑ نسخه خطی وقایع السنین و الاعوام. کتابخانه مجلس شورای اسلامی (ملی) به نقل از مجله خواندنیها. ۲۴ مهر ۱۳۵۰
- ↑ بزرگترین میدان تاریخی ایران در تبریز از زیر خاک بیرون آورده میشود. خبرگزاری فارس. بازدید در تاریخ ۱۲ می۲۰۰۸.
- ↑ زندگانی شاه عباس اول. نصراله فلسفی. جلد دوم. به نقل از مجله خواندنیها. ۲۴ مهر ۱۳۵۰
- ↑ عالم آرای عباسی. جلد دوم. صفحه ۷۶۰ به نقل از مجله خواندنیها. ۲۴ مهر ۱۳۵۰
- ↑ سفرنامه شاردن به نقل از مجله خواندنیها. ۲۴ مهر ۱۳۵۰ و ۱ آبان ۱۳۵۰
- ↑ مجله خواندنیها. ۲۴ مهر ۱۳۵۰ و ۱ آبان ۱۳۵۰
- ↑ وبگاه میراث جهانی یونسکو
[ویرایش] منابع
- دكتر لطف الله هنر فر آشنایی با شهر تاریخی اصفهان و " گنجينه آثار تاريخي اصفهان انتشارات ثقفي 1344
[ویرایش] پیوندهای مرتبط
|
|||||||
