تخت فولاد

از ویکی‌پدیا، دانشنامهٔ آزاد
پرش به: ناوبری، جستجو

مختصات: ۳۲°۳۷′۳۹″ شمالی ۵۱°۴۰′۵۹″ شرقی / ۳۲.۶۲۷۵۰° شمالی ۵۱.۶۸۳۰۶° شرقی / 32.62750; 51.68306

تخت فولاد
Thakhtefulad.jpg
تکیه آقا سید محمد لطیف خواجویی
نام تخت فولاد
کشور  ایران
استان اصفهان
اطلاعات اثر
نام‌های دیگر تخت پولاد
نام‌های قدیمی لسان الارض، بابا رکن‌الدین
کاربری گورستان
دیرینگی قرن هشتم
اطلاعات ثبتی
شمارهٔ ثبت ۱۷۳۵
تاریخ ثبت ملی ۲۶ خرداد ۱۳۷۵
اطلاعات بازدید
امکان بازدید آری
تخت فولاد در دوران محمدشاه قاجار کاری از هنرمند فرانسوی اوژن فلاندن

تخت فولاد نام قبرستان قدیمی شهر اصفهان است که به نام های لسان‌الارض و بابا رکن‌الدین نامیده می‌شده است. قدمت این گورستان از قرن چهارم هجری تا کنون است.

تاریخچه[ویرایش]

زمان پیدایش این قبرستان چندان روشن نیست، لیکن وجود آثاری چند قدمت آن را به دوران قبل از اسلام می‌رساند. از جمله قبر یوشع نبی در تکیه "لسان الارض" (اکنون در گلستان شهدا) از پیامبران بنی‌اسرائیل در این قبرستان واقع است.

بر اساس روایت شاردون در دوره دیلمیان، یکی از سرداران نظامی به نام "پولاد بازو" در این محل قصر کوچکی داشته‌است و تخته سنگی سکو مانند را برای نشستن و تماشای رقابت کشتی‌گیران ساخته بود. همچنین سنگ قبری از عارف قرن پنجم به نام "بابا فولاد حلوایی" در این قبرستان قرار دارد. مشخص نیست که آیا کنیه او برگرفته از اسم این مکان است یا بالعکس.

تا پیش از صفویان و بعد از آن این مکان، محلی برای تجمع دراویش بوده و خانقاهی هم در آن احداث کرده بودند که با نام آرامگاه بابا رکن‌الدین شناخته می‌شود. در زمان صفویه در کنار این قبرستان کاروانسرایی احداث گردید که آخرین منزلگاه کاروانهایی بوده که از جنوب وارد اصفهان می‌شده‌اند (هنوز آثاری از آن پابرجاست). در دوران صفویه این قبرستان یک گورستان اختصاصی تلقی می‌شده و تنها بزرگان مملکتی در آن به خاک سپرده می‌شدند. پس از این دوره در آن تکایای احداث گردید و سرانجام به قبرستان همگانی شهر تبدیل گشت. در سال ۱۳۶۳ دفن اموات -به غیر از شهدای جنگ ایران و عراق – در این قبرستان متوقف و به قبرستان جدید شهر به نام باغ رضوان منتقل گردید.

اهمیت[ویرایش]

این اثر به طور یکجا و پس از آن اجزای آن یک به یک در فهرست آثار ملی ایران ثبت شده است. در میان هر یک از قطعه‌های تخته فولاد آرامگاه یکی از مشاهیر قرار دارد و آن قطعه به عنوان تکیه و به نام آن فرد نامیده می‌شود. مکان‌های مهم و تاریخی ثبت شده ملی تخت فولاد عبارتند از:

افراد سرشناس دفن شده در تخت فولاد[ویرایش]

تخریب ها[ویرایش]

در دوران پهلوی[ویرایش]

در سال ۱۳۴۸ بخشی از این گورستان برای ساخت فرودگاه تخریب شد.

در دوران معاصر[ویرایش]

در سال ۱۳۶۳ این گورستان متروک اعلام شد. از عناصر معماری وابسته به تخت فولاد مانند مسجدها، کاروان‌سراها، آب‌انبارها جز اندک شمار، چیزی باقی نمانده است. دو مصلا در بخش جنوب غربی تخت فولاد وجود داشته است که از آثار دورۀ صفوی بودند. که یکی از آنها در سال ۱۳۰۰ قمری به دستور حاج محمدتقی نقشینه مرمت شده بود؛ لیکن هر دو مصلا در سالهای اخیر تخریب، و به جای آنها مصلای بزرگ جدید شهر اصفهان احداث شده است. جز مسجد رکن‌الملک مساجد دیگری هم در این گورستان وجود داشته‌اند که در سی سال اخیر همگی تخریب شده اند از جمله مسجد تکیه خوانساری از دورۀ صفوی و مسجد تکیۀ آقا مجلس از آثار دورۀ قاجار. همچنین آب‌انبارهای تکیۀ کازرونی، آقامجلس، بابا رکن‌الدین، چهارسوقی، و شهشهانی ازجمله آب‌انبارهای ویران شدۀ این مجموعه به حساب می‌آیند.

واقعه تخریب مقبره و خانقاه دراویش[ویرایش]

نوشتار اصلی: سرکوب دراویش گنابادی (۱۳۸۷)

از آخرین وقایع تاریخی معاصر اصفهان و مجموعه تخت فولاد می‌توان به تخریب حسینیه و مقبره درویش ناصر علی، معروف به تکیه ایزد گشسب، از مشایخ دراویش منسوب به دراویش گنابادی در ۱۳۸۷ و درگیری‌های خونین آن، بین دراویش و نیروهای انتظامی، اطلاعات و بسیج اشاره نمود.[۱] این چهارمین تخریب حسینیه دراویش بعد از واقعه تخریب حسینیه دراویش در قم، بروجرد و چرمهین [۲] بود و نکته دیگر اینکه مقبره درویش ناصر علی از آثار ثبت شده ملی محسوب می‌گردید.[۳] [۴] [۵]

جستارهای وابسته[ویرایش]

پانویس[ویرایش]

منابع[ویرایش]

  • محمد رضا شایسته و منصور قاسمی، ۱۳۸۳، اصفهان بهشتی کوچک اما زمینی، انتشارات نقش خورشید، اصفهان.
  • http://www.takhtefoulad.ir وب‌گاه مجموعه تاریخی، فرهنگی و مذهبی تخت فولاد] (بازبینی به تاریخ ۲۵ اردیبهشت ۱۳۸۷).

پیوند به بیرون[ویرایش]