تربت حیدریه

مختصات: ۳۵°۱۷′شمالی ۵۹°۱۳′شرقی / ۳۵٫۲۸°شمالی ۵۹٫۲۲°شرقی / 35.28; 59.22
از ویکی‌پدیا، دانشنامهٔ آزاد
تربت حیدریه
کشور ایران
استانخراسان رضوی
شهرستانتربت حیدریه
بخشمرکزی
نام(های) پیشینزاوه، ولایت رخ
سال شهرشدن۱۳۰۵
مردم
جمعیت۱۴۰٬۰۱۹ نفر (سرشماری ۱۳۹۵)[۱]
رشد جمعیت۷٪+ (۵سال)
جغرافیای طبیعی
مساحت٣٢ کیلومتر مربع
ارتفاع۱۴۵۰
آب‌وهوا
میانگین دمای سالانه١۴
میانگین بارش سالانه۲۵۰
روزهای یخبندان سالانه١٠٠
اطلاعات شهری
ره‌آوردزعفران، ابریشم، پسته، بادام
پیش‌شمارهٔ تلفن۰۵۱
شناسهٔ ملی خودرو ایران ۳۲ ل
 ایران ۳۲ ن
 ایران ۳۶ ن
 ایران ۴۲ ی
[۲]
کد آماری۱۳۶۱
تربت حیدریه بر ایران واقع شده‌است
تربت حیدریه
روی نقشه ایران
۳۵°۱۷′شمالی ۵۹°۱۳′شرقی / ۳۵٫۲۸°شمالی ۵۹٫۲۲°شرقی / 35.28; 59.22

تُربَتِ حِیدَریه با نام تاریخی زاوه و رُخ یکی از شهرهای استان خراسان رضوی و مرکز شهرستان تربت حیدریه است. این شهر قطب زعفران جهان[۳] و پایتخت ابریشم ایران است.[۴]

تربت حیدریه، بزرگ‌ترین شهر در جنوب استان خراسان رضوی است و با شهرستان‌های مجاور خود، جمعیتی بیش از یک میلیون نفر را در بر می‌گیرد. تربت حیدریه در ۱۵۰ کیلومتری جنوب مشهد و ۱۰۰۵ کیلومتری تهران واقع شده و ارتفاع آن ۱۴۵۰ متر از سطح دریا است. نام تربت حیدریه به اعتبار نام قطب‌الدین حیدر بر واژه اصیل و ایرانی زاوه در قرن نهم و بعد از آن غلبه یافت.[۵] این شهر در دامنه‌های جنوبی رشته‌کوه کوهسرخ قرار دارد.[۶]

تاریخچه[ویرایش]

تربت حیدریه در قدیم با نام زاوه و همچنین ولایت رخ شهرت داشته‌است. پیشینه تاریخی تربت حیدریه به نام زاوه به دوران قبل از اسلام و دوره اشکانیان برمی‌گردد و به مناسبت مقبره قطب‌الدین حیدر از معاصرین عطار و از صوفیان قرن ششم هجری بوده به این نام خوانده شده‌است. قطب‌الدین حیدر، از صوفیان اواخر قرن ششم و اوائل قرن هفتم (درگذشتهٔ ۶۱۸ ه‍.ق)، سرسلسلهٔ طریقت حیدریه، از ترکستان به زاوه مهاجرت کرد و در همان‌جا درگذشت و مدفون شد و شهر به حرمت او به تدریج تربت قطب‌الدین حیدر و بعدها تربت حیدری نام گرفت، و سرانجام به تربت حیدریه معروف شد. مزار وی هم اینک یکی از جاذبه‌های گردشگری این شهر است.[۷][۸] بنای زاوه را به زوطهماسب نسبت می‌دهند.[۹] براساس شواهد و کشفیات باستان‌شناسی در اطراف شهرستان تربت (به‌ویژه غار ماه‌پری، سنگ نگاره‌های کدکن و سفال‌های مکشوفه از چندین محوطه تاریخی) حکایت از وجود زیستگاه‌هایی در هزاره‌های چهارم و پنجم پیش از میلاد در این منطقه دارد.[۱۰] اولین گزارش‌ها از منطقه زاوه را در منابع تاریخ پس از اسلام می‌بینیم. در جریان فتح خراسان اشاره بر آن است که خلیفه سوم، عبدالله بن عامر را مأمور خراسان کرد. این عامر رخ، زاوه، خواف، اسفراین و ارغیان در نیشابور را فتح کرد تا به تختگاه نیشابور رسید. از دقت در گزارش‌های جوینی و عبدالله بن فضل‌الله، درمی‌یابیم که زاوه نخستین شهری بوده‌است که درگیری پیش‌بینی نشده‌ای را بر دشمن تحمیل کرد و به قیمت سقوط خود افتخار آفرید. مردم زاوه نخستین قربانیان حمله سراسری مغول‌ها بودند مقارن همین ایام، قطب‌الدین حیدر عارف مشهور قرن ششم که از مدت‌ها پیش در شهر زاوه اقامت گزیده بود درگذشت.[۱۱] تربت حیدریه پس از دوره صفوی به صورت شهر درآمد. در واقع شهر در حدود دویست سال پیش یعنی دوره حاکمیت اسحاق‌خان قرایی از خوانین و رجال سیاسی عصر قاجاریه رونق گرفت. اسحاق‌خان به مرمت و آبادانی شهر پرداخته و آن چنان تحولی در شهر به‌وجود آورد که این شهر تا مدت‌ها به تربت اسحاق‌خان معروف بوده‌است.[۱۲]

کنسولگری‌ها: تا پیش از جنگ جهانی دوم، کنسولگری‌های انگلستان و روسیه در تربت حیدریه و در منطقهٔ باغ‌سلطانی شهر مشغول فعالیت بوده‌اند که نشان دهنده اهمیت سیاسی و اقتصادی این شهر در آن دوره است.[۱۳][۱۴]

معماری[ویرایش]

این شهر از آثار تاریخی_معماری بسیاری بهره مند است، از جمله:

  • مسجد جامع تربت حیدریه[۱۵]
  • قطب الدین حیدر
  • حمام حاجی رییس
  • رباط طبسی
  • مزار شیخ ابولقاسم گرکانی
  • رباط لاری[۱۶]

همچنین این شهر از دو بافت خانگی فرسوده و مدرن بهره می برد. البته بیشتر خانه ها در این شهر، فرسوده و به سبک قدیمی ساخته میشود.[۱۷]














موقعیت جغرافیایی[ویرایش]

شهرستان تربت حیدریه با وسعت ۶۱۷۵ کیلومتر مربع در جنوب غربی مشهد قرار دارد. موقعیت جغرافیایی این شهر در مدار ۵۹ درجه و ۱۲ دقیقه طول شرقی و ۳۴ درجه و ۱۷ دقیقه عرض شمالی قرار دارد و ارتفاع آن از سطح دریا ۱۴۵۰متر است. بلندترین قله شهرستان، قله مُلکان به ارتفاع ۳۰۱۳ متر می‌باشد.

جمعیت[ویرایش]

بر پایه سرشماری عمومی سال ۱۳۹۵ جمعیت این شهر ۱۴۰٬۰۱۹ نفر (در ۴۳٬۰۲۹ خانوار) بوده‌است که از این نظر رتبه چهارم استان را داراست.[۱۸] جمعیت کل شهرستان تربت حیدریه ۲۲۴٬۶۲۶ نفر است. تا سال ۱۳۷۲، شهرستان تربت حیدریه رتبه دوم جمعیت را در استان خراسان بزرگ بعد از مشهد دارا بود که با تفکیک آن به ۵ شهرستان، رتبه آن تنزل یافت.

جمعیت تاریخی
سالجمعیت±%
۱۳۴۵۳۰٬۱۰۶—    
۱۳۵۵۴۳٬۲۵۹۴۳٫۷٪+
۱۳۶۵۷۲٬۰۶۸۶۶٫۶٪+
۱۳۷۰۸۱٬۷۸۱۱۳٫۵٪+
۱۳۷۵۹۴٬۶۴۷۱۵٫۷٪+
۱۳۸۵۱۱۹٬۳۶۰۲۶٫۱٪+
۱۳۹۰۱۳۱٬۱۵۰۹٫۹٪+
۱۳۹۵۱۴۰٬۰۱۹۶٫۸٪+

زبان و مردم[ویرایش]

مردم تربت حیدریه به زبان فارسی و با گویش خراسانی و لهجه تربتی صحبت می‌کنند. لهجه مردم تربت حیدریه نزدیکی زیادی به لهجهٔ دیگر شهرهای خراسان به خصوص لهجه مشهدی و کاشمری و نیشابوری دارد. کتاب شعرهایی نیز با لهجه تربتی همچون سمندر خان سالار نوشتهٔ علی اکبر عباسی فهندری و همچنین فریاد تربتی اثر محمد قهرمان تألیف شده‌اند.[۱۹] گویش مردم تربت حیدریه با شهرهای همجوار آن یکسان است به گونه ای که افراد صحبت‌های یکدیگر را متوجه می‌شوند. گویش تربتی مملو از کلمات اصیل ایرانی و زبان پارسی خاوری است. عید نوروز

مردم تربت حیدریه مراسم ویژه ایام نوروز مانند خانه تکانی، کاشتن سبزه و تهیه انواع شیرینی، آیین خاص پخت سمنو را برگزار می کنند

مراسم شب چله

شب یلدا از اهمیت خاصی برخوردار است. این شب را با شب نشینی چند خانواده دور هم کوتاه می کنند و در حالی که به قصه ها و ماجراهای جالب بزرگترها گوش می دهند، میوه هایی چون هندوانه، سیب، انار و تنقلات و شیرینی می خورند. هندوانه از جمله میوه هایی ست که می بایست بر سفره های شب چله باشد چراکه بر این باورند که سردی هندوانه خورنده اش را از رنج گرمای تابستان پیش رو نجات خواهد داد. هم چنین مردم تربت حیدریه معتقدند که در معده ی هر انسانی کرمی وجود دارد که با خوردن هندوانه در شب یلدا دفع می شود.


مراسم « كف زني سنتی »

شب هاي سرد و طولاني زمستان به ويژه شب چله، خانواده ها و اقوام گرد هم می آیند تا کف خوراکی را که از ریشه گیاه آماده می شود، تهیه نمایند .

مراسم ازدواج

در تربت حیدریه به شبی که اولین فرد از خانواده داماد به خواستگاری دختر می رود شب کدخدایی می گویند و از زمان تعیین مهریه و شیربها تا زمان عقد را دوران نامزدی می نامند، تعیین زمان عقد در شب جواب استنی و با توافق طرفین صورت می گیرد و برای عروس و داماد یک دست لباس و حلقه نامزدی خریداری می شود. دو سه روز قبل از مراسم عروسی جوانان ده جمع شده و داماد خبر می کنند تا مراسم هیزمی را انجام دهند. داماد به اولین نفری که به روستا برسد دستمالی ابریشمی و عرقچین هدیه می دهد. در روز عروسی مدعوین در خانه داماد به رقص و پایکوپی می پزردازند و نهار می دارند آنگاه داماد جهت مراسم حمام و حنا بندان روانه حمام می شود و 5 زن سفید بخت دست ها و پاهای عروس را حنا می گذارند و آتو می خوانند. این مراسم با خواندن خطبه عقد ادامه می یابد و... از سایر آداب ازدواج در تربت حیدریه می توان به چیدن سفره عقد، پا انداز، پایتختی و داماد سلامی اشاره کرد.


بازی های محلی

از بازی های محلی اين شهرستان مي توان به کلاه جانک، توپ نوکنی، توپ گرفتنک، استای سه پایه، توپ آغالک، هفت سنگ، خرپلک، توشله چینی و توشله بازي، پادشاه بازی اشاره نمود.


رقص های محلی

این حرکات جزئی از فرهنگ مردم تربت حیدریه بوده و در مناطق روستایی شامل رقص ها انفرادي، برخي دونفره و بر دسته جمعي مي باشد. رقص هاي دونفره معمولا چوب بازي است و نوع دسته جمعي معروف به دوره است.

جاذبه‌های گردشگری[ویرایش]

روستای رودخانه
رودخانه حصار

باغات کامه علیا و سفلی در شمال تربت حیدریه و رودخانه حصار و صنوبر، آبشار رودمعجن و شکارگاه از جاذبه‌های طبیعی این شهرستان هستند. از جاذبه‌های دیدنی و تفریحی شهر تربت حیدریه می‌توان به اماکنی همچون مجموعه باغ ملی و پارک ملت و پارک جنگلی پیشکوه اشاره کرد.

رودخانه ها[ویرایش]

  • رودخانه حصار

این رودخانه که سرچشمه آن کوه‌های حصار می‌باشد رودخانه تقریباً پرآبی است که باعث ایجاد سرسبزی در این روستا شده و پس از حصار آب آن به چند روستای دیگر سرازیر می‌شود.[۲۰]

  • آبشار رودمعجن

روستای رودمعجن در ۴۸ کیلومتری غرب تربت حیدریه واقع است. در ۴ کیلومتری این روستا آبشاری زیبا به ارتفاع ۲۸ متر پدید آمده که از رشته‌کوه چهل تن در ۴۵ کیلومتری غرب شهرستان سرچشمه می‌گیرد. رودمعجن پس از ایجاد آبشار و مشروب کردن آبادی، در نزدیکی روستای رودمعجن وارد رودخانه حصارچه می‌شود.[۲۱]

  • چشمه کاریز آب باریک

این چشمه زیبا قدمت زیادی داشته و آب این چشمه از نظر مواد معدنی از بهترین آب‌های جهان محسوب می‌شود. این چشمه در روستای قوزان در ۱۰ کیلومتری جاده تربت حیدریه-کاشمر قرار دارد.

روستاها[ویرایش]

  • روستای صنوبر و ارتفاعات شصت دره

مناظر طبیعی و چشم‌نواز مسیر هفده کیلومتری روستای صنوبر تا بخش مرکزی تربت حیدریه در ضلع شمال غربی این شهرستان افراد زیادی را به دیدن آن‌جا ترغیب می‌کند. جاری بودن آب رودخانه در روستای صنوبر، وجود باغات میوه و قرار گرفتن خانه‌های مسکونی به صورت پلکانی از جاذبه‌های دیدنی این روستا است. این روستا در میان کوه و جریان رودخانه شصت‌دره، منطقه خوش آب و هوا و نسبتاً سرد و سرسبزی پدیدآورده‌است. از جاذبه‌های گردشگری این روستا می‌توان به کوه شصت‌دره از کوه‌های مرتفع رشته‌کوه مرکزی شهرستان تربت حیدریه اشاره کرد.[۲۲]

مزارع کشاورزی در روستاهای اطراف تربت حیدریه

جاذبه های طبیعی[ویرایش]

  • مناطق شکار ممنوع بزمای و ژرف

این مناطق در شرق شهرستان تربت حیدریه و در ارتفاعات شهرستان زاوه قرار دارند. این مناطق جلگه‌ای در بعضی نواحی دارای ارتفاعات سنگی زیبایی هستند که مامنی مناسب برای زیست حیوانات وحشی به‌شمار می‌روند. در این مناطق حیواناتی نظیر قوچ، میش، قرقاول، سیاه سینه، گرگ و عقاب زندگی می‌کنند.[۲۳]

  • غار ماه پری

به‌رغم وجود آثار باستانی متعدد و شواهد برجای مانده که حکایت از پیشینه‌ای مشخص و رد پای انسان ماقبل تاریخ در منطقه تربت حیدریه دارد از دیگر نمونه‌های با اهمیت آثار غاری است موسوم به ماه پری در ۱۹ کیلومتری شمال غربی تربت حیدریه در نزدیکی روستایی به نام صنوبر که به استناد بررسی باستان‌شناسی از نخستین زیست‌گاه‌های این منطقه مربوط به پیش از تاریخ بوده‌است.

  • ارتفاعات ملکان (یا عامیانه مُلکوه)

این ارتفاعات در ۷۰ کیلومتری شمال غربی تربت، در بخش کدکن قرار دارد. هر ساله تعداد زیادی از کوهنوردان جهت صعود به قله های این ارتفاعات عازم منطقه می‌شوند. در مسیر این ارتفاعات باغات میوه بسیار و چشمه سارهای جوشان و چشم‌اندازهای بدیع فراوان وجود دارد.

آثار ساختگی[ویرایش]

  • پارک کوهستانی پیشکوه
    پیشکوه
    نمایی از پیشکوه
    تربت حیدریه از پیشکوه

این پارک در حاشیه شهر تربت حیدریه واقع شده‌است و با مساحت ۸۰۰ هکتار، بزرگ‌ترین پارک جنگلی در خاورمیانه نام گرفته‌است. بخشی از این پارک تا ارتفاعات ۳ قله امتداد یافته‌است. این پارک شامل گلزار شهدا، پارک سنگی، رستوران، کافه سنتی و مصلا است که در آن وسایل تفریح کودکان قرار دارد. عملیات اجرایی این پروژه از سال ۱۳۷۸ آغاز شده و هنوز ادامه دارد. پارک پیشکوه یکی از فضاهای سبز شهرستان تربت حیدریه است. موقعیت جغرافیایی، منابع غنی آب و خاک و مناظر زیبا از دلایل معرفی این پارک به عنوان منطقه نمونه گردشگری است و به دلیل قرار داشتن در دامنه کوه و اشراف داشتن به شهر تربت حیدریه، چشم‌انداز زیبایی را به وجود آورده‌است.[۲۴]

آثار تاریخی[ویرایش]

آثار ثبت‌شده[ویرایش]

ردیف نام اثر نگاره دیرینگی موقعیت شمارهٔ ثبت تاریخ ثبت
۱ مزار و مسجد قطب الدین حیدر دوره تیموری - دوره صفوی شهر تربت حیدریه
۳۵°۱۶′۳۲٫۶″ شمالی ۵۹°۱۲′۵۰٫۳″ شرقی / ۳۵٫۲۷۵۷۲۲°شمالی ۵۹٫۲۱۳۹۷۲°شرقی / 35.275722; 59.213972 (مزار و مسجد قطب الدین حیدر)
۱۷۵ ۱۵ دی ۱۳۱۰
۲ رباط طبسی دوره قاجار شهر تربت حیدریه - خیابان قائم، ضلع شمال شرقی مزار قطب الدین حیدر
۳۵°۱۶′۳۲″ شمالی ۵۹°۱۲′۵۲″ شرقی / ۳۵٫۲۷۵۵۶°شمالی ۵۹٫۲۱۴۴۴°شرقی / 35.27556; 59.21444 (رباط طبسی)
۴۸۰۲ ۱۹ اسفند ۱۳۸۰
۳ حمام حاجی رئیس دوره قاجار شهر تربت حیدریه - انتهای خیابان روحبخش
۳۵°۱۶′۱۶″ شمالی ۵۹°۱۳′۲″ شرقی / ۳۵٫۲۷۱۱۱°شمالی ۵۹٫۲۱۷۲۲°شرقی / 35.27111; 59.21722 (حمام حاجی رئیس)
۵۱۴۶ ۲۵ اسفند ۱۳۸۰
۴ رباط علیا دوره قاجار شهر تربت حیدریه - محله قدیمی رباط علیا، خیابان رباط علیا
۳۵°۱۵′۳۸″ شمالی ۵۹°۱۲′۴۳″ شرقی / ۳۵٫۲۶۰۵۶°شمالی ۵۹٫۲۱۱۹۴°شرقی / 35.26056; 59.21194 (رباط علیا)
۵۶۹۸ ۲۵ اسفند ۱۳۸۰
۵ سرای گلشن دوره قاجار شهر تربت حیدریه - حاشیه شرقی محله برزار، خیابان ابوذر غفاری
۵۶۹۹ ۲۵ اسفند ۱۳۸۰
۶ آب‌انبار شیر چهارسوق دوره قاجار شهر تربت حیدریه - خیابان فردوسی جنوبی
۶۳۷۷ ۷ مهر ۱۳۸۱
۷ رباط لاری دوره قاجار شهر تربت حیدریه - ضلع جنوبی میدان رباط، خیابان روح بخش
۳۵°۱۶′۱۴″ شمالی ۵۹°۱۳′۴″ شرقی / ۳۵٫۲۷۰۵۶°شمالی ۵۹٫۲۱۷۷۸°شرقی / 35.27056; 59.21778 (رباط لاری)
۶۶۶۱ ۱۰ دی ۱۳۸۱
۸ رباط کسکک دوره صفوی بخش مرکزی - روستای کسکک
۶۸۶۶ ۱۰ دی ۱۳۸۱
۹ رباط تروسک دوره تیموری - دوره صفوی روستای تروسک
۷۴۸۳ ۱۲ بهمن ۱۳۸۱
۱۰ مزار شیخ ابوالقاسم گرکانی معاصر روستای شیخ ابوالقاسم
۷۶۱۴ ۱۷ اسفند ۱۳۸۱
۱۱ رباط شورحصار دوره صفوی روستای شورحصار
۸۲۶۷ ۲۴ فروردین ۱۳۸۲
۱۲ مزار نظام‌الملک کبروی سده ۹ ق شهر کدکن - انتهای کوچه حمام
۸۹۵۴ ۱۰ خرداد ۱۳۸۲
۱۳ مجموعه تاریخی مذهبی کدکن سده ۹ ق شهر کدکن - انتهای کوچه حمام
۸۹۵۳ ۱۰ خرداد ۱۳۸۲
۱۴ مسجد شیخ حیدر کدکن سده ۹ ق - دوره تیموری شهر کدکن - انتهای کوچه حمام
۸۹۵۵ ۱۰ خرداد ۱۳۸۲
۱۵ حمام نواب (زورخانه) دوره قاجار شهر تربت حیدریه - خیابان فرمانداری، کوچه باشگاه
۱۱۶۶۱ ۲۴ اسفند ۱۳۸۳
۱۶ خانه حاجی رئیس دوره قاجار شهر تربت حیدریه - خیابان فردوسی جنوبی، کوچه میلان ۲، پلاک ۲۰
۱۱۶۶۲ ۲۴ اسفند ۱۳۸۳
۱۷ خانه حاج مصطفی امین دوره قاجار شهر تربت حیدریه - خیابان باغ سلطانی، پلاک ۴۰۱
۱۱۶۶۳ ۲۴ اسفند ۱۳۸۳
۱۸ مزار بوری‌آباد دوره صفوی روستای بوری‌آباد
۱۱۹۰۸ ۵ تیر ۱۳۸۴
۱۹ چله خانه مجموعه قطب الدین حیدر دوره صفوی - دوره قاجار شهر تربت حیدریه - خیابان قائم، اداره میراث فرهنگی
۱۱۹۰۹ ۵ تیر ۱۳۸۴
۲۰ مسجد عماد دوره قاجار شهر تربت حیدریه - خیابان فرمانداری، روبری دارایی
۱۱۹۲۱ ۵ تیر ۱۳۸۴
۲۱ حمام صفائیان (حمام گودی) دوره قاجار شهر تربت حیدریه - خیابان فردوسی جنوبی، کوچه شیرچهارسوق
۱۱۹۲۲ ۵ تیر ۱۳۸۴
۲۲ مسجد شیخ یوسف علی دوره قاجار شهر تربت حیدریه - ابتدای خیابان فرمانداری، راسته راست خیابان فرمانداری
۱۱۹۲۳ ۵ تیر ۱۳۸۴
۲۳ سرای قیصریه دوره قاجار شهر تربت حیدریه - سمت راست خیابان فردوسی جنوبی، پ ۶۵
۱۲۰۰۱ ۱۲ تیر ۱۳۸۴
۲۴ رباط کامه دوره قاجار شرق روستای کامه سفلی
۱۳۸۶۳ ۲۵ آبان ۱۳۸۴
۲۵ مسجد جامع حاج سید حسن کدکنی اواخر دوره قاجار شهر کدکن - میدان مسجد جامع، نبش خ شهید جوادی
۱۳۸۷۲ ۲۵ آبان ۱۳۸۴
۲۶ مزار پیر یاهو اوایل دوره قاجار ۷۰ کیلومتری شمال غرب تربت حیدریه، ارتفاعات شرق کدکن
۱۴۳۲۵ ۱۶ اسفند ۱۳۸۴
۲۷ بلغور خانه کسکک دوره قاجار بخش مرکزی - دهستان بالا ولایت، غرب روستای کسکک
۱۴۳۶۸ ۱۶ اسفند ۱۳۸۴
۲۸ مزار پیر سنگی دوره پهلوی دامنه ارتفاعات جنوبی شهر کدکن
۱۵۲۶۸ ۲۴ اسفند ۱۳۸۴
۲۹ حسینیه بالاده برس اواخر دوره قاجار روستای برس
۱۶۳۲۰ ۲۴ اسفند ۱۳۸۴
۳۰ مزار حافظ رجب دوره قاجار روستای برس
۱۷۸۷۳ ۱۴ اسفند ۱۳۸۵
۳۱ مزار قطب‌الدین محمد دوره صفوی روستای برس
۱۷۸۷۴ ۱۴ اسفند ۱۳۸۵
۳۲ مسجد جامع تربت حیدریه دوره قاجار شهر تربت حیدریه - حاشیه ضلع جنوب غربی میدان مرکزی (میدان امام خمینی)
۳۵°۱۶′۲۵″ شمالی ۵۹°۱۳′۸″ شرقی / ۳۵٫۲۷۳۶۱°شمالی ۵۹٫۲۱۸۸۹°شرقی / 35.27361; 59.21889 (مسجد جامع تربت حیدریه)
۲۴۹۸۴ ۱۸ اسفند ۱۳۸۷
۳۳ پل کسکک دوره قاجار بخش جلگه‌رخ - جنوب روستای کامه
۲۴۹۸۹ ۱۸ اسفند ۱۳۸۷
۳۴ مجموعه قطب الدین حیدر دوره صفوی - دوره قاجار شهر تربت حیدریه - خیابان قائم، اداره میراث فرهنگی، جنب شرق آرامگاه مجموعه قطب الدین حیدر
۱۱۹۰۹ ۵ تیر ۱۳۸۳
۳۵ تپه شور حصار تاریخی روستای شورحصار
۱۱۶۵۶ ۲۴ اسفند ۱۳۸۳
۳۶ تپه قلعه نو سده ۳ تا ۹ ق ۳ کیلومتری روستای عبدآباد
۱۱۶۵۹ ۲۴ اسفند ۱۳۸۳
۳۷ تپه سربالا سده‌های اولیه اسلامی روستای سربالا
۱۱۹۱۱ ۵ تیر ۱۳۸۴
۳۸ محوطه عبدآباد سده‌های اولیه اسلامی - سده ۷ ق ؟
۱۳۴۳۲ ۷ شهریور ۱۳۸۴
۳۹ محوطه زروند دوران پیش از تاریخ ایران باستان - سده‌های میانه اسلام دو کیلومتری شرق شهر کدکن
۲۳۸۶۷ ۲۵ آبان ۱۳۸۷
۴۰ تپه قندشتن سده ۵ تا ۹ ق ؟
۲۹۰۵۷ ۱۳ بهمن ۱۳۸۸
۴۱ تپه کافرخار تاریخی ؟
۲۹۰۶۳ ۱۳ بهمن ۱۳۸۸
۴۲ تپه خروج هزاره سوم پیش از میلاد ؟
۲۹۰۶۵ ۱۳ بهمن ۱۳۸۸
۴۳ تپه درخت سنجد هزاره دوم پیش از میلاد ؟
۲۹۰۶۶ ۱۳ بهمن ۱۳۸۸
۴۴ تپه همایون سده ۷- ۴ ق ؟
۲۹۵۳۰ ۹ آذر ۱۳۸۹
۴۵ تپه دهنه غار سده‌های میانی اسلامی ؟
۳۰۲۹۲ ۲۴ خرداد ۱۳۹۰
۴۶ تپه چشمه کریم سده ۲ یا ۱ ق ۳۰۴۶۹ ۸ دی ۱۳۹۰
نمایش مختصات در نقشهٔ: اوپن‌استریت‌مپ 
بارگیری مختصات: KML

صنایع دستی[ویرایش]

از صنایع دستی تربت حیدریه می‌توان به آهنگری، هنر مسگری، نمدبافی، حصیربافی، نجاری و مصنوعات چرمی و همچنین فرش‌بافی اشاره کرد، و به سبب پرورش کرم ابریشم، چله‌کشی ابریشم نیز رواج دارد.[۲۵]

مینیاتور، سیاه‌قلم، ترمه، گلیم، فرت بافی، زیورآلات، چرم دوزی، تراش سنگ، رودوزی سنتی، تابلو و تابلو فرش از دیگر محصولات تولیدی در تربت حیدریه است.[۲۶]

فهرست مشاهیر و نام آوران شهر تربت حیدریه در بخش اهالی تربت حیدریه قابل مشاهده است.

فرهنگ و هنر[ویرایش]

سینماها[ویرایش]

تربت حیدریه پیش از انقلاب ۱۳۵۷ دارای چهار سینما به نام‌های فردوسی، تاج، سعدی و مولن روژ بود که پس از انقلاب به غیر از سینما تاج بقیهٔ آن‌ها تعطیل شدند. تا سال ۱۳۸۴ سینما بیست و دو بهمن (تاج سابق) که با دارا بودن هزار صندلی یکی از منحصر به فردترین سینماهای ایران قلمداد می‌شد فعال بود، اما در آن سال به بهانه بازسازی و ترمیم تخریب شد و بودجه آن را بزرگ مردان به جیب زدن ولی مراحل بازسازی آن هرگز آغاز نگردید.[۲۷] در سال ۱۳۹۳ طرح تجهیز سالن اندیشه در این شهر برای بهره‌برداری از آن به عنوان سالن سینما با ظرفیت ۲۳۲ نفر آغاز شد و از آن زمان به بعد این سالن به صورت محدود به اکران فیلم‌های سینمایی روز ایران می‌پردازد.[۲۸]

برخی از کتابخانه‌های موجود تربت حیدریه:[ویرایش]

فهرست کتاب‌خانه‌های تربت حیدریه:[۲۹]
تأسیس نام شمار نسخه‌ها توضیحات
۱۳۹۳ امام رضا (ع) (آستان قدس رضوی) ۱۳۴۰۲ [۳۰]
۱۳۶۴ شهید بهشتی ۲۲۴۰۷
۱۳۶۲ علی‌اکبر عبداللهی ۱۰۶۷۸
۱۳۹۱ کتابخانه مرکزی دانشگاه دولتی تربت‌حیدریه ۱۴۰۰۰ [۳۱]
۱۳۷۴ آیت الله کاشانی ۱۴۰۰۰






مزارع زعفران در تربت حیدریه

زعفران[ویرایش]

تربت حیدریه قطب تولید زعفران در جهان است[۳].با تولید بیش از ۵۰ تن زعفران خشک، دارای رتبه اول از لحاظ تولید زعفران در دنیا است. استان خراسان رضوی بیشترین مقدار زعفران تولیدی کشور را دارا می‌باشد.

تولید زعفران در این شهرستان توانست وضعیت اقتصادی کشاورزان را بهبود ببخشد.

صنایع و معادن[ویرایش]

تربت حیدریه دارای دو شهرک صنعتی است و مهم‌ترین واحدهای تولیدی صنعتی شهرستان شامل کارخانه قند تربت حیدریه، طلای زرمهر، کاشی زرین، کارخانه کائولن، کارخانه لوله و اتصالات پلی اتیلن و محصولاتی چون شیر و فرآورده‌های لبنی، آرد، زیره و پنبه‌پاک‌کنی، خوراک دام، سردخانه بزرگ ده هزار تنی و کارگاه‌های ابریشم‌کشی است.

مجتمع فولاد تربت حیدریه، بزرگ‌ترین پروژه صنعتی شرق کشور:[۳۲]

مجتمع فولاد تربت حیدریه که در بخش رُخ این شهرستان در حال احداث است، در زمینی به مساحت ۵۵۰ هکتار و با اعتبار یک میلیارد یورو در فازهای اول و دوم عملیات اجرایی آن شروع شده‌است. با اتمام ساخت این مجتمع، برای ۲۸۰۰ نفر به صورت مستقیم و برای ۱۲ هزار نفر غیرمستقیم اشتغال فراهم خواهد شد. اهمیت و حجم این طرح با بزرگی شرکت فولاد مبارکه اصفهان قابل قیاس خواهد بود و با ایجاد زنجیره‌های پایین‌دستی و صنایع وابسته می‌تواند اقتصاد شرق کشور را متحول کند.[۳۳]

همچنین دو کارخانهٔ فولادسازی دیگر در تربت حیدریه دارای مجوز هستند که به دلایل مختلف از جمله عدم گشایش اعتبار و همچنین نیاز به منابع زیاد آب، کار احداث آن‌ها پیشرفت بسیار ناچیزی داشته‌است.[۳۴] از این رو عملیات انتقال آب از دریای عمان به منطقه خراسان رضوی یکی از طرح‌های عظیم دیگری است که از سال ۱۳۹۹ شروع شده تا جهت استفاده در صنایع بزرگ منطقه از جمله کارخانجات فولادسازی تربت حیدریه و معادن سنگان خواف به کار گرفته شود.[۳۵]

تربت حیدریه دارای معادن غنی و متنوع بیش از ۲۳ نوع ماده معدنی می‌باشد. وجود معادن غنی سیلیس به عنوان غنی‌ترین منابع سیلیس جهان، باریت، منیزیت، آگات، بنتونیت، کالک، خاک‌های صنعتی، گل سفید، گچ، آهک، کرومیت، منگنز، مس، نقره، طلا، فیروزه و سنگ‌های تزئینی (تراورتن-گرانیت-مرمر) شهرستان تربت حیدریه را در زمره یکی از قطب‌های معدنی استان خراسان رضوی قرار داده‌است.[۳۶]

بایگ، یکی از شهرهای تربت حیدریه مرکز ابریشم ایران نام گرفته و بالغ بر ۸۰٪ ابریشم کشور در این محل تولید و فرآوری می‌شود.[۳۷] هرچند واردات بی‌رویه پیله چینی صنعت نوغانداری تربت حیدریه را تهدید می‌کند.[۳۸] پسته و بادام نیز از دیگر محصولات کشاورزی این منطقه‌است. معادن طلای زرمهر تربت حیدریه تولیدکننده اولین شمش‌های طلا در کشور است که در بازار بورس اوراق بهادار تهران معامله می‌شوند.[۳۹]

سایر کارخانجات و واحدهای تولیدی شهرستان شامل کارخانه بزرگ سیمان زاوه تربت، کارخانه سیم رضا، کارخانه مس توس، کارخانه آرد والسی، کارخانه آرد بهنام، کارخانه ایران نکتار، صنایع پلی اتیلن اطلس پلیمر خاوران، زیره پاک کنی و پنبه پاک کنی طلای سفید، کارخانه شیر پاکان رضوان، کارگاه‌های ابریشم کشی، کارخانه خوراک دام رخ، کارخانه خوراک دام زاوه، مجتمع صنایع تبدیلی رادوار توس، کارخانه ماکارونی مهسان، شرکت زعفران کیان توس، کارخانه خوراک دام خراسان، کارخانه نمک سرهنگ، کارخانه گچ رخ و … می‌باشد.[۴۰]

سوغات[ویرایش]

مهم‌ترین سوغاتی‌های تربت حیدریه زعفران، پسته ،بادام، گردو و خشکبار هستند. همچنین نوعی حلوا به نام حلوا جوزی (حلوا گردویی) در بخش بایگ تربت حیدریه از دیگر سوغات‌های این شهرستان است.[۴۱] به دلیل تنوع هوایی گیاهان مختلفی همچون کنگر، انواع گون، انواع درمنه، لاله و ریواس در منطقه می‌روید. از گیاهان دارویی می‌توان به گل گاوزبان، کلپوره، آویشن، گل ختمی، و کما اشاره کرد، که این گیاهان دارویی نیز می‌تواند جزو سوغات شهرستان در نظر گرفته شود.[۴۲]

دانشگاه‌ها و مراکز آموزش عالی[ویرایش]

تربت حیدریه در سال‌های اخیر به عنوان قطب دانشگاهی در خراسان رضوی، از امکانات آموزش عالی خوبی برخوردار است.

مراکز آموزش عالی تربت حیدریه عبارت‌اند از:

بیمارستان‌ها[ویرایش]

بیمارستان‌های شهر تربت حیدریه عبارت‌اند از:

بیمارستان ۱۹۰ تختخوابی نهم دی

بیمارستان ۱۶۰ تختخوابی رازی وابسته به تأمین اجتماعی[۴۶]

بیمارستان ۲۷۲ تختخوابی امام حسین

بیمارستان ارتش

حمل و نقل و ترانزیت[ویرایش]

قرار گرفتن تربت حیدریه در میانه استان خراسان رضوی و ترانزیت شمال-جنوب باعث شده‌است این شهر از موقعیت استراتژیک بسیار مهمی برخوردار باشد.[۴۷] موقعیت شهرستان تربت حیدریه به گونه‌ای است که از همهٔ راه‌های مواصلاتی مهم فاصله کمی داشته و کوریدور شمال به جنوب و شرق به غرب محسوب می‌شود. تربت حیدریه و شیراز دو مرکز دریافت و انتقال مایکروویو در ایران بوده که از لحاظ توپوگرافی بهترین موقعیت را داشته‌اند. این ویژگی منحصر به دو شهر مذکور بوده و تمامی خطوط دیتا و اینترنتی ایران از این دو نقطه مخابره می‌گردد.[۴۸]

راه‌آهن[ویرایش]

تربت حیدریه از سال ۸۴ به راه‌آهن سراسری ایران متصل شده که ایستگاه آن واقع در ۵ کیلومتری تربت‌حیدریه است.[۴۹] ایستگاه راه‌آهن تربت حیدریه، بزرگ‌ترین ایستگاه تشکیلاتی در حوزه راه‌آهن شرق است و علاوه بر امکانات لجستیکی بالا، دارای ۱۳ خط ریلی است. این ایستگاه، همچنین بزرگ‌ترین پایانهٔ صادرات ریلی سیمان کشور را داراست که ظرفیت بارگیری روزانهٔ سیمان در آن بیش از دوهزار تن است.[۵۰]

با توجه به موقعیت تربت حیدریه، ایستگاه راه‌آهن آن از پتانسیل بسیار زیادی برای پیشرفت برخوردار است. در آذرماه ۱۳۹۹، خط راه‌آهن خواف-هرات، با ارسال محمولهٔ سیمان از ایستگاه تربت حیدریه رسماً افتتاح شد و کشور افغانستان از طریق این ایستگاه به شبکه ریلی سراسری ایران و آب‌های آزاد متصل گردید.[۵۱]

حمل و نقل درون‌شهری[ویرایش]

تاکسیرانی[ویرایش]

هم‌اکنون حدود ۷۵۰ تاکسی زرد در این شهر خدمت‌رسانی می‌کنند و با توجه به استقبال مردم از اسفند سال ۹۴ تاکسی بی‌سیم در سطح شهر به بهره‌برداری رسید.[۵۲] همچنین تاکسی‌های اینترنتی اسنپ و تپسی نیز در این شهر فعال هستند.[۵۳][۵۴]

اتوبوسرانی[ویرایش]

سازمان اتوبوسرانی تربت حیدریه از سال ۱۳۷۹ آغاز به کار کرده‌است و در این مدت توانسته جایگاه خود را در میان مردم بیابد.[۵۵] ۶۸ دستگاه اتوبوس در ناوگان اتوبوسرانی تربت حیدریه موجود است که ۲۲ دستگاه آن در اختیار سازمان و بقیه به بخش خصوصی واگذار شده‌است. هم‌اکنون ۲۴ خط که ۱۱ خط آن درون‌شهری است روزانه ۱۱ هزار نفر را در مسیرهای درون‌شهری جابجا می‌نمایند. البته به دلیل رفع راه‌بندان و روان‌سازی تردد درون‌شهری، ایستگاه‌های اتوبوس را از مرکز شهر دور کرده‌اند که دسترسی آسان به ایستگاه اتوبوس را برای شهروندان کمی دشوار کرده‌است.[۵۶]

افراد سرشناس[ویرایش]

نگارخانه[ویرایش]

پیوند به بیرون[ویرایش]

منابع[ویرایش]

  1. {{سرشماری ۱۳۹۵}}
  2. پلاک وسایل نقلیه خراسان رضوی
  3. ۳٫۰ ۳٫۱ «تربت حیدریه قطب زعفران جهان است/ عده‌ای ترمز و مانع توسعه شده‌اند». خبرگزاری ایلنا. ۲۰۲۳-۰۹-۰۹. دریافت‌شده در ۲۰۲۳-۰۹-۰۹.
  4. «‌پایتخت ابریشم‌کشی ایران کجاست؟». ایسنا. ۲۰۱۵-۰۵-۰۹. دریافت‌شده در ۲۰۲۳-۰۹-۰۹.
  5. «چرا نام این شهر تربت حیدریه است؟». سایت ایسنا. ۱۸ می ۲۰۱۷. دریافت‌شده در ۵ جولای ۲۰۱۷.
  6. «معرفی شهرستان - اداره میراث فرهنگی شهرستان بردسکن». اداره کل میراث فرهنگی، صنایع دستی و گردشگری خراسان رضوی. دریافت‌شده در ۲۶ ژانویهٔ ۲۰۲۴.
  7. جغرافیای تاریخی ولایت زاوه. به کوشش محمدرضا خسروی.
  8. «چرا نام این شهرستان "تربت حیدریه" است؟». ایسنا. ۲۰۱۶-۰۵-۱۷. دریافت‌شده در ۲۰۲۰-۰۲-۲۹.
  9. همان
  10. «اداره میراث فرهنگی شهرستان تربت حیدریه - معرفی تربت حیدریه». torbateheydarieh.razavichto.ir. دریافت‌شده در ۲۰۲۰-۰۲-۲۹.
  11. شبان، مرتضی (۱۳۹۲). دیار حیدریه. مهرسیما.
  12. «خاندان قرائی». شهرداری تربت حیدریه. ۲۵ مرداد ۱۳۹۰. بایگانی‌شده از اصلی در ۱۰ دسامبر ۲۰۱۸. دریافت‌شده در ۱۹ آذر ۱۳۹۷.
  13. «یک سند انگلیسی دربارهٔ تربت حیدریه؛ این سند را فرماندهی ارتش بریتانیا در هندوستان منتشر کرده‌است».
  14. «در جستجوی حقایق شهریور 1320، رقابت پنهان روس و انگلیس (6)».
  15. «مسجد جامع تربت‌حيدريه؛ نمونه منحصر به‌فردي از معماري اسلامي در عصر قاجار». khorasan.iqna.ir. دریافت‌شده در ۲۰۲۳-۱۱-۰۹.
  16. «خراسان رضوی». www.khorasannews.com. دریافت‌شده در ۲۰۲۳-۱۱-۰۹.
  17. «نگاهی به خوب و بد آپارتمان‌سازی در تربت‌حیدریه». www.irna.ir. دریافت‌شده در ۲۰۲۳-۱۱-۰۹.
  18. «نتایج سرشماری ایران در سال ۱۳۹۵». درگاه ملی آمار. بایگانی‌شده از اصلی (اکسل) در ۲۰ شهریور ۱۴۰۲.
  19. بهمن صباغ‌زاده (۳۰ نوامبر ۲۰۱۷). «نگاهی به شعر گویشی تربت حیدریه». روزنامه اطلاعات. بایگانی‌شده از اصلی در ۱۹ نوامبر ۲۰۱۸. دریافت‌شده در ۱۹ نوامبر ۲۰۱۸.
  20. «رودخانه حصار تربت حیدریه جان تازه‌ای گرفت». خبرگزاری توس آنلاین. ۱۸ مهر ۱۳۹۵. دریافت‌شده در ۲۱ آذر ۱۳۹۷.[پیوند مرده]
  21. «آبشار رودمعجن، بهشت گردشگری تربت حیدریه». خبرگزاری ایرنا. ۱۲ تیر ۱۳۹۶. دریافت‌شده در ۲۱ آذر ۱۳۹۷.
  22. «صنوبر، نگین سرسبز تربت حیدریه». خبرگزاری ایرنا. دریافت‌شده در ۲۹ نوامبر ۲۰۱۸.
  23. «پایان سرشماری وحوش منطقه شکار ممنوع برنای و ژرف تربت حیدریه». خبرگزاری باشگاه خبرنگاران جوان. ۱ آذر ۱۳۹۵. دریافت‌شده در ۲۱ آذر ۱۳۹۷.
  24. «بزرگ‌ترین پارک جنگلی خاورمیانه، فاقد هرگونه زیرساخت گردشگری». خبرگزاری ایسنا. ۲۵ اسفند ۱۳۸۹. دریافت‌شده در ۲۱ آذر ۱۳۹۷.[پیوند مرده]
  25. «صنایع دستی تربت حیدریه». اداره میراث فرهنگی شهرستان تربت حیدریه. دریافت‌شده در ۶ دسامبر ۲۰۱۸.
  26. «سوغات و صنایع تربت حیدریه به نمایش درآمد». خبرگزاری ایرنا. ۸ مارس ۲۰۱۶. دریافت‌شده در ۶ دسامبر ۲۰۱۸.
  27. «تربت حیدریه بعد از ۱۲ سال صاحب سینما شد». سینما تیکت. ۶ مارس ۲۰۱۵. دریافت‌شده در ۲۴ نوامبر ۲۰۱۸.
  28. «تربت حیدریه صاحب پردیس سینمایی شد». مهرنیوز. ۶ مارس ۲۰۱۵. دریافت‌شده در ۲۴ نوامبر ۲۰۱۸.
  29. «فهرست کتابخانه‌های تربت حیدریه». پایگاه اطلاع‌رسانی کتابخانه‌های ایران. دریافت‌شده در ۲۴ نوامبر ۲۰۱۸.
  30. «کتابخانه امام رضا- تربت حیدریه». سازمان کتابخانه‌ها، موزه‌ها و اسناد آستان قدس رضوی. ۲۱ ژوئیه ۲۰۱۴. دریافت‌شده در ۲۴ نوامبر ۲۰۱۸.[پیوند مرده]
  31. «سایت کتابخانه مرکزی دانشگاه تربت حیدریه». دانشگاه تربت حیدریه. بایگانی‌شده از اصلی در ۲۴ نوامبر ۲۰۱۸. دریافت‌شده در ۲۴ نوامبر ۲۰۱۸.
  32. «مجتمع-فولاد-تربت-حیدریه-بزرگ-ترین-پروژ-صنعتی-شرق-کشور-است». ۲۱ مرداد ۱۳۹۳.
  33. «شتغال-۱۴هزار-نفر-با-بهره-برداری-از-مجتمع-فولاد-رخ-تربت-حیدریه».
  34. «3 پروژه فولادی تربت حیدریه در انتظار گشایش ال سی. روزنامه خراسان».
  35. «نشست-مشترک-نمایندگان-خراسان-رضوی-با-مجری-طرح-پروژه-انتقال-آب-خلیج-فارس». بایگانی‌شده از اصلی در ۲۹ آوریل ۲۰۲۱. دریافت‌شده در ۱۷ ژوئیه ۲۰۲۱.
  36. [۱] بایگانی‌شده در ۷ سپتامبر ۲۰۱۱ توسط Wayback Machine اداره صنایع و معادن و خانه صنعت ومعدن
  37. «تلاش نوغانداران پایتخت ابریشم ایران برای تولید طلای سفید». خبرگزاری صدا و سیما. ۲۵ آوریل ۲۰۱۸. دریافت‌شده در ۱۲ دسامبر ۲۰۱۸.[پیوند مرده]
  38. «پایتخت ابریشم ایران گرفتار پیله‌های چینی». قدس آنلاین. ۱ خرداد ۱۳۹۵. دریافت‌شده در ۲۱ آذر ۱۳۹۷.
  39. «صفحه تربت‌حیدریه در سایت اداره کار و رفاه اجتماعی». ۱۰ مارس ۲۰۱۷. بایگانی‌شده از اصلی در ۲۶ اوت ۲۰۱۷. دریافت‌شده در ۵ جولای ۲۰۱۷.
  40. «نگاهی به ظرفیت بخش‌های مختلف شهرستان تربت حیدریه». سایت جماران. ۲۸ آبان ۱۳۹۷. دریافت‌شده در ۱۹ آذر ۱۳۹۷.
  41. «سوغات تربت حیدریه». اداره میراث فرهنگی تربت حیدریه. دریافت‌شده در ۶ دسامبر ۲۰۱۸.
  42. «ایجاد خانه صنایع دستی و سوغات در تربت حیدریه». خبرگزاری باشگاه خبرنگاران جوان. ۲۶ دسامبر ۲۰۱۶. دریافت‌شده در ۶ دسامبر ۲۰۱۸.
  43. «دانشگاه تربت حیدریه».
  44. «دانشگاه علوم پزشکی تربت حیدریه».
  45. «فهرست کتابخانه‌های تربت حیدریه». پایگاه اطلاع‌رسانی کتابخانه‌های ایران. دریافت‌شده در ۲۴ نوامبر ۲۰۱۸.
  46. «بیمارستان رازی تربت حیدریه». بایگانی‌شده از اصلی در ۲۷ آوریل ۲۰۲۱. دریافت‌شده در ۲۷ آوریل ۲۰۲۱.
  47. «جاذبه‌های تربت حیدریه». سایت تورسیم ایران. ۲۴ تیر ۱۳۹۴. بایگانی‌شده از اصلی در ۱۶ فوریه ۲۰۲۰. دریافت‌شده در ۱۵ تیر ۱۳۹۵.
  48. «وضعیت حمل و نقل تربت حیدریه». دانشگاه تربت حیدریه. دریافت‌شده در ۱۵ تیر ۱۳۹۵.
  49. «اداره کل راه‌آهن شرق کشور». بایگانی‌شده از اصلی در ۲۰ ژوئیه ۲۰۱۷. دریافت‌شده در ۱۵ تیر ۱۳۹۶.
  50. بزرگ‌ترین-ایستگاه-صادرات-ریلی-سیمان-کشور «ایستگاه راه‌آهن تربت حیدریه بزرگ‌ترین ایستگاه صادرات ریلی سیمان کشور» مقدار |نشانی= را بررسی کنید (کمک). خبرگزاری صداوسیما. ۱۲ شهریور ۱۳۹۵. دریافت‌شده در ۱۵ تیر ۱۳۹۶.[پیوند مرده]
  51. «تغییر-مسیر-بار-افغانستان-و-کاهش-هزینه-صادرات-ایران-با-افتتاح-خواف-هرات».
  52. «توسعه تاکسی بی‌سیم در تربت حیریه». تاکسیرانی تربت حیدریه. ۱۴ بهمن ۱۳۹۴. بایگانی‌شده از اصلی در ۱۷ نوامبر ۲۰۱۶. دریافت‌شده در ۱۵ تیر ۱۳۹۵.
  53. «مشکلات تاکسیرانی در تربت حیدریه». خبرگزاری ایرنا. ۹ اسفند ۱۳۹۴. دریافت‌شده در ۱۵ تیر ۱۳۹۶.
  54. اسنپ (۲۰۲۰-۰۲-۰۳). «اسنپ در چه شهرهایی فعال است؟ - وبلاگ اسنپ شهرهای اسنپ». وبلاگ اسنپ. دریافت‌شده در ۲۰۲۰-۰۲-۲۹.
  55. «نگاهی بر اتوبوسرانی تربت حیدریه». نوید تربت. دریافت‌شده در ۱۵ تیر ۱۳۹۴.[پیوند مرده]
  56. علی‌اصغر ایزدی (۱۱ دی ۱۳۹۵). «زیان ۱۶ میلیاردی اتوبسرانی تربت حیدریه». خبرگزاری ایرنا. دریافت‌شده در ۱۵ تیر ۱۳۹۵.
  57. https://civilica.com/doc/732073/
  58. https://www.cgie.org.ir/fa/news/266514/