نارنج

از ویکی‌پدیا، دانشنامهٔ آزاد
پرش به ناوبری پرش به جستجو
نارنج
Citrus aurantium - Köhler–s Medizinal-Pflanzen-042.jpg
آرایه‌شناسی
فرمانرو: گیاهان
دسته: گیاهان گلدار
رده: دولپه‌ای‌ها
زیررده: رزمانندها
راسته: ناترک‌سانان
تیره: سدابیان
سرده: مرکبات
Species: C. aurantium
نام علمی
Citrus aurantium

'درخت نارنج: درخت نارنج، درخت کوچکی است که در مناطق نسبتاً مرطوب و گرم می‌روید…درخت نارنج، مادر مرکبات است و پایه بسیار خوبی جهت پیوند شاخه‌های نارنگی و یا پرتقال است. درخت نارنج، درخت کوچکی است که در مناطق نسبتاً مرطوب و گرم می‌روید. در سرمای ۱۰ الی۱۵ درجه زیر صفر نمی تواند دوام بیاورد، البته تحمل آن از سایر ارقام مرکبات مانند پرتقال بیشتر است. برگ  های آن سبز شفاف، بیضی شکل، نوک تیز و زیبا است. گل‌های آن که همان بهار نارنج می باشد، درشت تر و با عطر بیشتر از گل های پرتقال بوده و خوردن میوه آن برای مصارف مخصوص، معمول نیست، پوست میوه صاف و رنگ آن نارنجی تیره و گوشت داخل آن خیلی ترش و کمی تلخ است. درخت نارنج در مناطق شمالی و جنوبی ایران به عمل می آید. تکثیر نارنج از طریق کشت بذر انجام می گیرد. بذر آن را از بهترین نارنج های درشت و مرغوب و رسیده انتخاب و در بهار در خزانه می کارند. محل کاشت باید رو به آفتاب باشد، پس از دو سه هفته دانه ها جوانه می زند و گیاه شروع به رشد می نماید. در مناطقی که تابستان خشک دارند، باید گیاه مرتباً‌ در دفعات متعددی آبیاری شود ولی هر بار با آب کمتری. در آغاز سال دوم نهال های حاصل را به محل دیگری منتقل و با فواصل ۵۰ سانتی متر از هر طرف می کارند و نهال ۴-۳ ساله را از نوعی که مورد نظر است پیوند می زنند. نهال های پیوندی آماده شده را در باغ مورد نظر که خاک آن قبلاًً شخم خورده و کود داده شده‌است به فواصل ۸-۷ متر از هر طرف می کارند. اگر در خالی که زیاد قدرت نداشته باشد کاشته شود، فاصله درختان را باید کمتر گرفت (۵-۴ متر از هر طرف). بعضی از باغ ها به وسیله قلمه نیز تکثیر می نمایند.ترکیبات شیمیایی از نظر ترکیبات شیمیایی و مواد مؤثره نارنج، وجود ویتامین های ب۱، آ و ث مشخص شده‌است و از شکوفه تازه آن یا همان گل بهار نارنج، مقداری اسانس روغنی به نام Oil of neroli bigarad و عرق بهار نارنج استخراج می شود. در پوست آن موادی مانند هسپریدین Hesperidin، ایزوهسپریدین Isohesperidin، اوران تیامارین Aurantiamarin، و یک اسید متبلور و بی شکل وجود دارد. از برگ و سرشاخه های سبز و جوان آن نیز اسانسی گرفته می شود، به نام اسانس پتی گرین. در اسانس نارنج، ۷ -هیدوروکسی کومارین ژرانیل اتر یا اوراپتن Aurapten یافت می شود.پوست و شکوفه بهارنارنج گرم و خشک است ولی عصاره ترش میوه نارنج، سرد و خشک است و تخم آن با پوست، سرد و خشک است. در عصاره ترش آن یک ماده لزجی وجود دارد که برای رفع ترشحات سینه و سرفه های گرم خوب است. آب نارنج با شکر برای دفع صفرا مفید است. ضرر نارنج برای اعصاب خیلی کمتر از سایر عصاره‌های ترش است. ولی اسراف در خوردن آن برای کبد مضر است، به خصوص اگر ناشتا خورده شود. جوشانده پوست نارنج مقوی معده و کمی صفرا ُبر است. از آب نارنج برای خوشبو کردن و بهبود طعم غذا استفاده می‌شود.شکوفه  های آن یکی از معطر ترین گل ها ست که از آن مربای بهار نارنج و هم چنین عرق بهارنارنج در طب سنتی ایران کاربرد دارد.در درمان ناراحتی های معده از مربای آن استفاده می‌شود. عرق بهار نارنج به صورت گسترده ای برای تحریک تجزیه چربی توسط نورآدرنالین در گیرنده های بتا ۳ می باشد و موجب افزایش متابولیسم بدن و از دست دادن وزن به‌طور سالم و دائم می‌شود. عرق بهار نارنج به علت وجود ترکیب مؤثر خود به نام (Oxedrine ) Synephrine، که شبیه به Ephedra یا Epinephrine می باشد در موردکاهش وزن نیز کاربرد دارد. ephedra موجب کاهش اشتها و افزایش سوخت و ساز بدن، افزایش سرعت سوزاندن کالری در بدن و در نتیجه تحریک از دست دادن چربی در سلول های چربی بدن می شود.گل بهار نارنج بهار نارنج همان شکوفه درخت نارنج است که در فصل بهار درخت را زینت داده، در پاییز و زمستان، جای خود را به میوه نارنج می ‌دهد. بهار نارنج در حالت تازه دارای بوی عطر مطبوع و طعمی پسندیده دارد ولی پس از خشک شدن بوی آن ضعیف می گردد. در برگ های بهار نارنج حفره‌های ترشحی مملو از اسانس و مواد مختلف وجود دارد. مناطق رویش یا کشت آن در مناطق شمالی و جنوبی ایران است. این گل اگرچه مصرف خوراکی دارد و در پخت مربا نیز مورد استفاده قرار می گیرد، ولی کاربرد اصلی آن به‌ صورت گل خشک و به ‌خصوص عرق در طب گیاهی است. معمولاً شکوفه‌های بهار نارنج را صبح زود که به حالت غنچه ی نشکفته است، می چینند و سپس در محلی تاریک سریع خشک می کنند تا تغییر رنگ ندهند. از بهار نارنج تازه در تهیه آب مقطر بهار نارنج و اسانس آن استفاده می‌شود. بهار نارنج خشک شده به صورت دم کرده و به عنوان ضد تشنج در بیماری های عصبی مانند ضعف اعصاب و هم چنین رفع سکسکه بکار می رود، بعلاوه دارای اثر خواب آور، رفع تپش قلب، مقوی جسم و روح است. البته بوییدن زیاد آن ممکن است موجب بی خوابی گردد. آب مقطر بهار نارنج از تقطیر بهار نارنج به وسیله بخار آب تهیه می شود. معمولاً از یک کیلو بهار نارنج در یک لیتر آب، می توان یک لیترآب مقطر معطر بهار نارنج تهیه کرد. آب مقطر بهار نارنج مایعی زلال و دارای بوی بسیار قوی و معطر است. رنگ آن گاهی به علت فساد و رشد بعضی از باکتری ها تغییر می کند.آب مقطر بهار نارنج اگر با مقدار هم حجم خود الکل ۹۰ درجه مخلوط گردد باید فلئور سنس بنفش رنگ ایجاد کند.

به‌طور کلی مصرف عرق یا آب مقطر بهار نارنج مفرح، مقوی، آرام بخش، ضد تشنج و در بیماری های عصبی ضعف اعصاب و بی خوابی به خصوص برای اطفال مفید است. آب مقطر بهار نارنج را به علت فساد سریع آن نباید بیش از یک سال نگهداری کنند. آب مقطر عرق بهار نارنج، مقوی جسم و روح می‏باشد، در درمان بی‏خوابی‏های عصبی بسیار مفید است ولی ممکن است که زیاده‏روی در خوردن و بوییدن آن، موجب بی‏خوابی شود. در بیماری‏ قلب تجویز می‏شود. به مبتلایان به غش توصیه کنید که همیشه یک شیشه بهار نارنج در خانه داشته باشند و هنگام ناراحتی از آن کمی بنوشند. برای رفع قولنج و تقویت اشتها و قوای جوانی نافع است. آروغ و سوزش هاضمه را تسکین می‏دهد، مخلوط عرق بهار نارنج و آب کرفس به مقدار مساوی جهت دفع سنگ‏های کلیه و مثانه و خرد کردن آن ها بسیار مفید می‏باشد. عرق بهار نارنج زود فاسد می‏شود و کپک می‏زند و باید همیشه آن را تازه تهیه کرده و در شیشه‏های تیره رنگ حفظ نمود ایرانیان قدیم آن را در ظروف مسی سر بسته نگاهداری می‏کردند و به خوبی می‏دانستند که نور آن را فاسد می‏کند.

خواص بهار نارنج مهم  ترین خاصیت دارویی بهار نارنج تأثیر آن روی سیستم عصبی بدن است. بهار نارنج آرامش‌بخش و ضد هیجانات دستگاه عصبی است و سردردهای عصبی و میگرنی را کاهش می ‌دهد. مورد استفاده این میوه در طب سنتی چینی برای درمان احتقان سینه و سوء هاضمه، تحریک عملکرد دستگاه گوارش، کبد و بهبود گردش خون می‌باشد . بهارنارنج در تقویت معده و طب بسیار مؤثر است و تپش نامنظم قلب، تشویش و اضطراب را از بین می‌برد. برای کنترل تشنج‌ها و حمله قلبی هم بهار نارنج را توصیه می‌کنند. از بهار نارنج چای تهیه می کنند و با نوشیدن آن خواب خوش و آرامی به وجود می آید.

طرز تهیه چای بهار نارنج برای درست کردن چای بهار نارنج، کافی است ۱۰گرم از گل بهارنارنج را در دو لیوان آب‌جوش به مدت ۲۰دقیقه بجوشانید، سپس آن را صاف کرده، ‌همراه یک قاشق سوپ‌خوری عسل میل کنید. گذاشتن پوست نارنج و گل بهار نارنج مابین لباس ها مانع بید زدن آن ها می شود.(https://ghazaa.com/bitter-orange-benefits)

نارنج' نام درخت و میوه‌ای از زیرردهٔ رُزمانندها*[۱]، راستهٔ ناترک‌سانان*[۲]، تیره سدابیان*[۳]، جنس مرکبات*[۴] است.

از آب نارنج برای خوشبو کردن و بهبود طعم غذا استفاده می‌شود و در صنعت عطرسازی و شامپوسازی هم کاربرد دارد. شکوفه‌های آن یکی از معطرترین گلهاست که آن مربای بهار نارنج و همچنین عرق نارنج در طب سنتی ایران کاربرد دارد. در درمان ناراحتی‌های معده از مربای آن استفاده می‌شود.درخت نارنج مادر مرکبات است و پایه بسیار خوبی جهت پیوند شاخه‌های نارنگی یا پرتقال است. فشار خون و ضربان قلب را زیاد می‌کند و این میوه بسیار ترش است و خوردن زیاد آن باعث فشار خون پایین می‌شود. [نیازمند منبع]

نارنج میوه‌ای که در ایران به فراوانی تولید می‌شود و محصولات جانبی متعددی نیز دارد. نارنج میوه درختی بزرگ و زیباست با برگهایی بزرگتر و خوشبوتر از برگ‌های درخت لیمو. شکوفه‌های آن که بسیار خوشبو است بهارنارنج نامیده می‌شود. در بعضی مناطق در تمام فصول سال می‌توان میوه نارنج را بر روی درخت دید. در حالیکه هنوز میوه سال گذشته بر درخت است میوه‌های جدید هم در حال رسیدن هستند. شکوفه نارنج (بهار نارنج) طبیعت(مزاج) = گرم و خشک، بوییدن آن شادی آور، تقویت‌کننده مغز و از بین برنده آبریزش بینی (زکام) است. از این شکوفه‌ها مربای لذیذی تهیه می‌شود که خواص مفید شکوفه را دارد. اگر یک قاشق مرباخوری از گل شکوفه خشک نارنج را به یک فنجان آب جوش اضافه کنید و درفنجان را ببندید بعد از ۱۰ دقیقه نوشیدنی بسیار خوشبو و نشاط آوری آماده می‌شود.

عرق بهار نارنج[ویرایش]

عرقی که از شکوفه‌های نارنج تهیه می‌شود عرق بهار نارنج نامیده می‌شود که طبیعت آن هم گرم و خشک است. این عرق، نشاط آور، تقویت‌کننده مغز، بازکننده گرفتگی مجاری بینی، از بین برنده ترشحات سینوس‌ها و دستگاه تنفس است. در از بین بردن بعضی از انواع تپش قلب مفید است. به علاوه در رفع دردهای ناشی از گیرافتادن باد در روده بزرگ هم مفید است. ناشتا خوردن آن در درمان اسهال‌های رطوبی (اسهال‌های ناشی از افزایش رطوبت دستگاه گوارش) مفید است.[نیازمند منبع]

استفاده غیرخوراکی عرق بهارنارنج[ویرایش]

زیاد بوئیدن آن بی خوابی ایجاد می‌کند. از این خاصیت می‌توان در مواقع نیاز به رفع خواب آلودگی استفاده کرد. اگر نگران خواب آلودگی در کلاس درس یا جلسه امتحان هستید یک شیشه کوچک از عطر بهارنارنج را همراه خود داشته باشید و در صورت خواب آلودگی آن را ببویید. گلاب مصلح (اصلاح‌کننده ضرر) بهار نارنج است. [نیازمند منبع])

پوست نارنج[ویرایش]

پوست این میوه هم سرشار از خاصیت است. طبیعت (مزاج) پوست نارنج، گرم و خشک است. بوییدن پوست و برگ نارنج هم نشاط‌آور است. از خلال پوست نارنج هم می‌توان مانند خلال پوست پرتقال مربا تهیه کرد و هم با خیساندن آن در سرکه، ترشی ساخت. مربا و ترشی پوست نارنج تقویت‌کننده معده‌است. مصرف حدود چهار گرم از پوست خشک نارنج حالت تهوع و استفراغ را دفع می‌کند و انگل‌های دستگاه گوارش را خارج می‌کند.[نیازمند منبع]

کاربرد[ویرایش]

  • به جای نفتالین که بدبوست می‌توانید از پوست و شکوفه‌های خشک نارنج برای جلوگیری از آسیب دیدن لباس‌ها توسط حشرات استفاده کنید.
  • اگر نارنج به صورت کامل همراه با پوست و دانه با حرارت کم همراه با کمی آب پخته شود تا اجزایش از هم جدا شوند و روی پوست و مو مالیده شود یک نرم‌کننده بسیار مفید برای پوست و مو و ازبین برنده خارش است.
  • رب نارنج هم خواص میوه نارنج را دارد.
  • نرم‌کننده پوست و مو[نیازمند منبع]

میوه نارنج[ویرایش]

این میوه بسیار ترش و طبیعت سرد و خشک دارد. طبق اصول طب سنتی، ترشی‌ها همه به عصب‌ها ضرر می‌رسانند. از بین ترش مزه‌ها، نارنج کمترین ضرر را به عصب‌ها می‌رساند. خوردن آب نارنج همراه با شکر، صفرای زیادی را از بدن خارج می‌کند. [نیازمند منبع]

نارنج جد پرتقال[ویرایش]

سال‌ها پیش نارنج توسط جادهٔ ابریشم از ایران به چین فرستاده شد. چینی‌ها با پیوند ان نوع شیرین تری را تولید کردند.که صد سال بعد توسط پرتغالی‌ها به ایران فرستاده شد. این نوع شیرین تر پرتقال بود. در واقع نارنج جد پرتقال است.

پانویس[ویرایش]

  1. ^ Rosidae
  2. ^ Sapindales
  3. ^ Rutaceae
  4. ^ Citrus

منابع[ویرایش]

Wikipedia contributors, «Bitter orange,» Wikipedia, The Free Encyclopedia, http://en.wikipedia.org/w/index.php?title=Bitter_orange&oldid=183880606

(accessed January 15, 2۰۰۸).(https://ghazaa.com/bitter-orange-benefits