سماق

از ویکی‌پدیا، دانشنامهٔ آزاد
سماق
SumacFruit.JPG
میوه سماق در پائیز (مینه‌سوتا)
آرایه‌شناسی
فرمانرو: گیاهان
(طبقه‌بندی‌نشده): گیاهان گلدار
(طبقه‌بندی‌نشده): دولپه‌ای‌های نو
(طبقه‌بندی‌نشده): رزیدها
راسته: افراسانان
تیره: پسته‌ایان
سرده: سماق‌ها
کارل لینه
گونه نماد
Rhus coriaria
گونه‌ها

حدود ۲۵۰ گونه

سُماق (نام علمی: Rhus) درختچه‌ایست کوهستانی که میوه‌های خوشه‌ای دارد و میوهٔ آن پس از کوبیده شدن به عنوان چاشنی، همراه با غذاهایی همچون کباب استفاده می‌شود. طعم آن گرایش به ترشی دارد. گیاه سماق از راسته افراسانان (Sapindales)، تیرهٔ پسته‌ایان (Anacardiaceae) است.[۱]

واژه‌شناسی

سماق معرب سماک پارسی است در تاجیکستان به آن تتوم یا سمارق تتوم می‌گویند.[نیازمند منبع] سماق در قدیم سماک نیز تلفظ می‌شده[۲] و ریشهٔ واژه، ܣܘܡܩ سُمّاق سریانی است.

منطقه رویش

سماق در غرب آسیا و شرق آفریقا و آمریکای شمالی می‌روید. این گیاه در ایران در شازند، تبریز، اردبیل، گرمی(مغانشمیران، تفرش، خراسان، قم، محلات، شیراز، رودبار، هوراند، سردشت، اقلید می‌روید. جنگل سماق در کوه‌های شهر شازند، کوه‌های مجاور روستاهای عبدالله کندی و القناب از توابع گرمی (در استان اردبیل) واقع شده‌است. [نیازمند منبع]

کاربرد غیر خوراکی

سماق یکی از اجزای سفره هفت سین ایرانیان است.[نیازمند منبع] در یونان باستان از چوب سماق به جهت رنگ‌آمیزی پارچه‌های پشمی استفاده می‌شده‌است و در کشور ایتالیا از این گیاه برای رنگ دادن به چرم نیز استفاده شده‌است.[۳]

هشدار

خوردن سماق تازه ایجاد مسمومیت می‌کند.[۴]

خواص و کاربرد

کاربردهای سماق بیشتر در تولید و چاشنی غذایی است. [نیازمند منبع] همچنین از خواص دارویی آن در طب سنتی استفاده می‌شود.[نیازمند منبع]

ترکیبات

ترکیبات میوه: در آنالیزی که بر روی میوه سماق انجام گرفت، مشخص شد که شامل: ۶/۹ درصد رطوبت، ۴/۷درصد روغن، ۶/۲پروتئین، ۶/۱۴درصد فیبر، ۸/۱درصد خاکستر و۸ /۶۳ درصد عصاره محلول در آب است.[نیازمند منبع]

سماق محتوای طیف گستردهای از ترکیبات فعال دارویی از قبیل: اسیدهای ارگانیک، فنولیک اسید، فلاونوئیدها، آنتوسیانینها، تاننهای هیدرولیز کننده و ترپنوئیدها است.[نیازمند منبع]

sumaq

از نظر ترکیبات شیمیایی در میوه و در برگهای سماق تانن فراوانی موجود است. در برگ‌های خشک آن بین ۳۰–۱۵ درصد تانن وجود دارد و به علاوه یک ماده رنگین زرد به نام میریستین یافت می‌شود. در میوه آن علاوه بر تانن مقدار قابل توجهی سیتریک اسید، وینیک اسید، مالیک اسید موجود است؛ که مزه ترش را به آن می‌دهد.[نیازمند منبع]

تکثیر

تکثیر سماق از طریق قلمه، پاجوش و بذر صورت می‌گیرد؛ که رایج‌ترین روش آن از طریق کشت پاجوش است. بذرهای سماق دارای رکود فیزیولوژیکی و فیزیکی است.

منابع

  1. «سماق؛ محصول منحصربه‌فرد جنگل‌های ارسباران». خبرگزاری مهر. ۱۶ مهر ۱۳۹۰.
  2. لغت‌نامهٔ دهخدا، ذیل «سماک».
  3. Oils, essential, organic, massage, absolutes, blends, extracts, dilution, fragrants, bases[پیوند مرده]
  4. «طبع، خواص، مضرات و مُصلح سماق در ویکی آنا». خبرگزاری دانشگاه آزاد اسلامی آنا. ۲۷ مهر ۱۳۹۹.

زرگری، علی، ۱۳۹۳، گیاهان دارویی، چاپ هشتم، انتشارات دانشگاه تهران