دینار

دینار دوره امویان که از سکه های ساسانیان الگوبرداری شده است.

سکه طلا که نخستین بار در دوران جمهوری رم عمدتا برای پرستیژ و به تقلید از دَریک دوران هخامنشی ضرب شد. لغت دینار از دناریوس یونانی گرفته شده با اینحال برخی لغت دینار را معرب دنار فارسی می دانند.

در ایران

از دوره سلطنت پارتیان دیناری به دست نیامده اما در دوره ی ساسانی و از زمان سلطنت اردشیر یکم تا شاپور سوم این سکه به وزن ۷ تا ۷.۴ گرم (مشابه وزن درهم نقره) ضرب می شد که عمدتا برای مصارف تشریفاتی مورد استفاده بود؛ با اینحال از کتیبه ی سه زبانه شاپور اول چنین بر می آید که رومی ها در اثر شکست از امپراطوری ایران و برای حفظ جان امپراطور فیلیپ عرب و خانواده اش مجبور به پرداخت پانصد هزار دینار غرامت شدند.

دینار پس از دوران اسلامی هم به صورت دینارهای بیزانسی کاربرد داشت؛ اما تا سالهای ۷۲ه.ق/۶۹۲.م توسط مسلمانان ضرب نمی شد. نخستین دینارهای اسلامی وزنی برابر با دینار بیزانسی ۴.۵۵ گرم داشت که در زمان سلطنت بنی امیه و در دمشق ضرب شد و وزن آن تا ۴.۲۵ گرم هم پایین آمد با اینحال ابزار اصلی برای مبادلات کماکان درهم نقره بود.

در اوایل قرن یازدهم میلادی و در زمان سلجوقیان ضرب مسکوکات نقره متوقف شد چنانکه دو قرن پیش از آن در اوایل قرن نهم میلادی ضرب سکه مسی فلوس متوقف شده بود با این توصیف تنها واحد پولی در زمان سلجوقیان دینار طلا بود. هنوز معلوم نیست با توجه به ارزش بالای طلا مبادلات کوچکتر در این دوره را با چه وسیله ای انجام می دادند.

از دوران چنگیز خان تنها معدودی سکه طلا باقی مانده اما از قرن سیزدهم میلادی، دوران غازان خان، ایلخان مغول و وزیرش رشید الدین، دینار به عنوان واحد پایه ی پولی و معادل ۴.۳۰ گرم و یا شش درهم نقره قرار گرفت. در واقع در این دوره برای نخستین بار معادل ارزش یک دینار به عنوان استاندارد پولی (و نه سکه حقیقی) درآمد از اینرو در دوره ی بعد از ایلخانیان وزن درهم و ارزش این واحد به شدت کاهش یافت تا جایی که در دوره های بعد از واحد شمارش تومان (که در زبان مغولی به معنای ده هزار است) برای شماردن دینارها که واحد پولی کشور بود، استفاده می کردند.

واحد دینار از زمان غازان خان تا سلطنت پهلوی در ایران واحد پول رسمی بود که در زمان سلسله پهلوی از دینار به صورت ریال در آمد و واحد فرعی دینار نام گرفت.

در زمان ناصرالدین شاه قاجار برای نخستین بار اسکناس ده هزار دیناری منتشر شد که برای سهولت بر روی آن عنوان تومان (به معنی ده هزار در زبان مغولی) گذاشتند که در واقع ابزار شمارش دینار است و واحد پولی در دوره قاجار همان دینار بود.

واژه دینار بیش از دویست بار در شاهنامه فردوسی آمده؛ جمع این واژه در فارسی دینارها و در عربی دنانیر است. دینار در حال حاضر به طور رسمی زیر واحد پول ایران است که معادل یکصدم ریال میباشد(هر صد دینار معادل یک ریال است).

کشورهای دیگر که دینار یکای پول آنها است

نام کشور	یکای پول "دینار"
اردن	دینار اردن
الجزایر	دینار الجزایر
بحرین	دینار بحرینی
تونس	دینار تونس
سودان	دینار سودان
صربستان	دینار جدید صربستان
عراق	دینار عراق
کویت	دینار کویت
لیبی	دینار لیبی
مقدونیه	دینار مقدونیه
ایران	ریال ایران - به صد دینار بخش می‌گردد

استفاده در گذشته

دینار در گذشته واحد پول این کشورها یا مناطق بوده‌است:

• امارت ابوظبی: درهم اماراتى
• کرواسی: دینار کرواسی
• جمهوری کرایینای صربی: دینار اصلاحی کرایینا
• فدراسیون عربستان جنوبی
• یمن جنوبی
• یوگوسلاوی