مجمل التواریخ و القصص

از ویکی‌پدیا، دانشنامهٔ آزاد
برگی از کتاب که ضمنِ اقلیم‌بندیِ جهان در آن نوشته: حد زمین ایران که میان جهان است، از میان رود بلخ است، از کنار جیحون تا آذربایجان و ارمنیه تا به قادسیه، و فرات و بحر یمن و دریای پارس و مکران تا به کابل و تخارستان و تبرستان؛ و این سره‌ی زمین است(بهترین زمین است)[۱]...

مُجمَل‌ التواریخ و القصص کتابی‌است از نویسنده‌ای ناشناخته، به زبان فارسی درباره‌ی تاریخ جهان از زمان خلقت تا ۵۲۰ قمری—تألیف کتاب هم در همین سال یا اندکی پس از آن بوده‌است. نثر کتاب به نسبت زمان نگارش کهن و نزدیک به نثر عهد سامانی است. از احوال نویسنده اینقدر مشخص است که اهل اسدآباد همدان یا حوالی آن بوده‌است. برخی نام نویسنده این کتاب را با توجه به اینکه به نسب جدش در جایی از کتاب اشاره کرده‌ است «مهلّب بن محمد بن شادی اسدآبادی» می‌دانند. اما به نظر می‌رسد که او، تاریخ‌نگاری قابل اعتماد بوده است زیرا از همه آثار پیش از خود که در دسترسش بوده، استفاده کرده و به بررسی و داوری درباره آنها نیز پرداخته است. این مورخ ناشناس در مقدمه‌ی کتابش، فهرست همه آثاری که از آنها استفاده کرده را آورده است، برخی از این کتابها در گذر زمان از بین رفته‌اند و ما به آنها دسترسی نداریم. به نظر می‌رسد محتوای این متونی که در مجمل‌التواریخ فراهم آمده‌اند را نمی‌توان از منابع دیگر فارسی و عربی مربوط به سده‌های میانه به دست آورد.[۲]

سه دستنوشته از این کتاب در دست است که در قرن‌های هشتم (نسخهٔ برلین)، نهم (نسخهٔ پاریس) و یازدهم نوشته شده‌اند. نسخه چاپی کتاب مجمل‌التواریخ والقصص برای اولین بار به سال ۱۳۱۸ توسط محمدتقی بهار تهیه شد. در این چاپ نسخهٔ پاریس مبنا قرار گرفته‌است. بعدها سیف‌الدین نجم‌آبادی و زیگفرید وبر یک تصحیح و اکبر نحوی نیز تصحیح دیگری از این کتاب منتشر کردند.

منابع[ویرایش]

  1. https://www.vajehyab.com/moein/%D8%B3%D8%B1%D9%87
  2. دریایی، تورج (بهار ۱۳۹۵). ترجمهٔ محمد حیدرزاده. «دربارهٔ القاب دو شاه ساسانی در مجمل‌التواریخ و القصص». جندی شاپور. ۲ (۵).
  • مجمل‌التواریخ والقصص. به تصحیح محمدتقی بهار ملک‌الشعرا و ویراستاری علی اصغر عبداللهی. تهران: دنیای کتاب. ۱۳۸۳. شابک ۹۶۴-۵۸۷۰-۷۳-۹.