نزاریه

از ویکی‌پدیا، دانشنامهٔ آزاد
پرش به ناوبری پرش به جستجو


نزاریه پرجمعیت‌ترین شاخه از مذهب شیعه اسماعیلیه هستند و بیش از دو سوم اسماعیلیان را تشکیل می‌دهند. اسماعیلیه دومین فرقه بزرگ در تشیع، پس از شیعه دوازده‌امامی است.

نزاری‌ها در ترتیب امام‌ها با مستعلی‌ها مشترک هستند؛ و ۹ خلیفه اول فاطمی را به‌عنوان امام می‌پذیرند؛ اما در جانشینی نزار با مستعلی اختلاف نظر دارند. جانشین المستنصر بنابر حکم آشکار خود او، پسر بزرگش نزار بود، اما امیر سپاه مصر که به مستعلی - پسر دیگر خلیفه - ارادت داشت، وی را به خلافت نشاند و او را امام مخصوص خواند. البته چون این قول، حکم آشکار خلیفه پیشین نبود نمی‌توانست تمام اسماعیلیه را راضی و خشنود کند ولی نتوانست

با آن که خلافت فاطمی در نسل مستعلی ادامه پیدا کرد؛ اما از آن پس فاطمیان در مصر دچار هرج و مرج شدند و در شام و ایران نیز با انشعاب مواجه گشتند. حسن صباح که در عهد حیات المستنصر برای نشر دعوت به ایران آمده بود ۴۷۳ (قمری)/۱۰۸۰ (میلادی) به هواداری از نزاریه - به پا خاست به طوری که چند سال بعد، پس از دستیابی به قلعه الموت ۴۸۳ (قمری)/۱۰۹۰ (میلادی)، آن جا را پایگاهی استوار برای اسماعیلیه کرد.

در زمان حسن صباح "مستنصر بالله " و پس از آن هفت تن از امامان اسماعیلیان نزاری در الموت زندگی و حکمرانی کردند. آخرین ایشان، امام رکن الدین خورشاه بود که در سال ۱۲۵۶، هولاکو خان به الموت حمله کرد و دستور به قتل امام اسماعیلیان داد.

نزاریه تنها فرقه اسماعیلیه‌است که امروزه امام حاضر دارد که کریم آقاخان می‌باشد.

عوامل گسترش جنبش نزاریان[ویرایش]

مهم ترین عوامل پیشرفت و گسترش جنبش نزاری، عبارت اند از:

  1. نگرش عقلانی و فلسفی نزاریان به موضوع امامت
  2. سیاست ترور شخصیتهای برجسته دولتی و مذهبی؛ رعب و وحشتی که از این عمل شخصیتهای مذهبی را تهدید می کرد آنان را از صدور فتواهایی که موجب تضعیف اسماعیلیان و بدنامی آنان در میان مردم می شد، باز می داشت و دولتمردان را نیز وا می داشت که از شدت عمل در برابر اسماعیلیان بکاهند.
  3. قبول پذیرش دعوت جدید، توسط مقام های دولتی و افراد صاحب نفوذ، هم چون: سعد الملک آبی و قوام الدین ناصر بن علی درگزینی (دو وزیر سلطان محمد) و رئیس مظفر ( حاکم مغان) و مظفر بن احمد (کارگزار خراج اصفهان)؛
  4. کمک های مالی، سیاسی و اطلاعاتی رجال کشوری و لشکری اَلَموتیان؛
  5. فتح قلعه های مهم در مناطق مختلف؛
  6. بروز اختلافات داخلی میان امرای سلجوقی.

البته این بدان معنا نبود که نزاریان از حملات سلجوقیان در امان بودند؛ بلکه هر از چند گاهی حملات شدیدی بر ضد آنان پایه ریزی می شد. لشکرکشی ها و حملات سلطان ملکشاه و وزیر او خواجه نظام الملک - که باعث ترور وی شد-و نیز سلطان برکیارق سلطان محمود و سلطان محمد، قسمتی از این تلاشها بود. گاه قلعه های آنان برای مدت طولانی محاصره می شد و زمینهای کشاورزی، غلات و آذوقه آنان را تخریب می کردند و یا به آتش می کشیدند ( مانند حمله اتابک انوشتکین شیرگیر، به فرمان سلطان محمد به قلعه های لمبسر و الموت و محاصره هست ساله آنها) (503 - 511 ق.)[۱]

کتاب‌شناسی و یادکردها[ویرایش]

  • ویلیام بوردهی. تحقیقی در آیین اسماعیلیه. ترجمهٔ زهرا سعیدی. مشهد: تابناک، ۱۳۶۴=. 
  • محمد بن زین العابدین. تاریخ جماعت اسمعیلیه:هدایت المومنین الطالبین. ترجمهٔ هما خاقان زاده. الکساندر سیمونوف. تهران: اساطیر، ۱۳۶۲=. 
  • ویکی‌پدیای انگلیسی
  1. حسین حسینیان مقدم، منصور داداش نژاد،‌ حسین مرادی نسب و محمدرضا هدایت پناه زیر نظر دکتر سید احمدرضا خضری. تاریخ تشیع ۲: دولت ها،‌خاندان ها و آثار علمی و فرهنگی شیعه. قم: پژوهشگاه حوزه و دانشگاه، 1392. 89. شابک ‎۹۷۸-۹۶۴-۷۷۸۸-۳۷-۳.