سماق

از ویکی‌پدیا، دانشنامهٔ آزاد
پرش به ناوبری پرش به جستجو
سماق
SumacFruit.JPG
میوه سماق در پائیز (مینه‌سوتا)
طبقه‌بندی علمی
فرمانرو: گیاهان
(طبقه‌بندی‌نشده): گیاهان گلدار
(طبقه‌بندی‌نشده): دولپه‌ای‌های نو
(طبقه‌بندی‌نشده): رزیدها
راسته: افراسانان
تیره: پسته‌ایان
سرده: سماق‌ها
کارل لینه
گونه شاخص
Rhus coriaria
گونه‌ها

حدود ۲۵۰ گونه

سُماق معرب سماک پارسی (نام علمی: Rhus) درختچه‌ایست کوهستانی که میوه‌های خوشه‌ای دارد و میوهٔ آن پس از کوبیده شدن به عنوان چاشنی، همراه با غذاهایی همچون کباب استفاده می‌شود. طعم آن گرایش به ترشی دارد.[۱]

گیاه سماق از راسته افراسانان (Sapindales)، تیرهٔ پسته‌ایان (Anacardiaceae) است.

سماق در قدیم سماک نیز تلفظ می‌شده[۲] و ریشهٔ واژه، ܣܘܡܩ سُمّاق سریانی است. درختچه سماق در شمیران، تفرش، خراسان، قم، محلات، شیراز، رودبار، تبریز، و باغات اقلید و بعضی از کشورهای خاورمیانه می‌روید. سماق برای دندان درد مفید است و اشتها را تحریک می‌کند. لثه را تقویت و از خون‌ریزی معده جلوگیری می‌کند. به دلیل داشتن تانن فراوان قابض و پاک‌کننده معده می‌باشد. خوردن سماق تازه ایجاد مسمومیت می‌کند. همچنین سماق برای بیماران دیابتی بسیار مفید است. یکی از اجزای سفره هفت سین ایرانیان است. در یونان باستان از چوب سماق به جهت رنگ‌آمیزی پارچه‌های پشمی استفاده می‌شده است و در کشور ایتالیا از این گیاه برای رنگ دادن به چرم نیز استفاده شده‌است.[۳]

خواص و کاربرد[ویرایش]

کاربردهای سماق بیشتر در تولید و چاشنی غذایی می­ باشد. همچنین از خواص دارویی بی‌نظیر آن در طب سنتی استفاده می­شود. از نظرترکیبات شیمیایی در میوه و در برگ­های سماق تانن فراوانی موجود است. در برگ­های خشک آن بین 30-15 درصد تانن وجود دارد و به علاوه یک ماده رنگین زرد به نام میریستین یافت می­شود. در میوه آن علاوه بر تانن مقدار قابل توجهی سیتریک اسید، وینیک اسید، مالیک اسید موجود است. که مزه ترش و قابض را به آن می­دهد. سماق قابض است و بنده آورنده خون‌ریزی می­ باشد و به عنوان مقوی، مدر، برای رفع اسهال خونی و جلوگیری از خون‌ریزی و اخلاط خونی از ریه همراه با سرفه مفید است.(3)

ترکیبات[ویرایش]

ترکیبات میوه: در آنالیزی که بر روی میوه سماق انجام گرفت، مشخص شد که شامل: 6/9 درصد رطوبت، 4/7درصد روغن، 6/2پروتئین، 6/14درصد فیبر، 8/1درصد خاکستر و8 /63 درصد عصاره محلول در آب می‌باشد.

سماق محتوای طیف گسترده­ای از ترکیبات فعال  دارویی از قبیل: اسیدهای ارگانیک، فنولیک اسید، فلاونوئیدها، آنتوسیانینها، تانن­های هیدرولیزکننده و ترپنوئیدها می­ باشد.(4)

sumaq

تکثیر[ویرایش]

تکثیر سماق از طریق قلمه، پاجوش و بذر صورت می­گیرد. که رایج‌ترین روش آن از طریق کشت پاجوش می‌باشد. بذرهای سماق دارای رکود فیزیولوژیکی و فیزیکی می‌باشد.(5)

منابع[ویرایش]

  1. «ادویه‌ها را بشناسیم: دارچین، زردچوبه، سماق و گلپر - سالارکتاب: اطلاعات معتبر و مستند»(fa-IR)‎. به کوشش سالارکتاب: اطلاعات معتبر و مستند. ۱۳۹۷-۰۴-۳۰T04:34:22+00:00. بازبینی‌شده در 2018-07-21. 
  2. لغت‌نامهٔ دهخدا، ذیل «سماک».
  3. Oils, essential, organic, massage, absolutes, blends, extracts, dilution, fragrants, bases

3.زرگری، علی، 1393، گیاهان دارویی، چاپ هشتم، انتشارات دانشگاه تهران

4. Morshedi M R . et al –sumac(Rhus coriaria L.)fruit: essential oil varia bility in Iranian populations

5.Olmaz z. Et al- Effect of cold stratification treatments on germination of drought tolerant shrubs seeds