عایشه

از ویکی‌پدیا، دانشنامهٔ آزاد
پرش به: ناوبری، جستجو
عایشه، دختر ابوبکر
Aisha.png
زادروز ۶۱۴ میلادی
مکه
درگذشت ۵۸ هجری قمری/۶۷۸ میلادی[۱]
مدینه
آرامگاه قبرستان بقیع
محل زندگی مکه و مدینه
ملیت عربستانی
تبار عرب
لقب ام عبدالله،[۱] ام‌المؤمنین،[۱][۲] حمیرا
دوره صدر اسلام
دین اسلام
همسر محمد پسر عبدالله
فرزندان فرزندی نداشت
والدین ابوبکر، ام رومان
خویشاوندان عبدالرحمن بن ابی‌بکر (برادر)


عایشه (زاده سال ۹ پیش از هجرت، مکه - درگذشته ۵۷ (قمری)) دختر ابوبکر، نخستین خلیفه از خلفای راشد و سومین همسر محمد پسر عبدالله، پیامبر اسلام است. مادرش ام رومان از قبیله کنانه بود. محمد به عایشه کنیه‌ام عبدالله، به خاطر نام خواهرزاده‌اش عبدالله پسر زبیر داده بود.[۱]

نام کامل وی عایشه بنت ابی بکر بن ابی قُحافه بن عامر بن عَمرو بن کعب بن سعد بن تیم بن مرة بن کعب بن لؤی است. «ام‌المؤمنین»، «أم عبدالله» و «حمیرا» از القاب اوست.

موقعیت او به عنوان زن اصلی محمد تا حدی به موقعیت پدرش در جامعه وابسته بود.[۱]

در زمان محمد

ازدواج عایشه

داستان ازدواج او با محمد به پیش قدم شدن خویله دخت حکیم همسر عثمان پسر مظعون برای ازدواج محمد برمی‌گردد. احتمالاً خویله دخت حکیم در مسائل داخلی (خانوادگی) محمد به او کمک می‌کرده است. مدتی بعد از مرگ خدیجه دخت خویلد، به محمد پیش نهاد داد تا با عایشه دختر ۶ ساله رئیس پیروانش یا سوده دخت زمعه، بیوه حدوداً ۳۰ ساله‌ای که شوهرش به حبشه مهاجرت کرد و در همان‌جا از دنیا رفت ازدواج کند. محمد از او خواست از هر دو خواستگاری کند. قبلاً توافق شده بود که عایشه با جبیر پسر مطعم، پسر مشرکی که با مسلمانان دوست بود ازدواج کند. با توافق مشترک - به هر حال - این نامزدی لغو شد و عایشه نامزد محمد شد. نظر به اینکه محمد در بسیاری از ازدواج‌هایش هدف سیاسی داشته، به نظر می‌رسد در این مورد، هدف محکم کردن گره خود با ابوبکر رهبر پیروانش بوده است. ازدواج محمد و عایشه پس از هجرت (شوال سال ۱ یا ۲ ه. ق /آوریل ۶۲۳ یا ۶۲۴ میلادی) روی داد. عایشه برای زندگی به حجره (اتاقک) در خانه محمد و سپس به مسجد مدینه رفت. نباید در آن زمان بیش از ۱۰ سال سن داشته باشد. او اسباب بازی‌هایش را به خانه جدید برد. محمد هر از گاهی با عایشه در بازی‌هایش با آن‌ها (اسباب بازی‌ها) شرکت می‌کرد.[۱]

برخی ازدواج‌های محمد انگیزه سیاسی داشتند و در این مورد به نظر می‌رسد هدف محکم کردن گره محمد با پدرش ابوبکر بوده است. کسی که یکی از مهم‌ترین حامیانش بوده است.[۲]

خود عایشه به نقل از محمد می‌گوید:

تو دوبار قبل از اینکه من با تو ازدواج کنم در رویاهای من ظهور کرده بودی. من فرشته‌ای را دیدم که ترا در تکه‌ای لباس ابریشمی حمل می‌کرد، من به او گفتم، لباسش را در بیاور و اورا نگاه دار، او تو بودی. به خود گفتم اگر این از طرف الله است، پس این (لخت شدن عایشه) باید واقعاً اتفاق بیافتند.[۳]

سن عایشه هنگام ازدواج

سن دقیق عایشه مورد اختلاف است، و از ۶ تا ۹ سال گزارش شده‌است.

خود عایشه می‌گوید:

پیامبر وقتی با من ازدواج کرد که من شش یا هفت ساله بودم. وقتی ما به مدینه آمدیم، چند زن آمدند، ام رومان وقتی من در حال تاب بازی بودم پیش من آمد، مرا بردند، آماده و آرایشم کردند، بعد مرا نزد پیامبر خدا بردند، و پیامبر وقتی من ۹ ساله بودم با من جماع کرد. او مرا جلوی در نگه داشت و من از خنده در حال ترکیدن بودم.[۴]

به گفته مونتگمری وات، عایشه تنها همسر باکره محمد بوده است و هنگام ازدواجش با محمد (در ۶۲۳/۱ م) ۹ سال سن داشت.[۵] به گفتهٔ عصما افسردین بیشتر منابع نوشته‌اند که عایشه هنگام عروسی ۹ یا ۱۰ سال داشت. بر اساس تاریخ‌نگاری ابن خلکان، عایشه هنگام عقد ۹ سال سن و هنگام عروسی ۱۲ سال سن داشت. این گزارش توسط هشام بن عروه بوده که ابن سعد آن را ثبت کرده است. داستان‌هایی وجود دارد که عایشه بعد آغاز زندگی با محمد با دوستانِ دخترش و عروسکانش بازی می‌کرد. عصما افسردین می‌گوید که ازدواج با بچه‌ها کار غیرعرفی در آن زمان در شبه جزیره عربستان و دیگر مکان‌ها نبوده و این یک نوع قرارداد بین خانواده‌های برجسته برای اهداف سیاسی بوده است. چراکه عایشه دختر ابوبکر، یکی از صحابه نزدیک و معتمد محمد از زمان آغاز پیامبری‌اش بوده است. این وصلت دستاوردهای سیاسی مهمی برای محمد داشت.[۶]

به عقیده دنیس اسپیلبرگ کم‌سن جلوه دادن عایشه هنگام ازدواج در منابع برای تأکید بر باکره بودن وی صورت گرفته‌است. زیرا این باکره بودن دارای اهمیت زیادی برای حکومت خلفای عباسی بوده تا به وسیله آن مقام عایشه را بالابرده و تأییدی برای نقطه‌نظرشان در قضیه جانشینی محمد باشد.[۷]

محبوبیت عایشه نزد محمد

دلربایی ذاتی عایشه جایگاهش را در مهر و علاقه محمد تثبیت کرد، به طوری که پس از ازدواج‌های پیاپی محمد از این جایگاه کاسته نشد.[۲] به نظر می‌رسد او هم در زمان کودکی و هم در زمانی که زن جوانی بود، زیبا بود و به عنوان زن محبوب محمد باقی ماند، با وجود ازدواج‌های متعددی که محمد با زن‌های زیباروی دیگر انجام داده بود.[۱] بر طبق بسیاری از منابع، عایشه پس از خدیجه محبوب‌ترین همسر محمد بوده است.[۸][۹][۱۰][۱۱][۱۲]

تعدادی از داستان‌های عایشه بعد از زندگی محمد نگه داشته شدند که این داستان‌ها علاقه خالصانه محمد به عایشه و علاقه‌مندی عایشه به محمد را نشان «می‌دهد.[۱] یکی از آن روایات این است که روزی یکی از اصحاب محمد از وی پرسید» چه کسی را در جهان بیش تر از همه دوست می‌داری؟ محمد پاسخ داد: «عایشه»[۱۳] محمد خانهٔ عایشه را به گونه‌ای ساخته بود که در آن مستقیماً به مسجدی که محمد در آنجا بود باز می‌شد.[۱۴][۱۵]عایشه تنها زنی بود که محمد در کنار وی وحی‌ها را دریافت می‌کرده.[۱۶][۱۷] عایشه و محمد با هم حمام می‌کردند و گاهی عایشه هنگام نماز خواندن محمد در جلوی وی لم می‌داده است.[۱۸]

اهل سنت گزارش‌هایی دربارهٔ علاقه زیاد پیامبر به عایشه نقل می‌کنند تا او را محبوب‌ترین همسر پیامبر اسلام معرفی کنند. آنان طبق همین روایات عایشه را دارای فضایل بسیاری می‌دانند.

در مقابل شیعه، فضایلی را که منابع اهل سنت دربارهٔ عایشه نقل کرده‌اند، ساختگی و غلو آمیز دانسته و با استناد به روایات متعددی مانند آیه افک و سوره تحریم معتقدند رفتار عایشه به ناراحتی و خشم محمد منجر شده و یا سخنانی از وی را یادآور می‌شوند که از عایشه گلایه داشته است. بر همین اساس گزارش‌هایی که از حسد و غیرت عایشه نسبت به سایر زنان پیامبر نقل شده و اقداماتی که عایشه از روی حسد علیه آنان انجام می‌داد را ناپسند شمرده‌اند.[۱۹] البته محمدحسین طباطبایی در تفسیر المیزان ماجرای افک را که توسط اهل سنت دربارهٔ عایشه روایت شده است و نیز روایات شیعه در این خصوص را دچار مشکلات جدی می‌داند.[۲۰] اما در ماجرای تحریم در قرآن، علی به عنوان حامی محمد، در برابر عایشه و حفصه قرار گرفته است، که مورد قبول شیعه و سنی می‌باشد.[۲۱]

ماجرای افک

گفته شده در سال ۶۲۷ میلادی عایشه محمد را در غزوه بنی‌المصطلق همراهی کرد ولی از گروه جدا افتاد. مدتی بعد، هنگامی که توسط صفوان بن معطل (یکی از سربازان محمد) که او را در صحرا پیدا کرده بود، به مدینه بازگردانده‌شد، عده‌ای ادعا کردند که عایشه و صفوان با هم زنا کرده‌اند. حسان بن ثابت، اسامة بن زید فرزند زید بن حارثه و عده‌ای دیگر از عایشه دفاع کردند. علی ابن ابی طالب به محمد گفت: «زنان بسیارند و تو می‌توانی به آسانی یکی را بر جای دیگری برگزینی.» محمد در بارهٔ شایعات با عایشه صحبت کرد. وی وحی مبنی بر بی گناهی عایشه را دریافت کرد و تهمت زنندگان را با ۸۰ ضربهٔ شلاق مجازات کرد.[۲][۲۲][۲۳]

وضعیت عایشه در زمان همسری اش با محمد

بعد از افزایش قدرت محمد، زن‌های او زندگی آسوده تری یافتند و در اجتماع جایگاه بالاتری پیدا کردند. عنوان مادر ایمان آورندگان (ام‌المؤمنین) را دریافت کردند.[۲۴]

مرگ محمد

عایشه تا آخر عمر محمد به عنوان یکی از محبوب‌ترین زنان وی باقی ماند. هنگامی که محمد در بستر بیماری بود از سایر همسرانش خواست تا به کناری بروند. آنان فهمیدند که محمد می‌خواهد زمانی را در کنار عایشه باشد. او تا زمان مرگ در خانهٔ عایشه باقی ماند و آخرین لحظاتش را در آغوش عایشه سپری کرد.[۲۵][۲۶][۲۷][۲۸][۲۹]

پس از مرگ محمد

طبق قرآن همسران محمد پس از مرگ محمد از ازدواج مجدد منع شدند.[۳۰] بنابر همین (آیه) عایشه در سن ۱۸ سالگی به صورت بیوه بی فرزند رها شد.[۱]

دوران پس از وفات محمد

دوران خلافت سه خلیفه نخست

پس از مرگ محمد در سال ۶۳۲ میلادی[۲] به نظر نمی‌رسد در مدت ۲ سال خلافت پدرش و ۱۰ سال خلافت دیگر خلیفه - عُمَر - نقشی در روابط اجتماعی ایفا کرده باشد. بنابر تاریخ رابطه ی عایشه با عثمان، به دلیل قطع حقوقی که از خلفای قبلی به او می رسید، تیره شد. به گونه ای که عایشه صراحتا مردم را به کشتن عثمان تشویق می کرد! عایشه میگفت: اقتلوا نعثلا فقد کفر. این پیر یهودی را بکشید که کافر شده است. [۳۱]

دوران خلافت علی

او آشکارا مخالفت خود را با کشتن عثمان اعلام کرد، ولی مدینه را به سمت مکه برای حج ترک کرد. انگیزه‌های زیادی به این کوچ در این موقعیت بحرانی نسبت داده‌اند، شاید مهم‌ترین این باشد که بتواند دسته‌ای از همفکران سیاسی اش را در مکه سازماندهی کند. عثمان در ذی الحجه ۳۵ ه. ق/۶۵۶ م ترور شد. حدود ۴ ماه بعد عایشه مکه را به سمت بصره با هزار مرد قریشی ترک کرد تا انتقام قتل عثمان را بگیرد. مدتی کوتاهی قبل تر هم طلحه و زبیر به او پیوسته بودند و این ۳ نفر رهبری جنبش مخالفان علی را تشکیل دادند. آنها توانستند کنترل بصره را با بسیاری از مسلمانان بصره به دست بگیرند. آنها به حومه شهر پیشروی کردند تا با علی - که در همان زمان به مدینه را به سمت کوفه ترک کرده بود و به سمت آنها پیشروی می‌کرد - مواجه شوند. نبرد در جمادی‌الثانی ۳۵ ه. ق/۶۵۶ م درگرفت...[۱] عایشه در جنگ شکست خورد و توسط مخالفانش دستگیر شد[۲] ولی با احترام با او رفتار شد ولی طلحه و زبیر جانشان را از دست دادند[۱] عایشه اجازه یافت آرام و بی صدا در مدینه زندگی کند[۲]

بعد از این شکست، عایشه در سکوت در مدینه به مدت ۲۰ سال زندگی کرد او دیگر فعالیت سیاسی نداشت ولی با علی از در آشتی درآمد و با معاویه هم مخالفتی نکرد. موافقت یا مخالفتش - به هر حال - به نظر می‌رسد دلیلی داشته است. او در رمضان ۵۸ ه. ق / ژوئیه ۶۷۸ م در گذشت[۲]

دوران معاویه

عایشه در شبانگاه ۱۷ رمضان سال ۵۸ هجری در سن ۶۷ سالگی به علت بیماری درگذشت. او را به وصیت خودش در هنگام شب و در قبرستان بقیع به خاک سپردند.[۳۲]

دیدگاه‌ها دربارهٔ عایشه

دیدگاه مسلمانان

بسیاری از شیعیان عایشه را مورد انتقاد توهین‌آمیز قرار داده‌اند، در حالی که سنی‌ها او را به عنوان همسر محمد مورد احترام می‌دانند. این جدل ناشی از نقش محوری عایشه در جنگ جمل –به عنوان یکی از مهم‌ترین اختلافات سیاسی مذهبی در تاریخ جهان اسلام– بوده‌است و بخشی از کشمکش تاریخی میان شیعه و سنی را نشان می‌دهد.[۳۳]

سید علی خامنه‌ای در سال ۱۳۸۹ خورشیدی طی فتوایی اعلام کرد: «توهین به عایشه و هر یک از نمادهای اهل سنت حرام است.»[۳۴]

دیدگاه غیر مسلمانان

در حالی که کوین رینهارت عایشه را محبوب‌ترین همسر محمد می‌داند،[۲] مونتگمری وات و سعیده شیخ به ذکر عنوان «همسر محبوب محمد» اکتفا می‌کنند[۱][۳۳]

فعالیت‌های جانبی

او با سقف ۱۲۱۰ حدیث نقل شده و صاحب بودن نسخه اولیه قرآن اعتبار یافته است...[۱][۲] ولی به طور خالص ۳۰۰ تا از این احادیث توسط بخاری و مسلم ضبط شده است. گفته می‌شود که تعدادی از نوشته‌ها (آیات فعلی قرآن) مربوط به نسخه قرآنی او می‌باشد.[۱]

عایشه برای دانش شاعری و توانایی بیان کردن آن و همچنین فصاحت و سخنوری اش در تاریخ عرب و سایر موضوع‌ها متبحر بود.[۱]

جستارهای وابسته

پانویس

  1. ۱٫۰۰ ۱٫۰۱ ۱٫۰۲ ۱٫۰۳ ۱٫۰۴ ۱٫۰۵ ۱٫۰۶ ۱٫۰۷ ۱٫۰۸ ۱٫۰۹ ۱٫۱۰ ۱٫۱۱ ۱٫۱۲ ۱٫۱۳ ۱٫۱۴ WATT، `A'ISHA BINT ABl BAKR، ۳۰۷–۳۰۸.
  2. ۲٫۰ ۲٫۱ ۲٫۲ ۲٫۳ ۲٫۴ ۲٫۵ ۲٫۶ ۲٫۷ ۲٫۸ ۲٫۹ «`A'ISHA» ,Encyclopædia Britannica
  3. Bukhari, Sahih. Sahih Bukhari: Book of "Interpretations of Dreams". Allah's Apostle said to me, "You were shown to me twice (in my dream) before I married you. I saw an angel carrying you in a silken piece of cloth, and I said to him, 'Uncover (her),' and behold, it was you. I said (to myself), 'If this is from Allah, then it must happen.' Then you were shown to me, the angel carrying you in a silken piece of cloth, and I said (to him), 'Uncover (her), and behold, it was you. I said (to myself), 'If this is from Allah, then it must happen.'" 
  4. أبو داود. سنن ابوداود. حَدَّثَنَا مُوسَی بْنُ إِسْمَاعِیلَ، حَدَّثَنَا حَمَّادٌ، ح وَحَدَّثَنَا بِشْرُ بْنُ خَالِدٍ، حَدَّثَنَا أَبُو أُسَامَةَ، قَالاَ حَدَّثَنَا هِشَامُ بْنُ عُرْوَةَ، عَنْ أَبِیهِ، عَنْ عَائِشَةَ، قَالَتْ إِنَّ رَسُولَ اللَّهِ صلی الله علیه وسلم تَزَوَّجَنِی وَأَنَا بِنْتُ سَبْعِ سِنِینَ فَلَمَّا قَدِمْنَا الْمَدِینَةَ أَتَیْنَ نِسْوَةٌ - وَقَالَ بِشْرٌ فَأَتَتْنِی أُمُّ رُومَانَ - وَأَنَا عَلَی أُرْجُوحَةٍ فَذَهَبْنَ بِی وَهَیَّأْنَنِی وَصَنَعْنَنِی فَأُتِیَ بِی رَسُولُ اللَّهِ صلی الله علیه وسلم فَبَنَی بِی وَأَنَا ابْنَةُ تِسْعٍ فَوَقَفَتْ بِی عَلَی الْبَابِ فَقُلْتُ هِیهْ هِیهْ - قَالَ أَبُو دَاوُدَ أَیْ تَنَفَّسَتْ - فَأُدْخِلْتُ بَیْتًا فَإِذَا فِیهِ نِسْوَةٌ مِنَ الأَنْصَارِ فَقُلْنَ عَلَی الْخَیْرِ وَالْبَرَکَةِ ‏. ‏ دَخَلَ حَدِیثُ أَحَدِهِمَا فِی الآخَرِ ‏. ‏ 
  5. Watt، Muhammad at Medina، 396.
  6. Afsaruddin، ʿĀʾisha bt. Abī Bakr.
  7. D. A. Spellberg, Politics, Gender, and the Islamic Past: the Legacy of A'isha bint Abi Bakr, Columbia University Press, 1994, p. 40
  8. Ahmed 1992, p. 51
  9. Roded 1994, p. 36
  10. Roded 2008, p. 23
  11. Joseph 2007, p. 227
  12. McAuliffe 2001, p. 55
  13. Mernissi 1988, p. 65
  14. Mernissi 1988, p. 107
  15. Abbott 1942, p. 25
  16. Roded 1994, p. 28
  17. Abbott 1942, p. 46
  18. Shaikh 2003, p. 33
  19. آیه‌ای در شأن عائشه و حفصه نازل شده است؟
  20. طباطبایی، ترجمه تفسیر المیزان، بحث روایی ذیل آیات ۱۱ تا ۲۶ سوره نور.
  21. طباطبایی، ترجمه تفسیر المیزان، بحث روایی ذیل آیات ۱ تا ۹ سوره تحریم.
  22. تاریخ طبری. جلد ۳. صفحهٔ ۱۱۰۴
  23. The story is told multiple times in the early traditions, nearly all of the versions being ultimately derived from Aisha's own account. Typical examples can be found in صحیح بخاری, 5:59:462, صحیح مسلم, 37:6673 and Guillaume 1955, pp. 494–499.
  24. سوره احزاب، آیه ۶
  25. Ahmed 1992, p. 58
  26. Abbott 1942, p. 69
  27. Lings 1983, p. 339
  28. Haykal 1976, pp. 502–503
  29. Guillaume 1955, p. 679 and 682
  30. سوره احزاب، آیه ۵۳ «یَا أَیُّهَا الَّذِینَ آمَنُوا لَا تَدْخُلُوا بُیُوتَ النَّبِیِّ إِلَّا أَنْ یُؤْذَنَ لَکُمْ إِلَیٰ طَعَامٍ غَیْرَ نَاظِرِینَ إِنَاهُ وَلٰکِنْ إِذَا دُعِیتُمْ فَادْخُلُوا فَإِذَا طَعِمْتُمْ فَانْتَشِرُوا وَلَا مُسْتَأْنِسِینَ لِحَدِیثٍ ۚ إِنَّ ذٰلِکُمْ کَانَ یُؤْذِی النَّبِیَّ فَیَسْتَحْیِی مِنْکُمْ ۖ وَاللَّهُ لَا یَسْتَحْیِی مِنَ الْحَقِّ ۚ وَإِذَا سَأَلْتُمُوهُنَّ مَتَاعًا فَاسْأَلُوهُنَّ مِنْ وَرَاءِ حِجَابٍ ۚ ذٰلِکُمْ أَطْهَرُ لِقُلُوبِکُمْ وَقُلُوبِهِنَّ ۚ وَمَا کَانَ لَکُمْ أَنْ تُؤْذُوا رَسُولَ اللَّهِ وَلَا أَنْ تَنْکِحُوا أَزْوَاجَهُ مِنْ بَعْدِهِ أَبَدًا ۚ إِنَّ ذٰلِکُمْ کَانَ عِنْدَ اللَّهِ عَظِیمًا» ای کسانی که ایمان آوردید به خانه‌های پیغمبر داخل مشوید مگر آنکه اذنتان دهند و بر سفره طعام دعوت کنند در آن حال هم نباید زودتر از وقت آمده و به پختن و آماده شدن آن چشم انتظار گشایید بلکه موقعی که دعوت شده‌اید بیایید و چون غذا تناول کردید زود (از پی کار خود) متفرق شوید نه آنجا برای سرگرمی و انس به گفتگو پردازید، که این کار پیغمبر را آزار می‌دهد و او به شما از شرم اظهار نمی‌دارد ولی خدا را بر اظهار حق خجلتی نیست و هر گاه از زنان رسول متاعی می‌طلبید از پس پرده طلبید، که حجاب برای آنکه دلهای شما و آنها پاک و پاکیزه بماند بهتر است و نباید هرگز رسول خدا را (در حیات) بیازارید و نه پس از وفات هیچ‌گاه زنانش را به نکاح خود درآورید، که این کار نزد خدا (گناهی) بسیار بزرگ است.
  31. آیا عایشه در قتل عثمان نقش داشته است؟
  32. Fazl Ahmad, p.135-137
  33. ۳۳٫۰ ۳۳٫۱ "`A'ISHA",Encyclopædia of Islam and the Muslim World
  34. استقبال جهان اسلام از فتوای آیت‌الله خامنه‌ای: توهین به عایشه و نمادهای اهل سنت حرام است

پیوند به بیرون

منابع

  • Reinhart, Kevin (2006). "`A'ISHA". Britannica ENCYCLOPEDIA OF WORLD RELIGIONS. p. 27. ISBN 978-1-59339-491-2. 
  • Shaikh, Sa`diyya (2004). "`A'ISHA". Encyclopedia of Islam and the Muslim world. gale. pp. 32–33. ISBN 0-02-865603-2. 

  • Prof. Fazl Ahmad (1993), Aisha the Truthful, SH.Mohammad Ashraf Publishers, Booksellers & Exporters, Printed at Ashref Printing Press

  • Washington Irving (1897), Mahomet and his Successors & Spanish Legends, Volume III, New York & London G.P, Putnam's Sons

پیوند به بیرون