خیابان چهارباغ اصفهان

چهار باغ
نام	چهار باغ
کشور	ایران
استان	استان اصفهان
شهرستان	اصفهان
اطلاعات اثر
دیرینگی	دوره صفوی
دورهٔ ساخت اثر	دوره صفوی
اطلاعات ثبتی
شمارهٔ ثبت	۱۰۹
تاریخ ثبت ملی	۱۵ دی ۱۳۱۰

برای دیگر کاربردها، چهارباغ (ابهام‌زدایی) را ببینید.

چهارباغ عباسی یکی از خیابان‌های تاریخی شهر اصفهان است که بین دروازه دولت و سی و سه پل قرار دارد.

تاریخچه

منظره چهارباغ در اواخر دوره صفویه (سفرنامه کرنلیوس لوبرون)

دو بخش چهارباغ عباسی و چهارباغ بالا در عصر شاه عباس یکم طراحی شده و تاریخ تقریبی ساخت آن به سال ۱۰۰۰ هجری قمری (۱۵۹۱ میلادی) برمی‌گردد. چهارباغ پایین در دوره رضا شاه پهلوی و با همان طرح به چهارباغ دوره صفوی افزوده گردید .

در گذشته یک جوی آب از میان این خیابان تا زاینده رود جاری بوده که درمحل تقاطع‌ها به حوض‌هایی می‌ریخته‌است^{[نیازمند منبع]}. در خیابان مسیری خاص برای افراد سواره تعیین شده بوده و در اطراف آن باغ‌هایی بوده که میان امرا برای ساخت عمارت تقسیم شده بوده اما عموم مردم نیز می‌توانستند از آنها استفاده کنند. پل الله وردی خان یا سی و سه پل، خیابان چهارباغ را به دو قسمت (خیابان چهارباغ بالا و پایین) تقسیم می‌کرده و راه ارتباط چهار باغ بالا و پایین بوده‌است.

در اطراف این خیابان چهار باغ سلطنتی بزرگ قرار داشته‌است. این چهار باغ بزرگ به جز باغ هشت بهشت امروزه از بین رفته‌اند. یکی از آثار تاریخی که ظل السلطان حاکم قجری اصفهان قصد تخریب آن را داشت درختان چهارباغ بوده است. روزی به حاج آقا نورالله نجفی اصفهانی خبر می رسد که عده ای به دستور ظل السلطان مشغول کندن درختان چهارباغ هستند حاج آقا نورالله به طلاب مدارس دینی دستور می دهد که جلوی این کار را بگیرند آنها هنگامی به چهارباغ می رسند که تعدادی از درختان قطعه قطعه شده بود.طلبه ها جلوی آنها را می گیرند و کتک مفصلی به عمال ظل السلطان می زنند و از قطع سایر درختان جلوگیری می کنند

توصیف چهارباغ در متون تاریخی عصر صفوی

از میان متون تاریخی عصر صفوی که به توصیف چهارباغ پرداخته‌اند سه اثر بیش از سایر متون دارای اهمیت است؛ تاریخ عالم آرای عباسی نوشته اسکندر بیگ منشی، روزنامه ملا جلال یا تاریخ عباسی نوشته ملا جلال منجم‌یزدی و نهایتاً روضه‌الصفویه نوشته جنابدی. جنابدی در مورد این خیابان چنین نوشته‌است:

... پس از آن [ ساخت باغ عباس آباد] از عباس‌آباد خیابانی به عرض پنجاه ذرع تا درب دولت، که قریب به یک فرسخ مسافت است، طرح انداخته بر حسب امر جهان مطاع خوانین و امرای عظام و وزرا و... چه کسانی که در پایه سریر اعلی اقامت می‌نمودند و چه کسانی که در ممالک محروسه به اقطاعات خویش مشغول بودند، جمله از طرفین خیابان مقابل یکدیگر ابتدا از عباس‌آباد نموده چهارباغات مرغوب فراخور استعداد و طباع خویش احداث فرمودند. بر باب هر باغ عمارتی مرفوع از آجر و گچ و سنگ رخام ترتیب داده سقوف و جدار آن را به کاشی الوان پرداخته، بعضی به تصاویر و نقوش غرایب‌نگار مزین گردانیده و در پیش هر عمارت در ساحت خیابان حیاض عظیم به اشکال مختلف پرداختند و در داخل باغ نیز غایت تکلف به قانون طراحی به عمل آورده، نهال انواع اثمار غرس نمودند... درامتداد خیابان انهار و جداول جریان یافته بر اطراف آن اشجار صنوبر و چنار و طوبی آثار با سپهر دمساز و هم آواز بود. بر خیابان طرف دولت بر هر باب چهارباغ حوضی کوثر مثال اتمام یافته، میخانه‌ها و قهوه خانه‌ها جهت معاشران میخواره و افیونیان بی سرمایه در آن خیابان مهیا بود و جهت مردمان بی‌سر و پا و قلندران بی پروا جاها و زاویه‌ها ترتیب یافته

—عرض نقل قول بر حسب پیکسل, ارتفاع نقل قول بر حسب پیکسل

(جنابدی، ۱۳۷۸، ۷۶۱)

سایر چهارباغ‌ها در اصفهان

چهارباغ خواجو، خیابان چهارباغ تاریخی دیگر اصفهان است که به موازات چهارباغ عباسی و بین پل خواجو تا چهارراه نقاشی قرار دارد.

چهارباغ عباسی نیز در دوران معاصر ادامه یافته‌است که توجه به این امتداد این خیابان از میدان شهدا در شمال شروع و پس از عبور از زاینده رود به دروازه شیراز اصفهان در دامنه کوه صفه در جنوب اصفهان ختم می‌شود.

دو بخش اضافه شده به چهارباغ عباسی عبارتند از:

• چهارباغ پایین در شمال: حد فاصل میدان شهدا تا دروازه دولت
• چهارباغ بالا در جنوب: حد فاصل سی و سه پل تا دروازه شیراز اصفهان

چهارباغ‌ها شامل دو باند سواره رو، دو باند ویژه دوچرخه و سه باند پیاده‌رو می‌باشد که چهار ردیف درختان چنار و نارون آن‌ها را از هم جدا می‌کند.

منابع

• آشنایی با شهر تاریخی اصفهان، لطف‌الله هنرفر
• وب‌گاه شهرداری اصفهان
• ایران در عصر صفوی - راجر سیوری
• جنابدی، میرزا بیگ بن حسن (۱۳۷۸). روضه الصفویه. به کوشش غلامرضا طباطبایی مجد. بنیاد موقوفات دکتر محمود افشار.