احمد پاکتچی

از ویکی‌پدیا، دانشنامهٔ آزاد
پرش به: ناوبری، جستجو
احمد پاکت‌چی
Ahmad Pakatchi.jpg
زادروز ۱۳۴۲
تهران
ملیت ایرانی
پیشه استاد دانشگاه امام صادق


احمد پاکتچی (متولد ۱۳۴۲، تهران) دین شناس و زبان‌شناس ایرانی است. او عضو شورای عالی علمی مرکز دائرة المعارف بزرگ اسلامی، عضو هیئت علمی دانشگاه امام صادق و مدیر کنونی گروه نشانه‌شناسی هنر در فرهنگستان هنر جمهوری اسلامی ایران است.

زندگی[ویرایش]

احمد پاکتچی در خانواده‌ای از بازاریان تبریز به دنیا آمد که به تهران کوچیدند. وی کودکی خود را در محله نارمک تهران سپری کرد. او همزمان با تحصیلات دوره ابتدایی و راهنمایی و دبیرستان، به فراگیری زبانهای متعدد پرداخت و چندین زبان خارجی را از جمله عربی، روسی، لهستانی، انگلیسی، ایتالیایی و فرانسوی فراگرفت.

همزمان با تحصیلات مدرسه، وی تحصیلات خود در علوم حوزوی را نیز نزد عمویش آیت الله محمود پاکتچی در تهران آغاز نمود و موفق شد تحصیلات حوزوی خود را تا مرحلهٔ خارج، نزد روحانیانی مانند آیت الله اردکانی پی بگیرد.

با پایان یافتن تحصیلات دبیرستان در رشتهٔ ریاضی، وی سربازی خود را در سپاه پاسداران انقلاب اسلامی گذراند. او در نخستین کنکور بعد از انقلاب فرهنگی، با رتبه یک رشته علوم انسانی وارد دانشکده ادبیات و علوم انسانی دانشگاه تهران شد و برای تحصیل، رشته تاریخ را برگزید.

پاکتچی همزمان با فراغت از تحصیل دوره کارشناسی در دانشگاه تهران، همکاری خود را با مرکز تازه تأسیس دائرة المعارف بزرگ اسلامی آغاز نمود. او اکنون مدیریت بخش فقه، علوم قرآنی و حدیث آن مرکز را بر عهده دارد؛ بسیاری از پژوهشهای مهم پاکتچی، نخستین بار به انگیزهٔ نگارش مقاله برای این مرکز آغاز شدند.

احمد پاکتچی، در سال ۱۹۹۳ در مقطع دکتری رشتهٔ مطالعات ادیان در دانشگاه دولتی قزاقستان در شهر آلمئاتی فارغ‌التحصیل شد. سه سال بعد یعنی در سال ۱۹۹۶، وی دکترای خود را در رشتهٔ زبانشناسی تاریخی در همان دانشگاه و زیر نظر سفیر وقت قراقستان در ایران به پایان رساند.

پاکتچی افزون بر تسلط بر زبان مادریش ترکی آذربایجانی و زبان رسمی کشورش فارسی، با برخی از زیان‌های دیگر نیز آشنایی دارد. وی فراتر از کتابها و مقالات متعددی که به زبان فارسی به نگارش درآورده، به زبانهای انگلیسی، روسی، قرقیزی، و عربی نیز آثاری را تألیف نموده است.

از چپ: فرزان سجودی، کورش صفوی و احمد پاکتچی، دومین کارگاه معنی‌شناسی، پژوهشگاه علوم انسانی و مطالعات فرهنگی، خرداد ۱۳۹۰

پاکتچی بین سال‌های ۱۹۹۳ تا ۱۹۹۵ با رتبهٔ استاد کرسی فلسفهء ایران باستان در دانشگاه ملی قزاقستان به تدریس پرداخت. وی با مراجعت به ایران از سال ۱۳۷۸ تاکنون عضو هیئت علمی دانشگاه امام صادق در گروه الهیات و معارف اسلامی، عضو شورای عالی علمی مرکز دائرة المعارف بزرگ اسلامی، عضو گروه نشانه‌شناسی فرهنگستان هنر، و عضو حلقهء نشانه‌شناسی تهران است. همچنین تدریس عنوان درسی «اصطلاح شناسی تاریخ علم» در پژوهشکده تاریخ علم دانشگاه تهران، نخستین بر عهدهٔ وی بوده است. وی در این درس که برای دانشجویان کارشناسی ارشد رشتهٔ «تاریخ ریاضی، نجوم و فیزیک و فن آوری در دورهٔ اسلامی» ارائه می‌گردد، با ترسیم کلیاتی در بارهٔ زبان یونانی باستان و تعاملهای زبان عربی با یونانی و دیگر زبانها، چگونگی وضع اصطلاحات فلسفی و علمی در دورهٔ اسلامی را بازمی کاود.

کوششهای علمی پاکتچی را می‌توان در چند زمینه دسته‌بندی کرد: نخست آثار علمی او در حوزه اسلام‌شناسی که شمار زیادی از این آثار با این حوزه پیوند خورده است؛ زمینه‌هایی همچون تاریخ حدیث، تاریخ قرائات، تاریخ فقه، تاریخ فرق اسلامی، خوارج شناسی، شیعه شناسی، تاریخ تصوف، مطالعات تطبیقی کتب مقدس، مطالعات نهج البلاغه و جز آن. وی بیش از ۷۰۰ مقاله در این زمینه‌ها تألیف نموده است.

افزون بر این، وی در مقام یک زبان‌شناس مقالات متعددی در دو حوزهٔ نشانه شناسی و زبان‌شناسی تاریخی نگاشته است.

کوششهای پاکتچی را می‌توان در راستای بومی کردن روشهای زبان‌شناسی و علوم تاریخ در حوزهء مطالعات اسلامی ارزیابی نمود. او به ویژه در دانشگاه امام صادق شاگردانی تربیت کرده است که هر یک در زمینه‌ای برای تحقق این هدف کوشش کرده‌اند.

سوابق علمی و اجرایی[ویرایش]

  • مدیر گروه فقه، علوم قرآنی و حدیث دائرة المعارف بزرگ اسلامی، از سال ۱۳۷۰ ش تا ۱۳۹۳
  • عضو شورای عالی علمی مرکز دائرة المعارف بزرگ اسلامی از سال ۱۳۶۸ش تا کنون
  • مدیر گروه علوم قرآن و حدیث دانشگاه امام صادق (ع)، از سال ۱۳۷۸سال ش تا کنون
  • عضو گروه نشانه شناسی هنر، فرهنگستان هنر ایران، از سال ۱۳۸۱ش تا کنون
  • مدیر گروه نشانه شناسی هنر، فرهنگستان هنر ایران، از سال ۱۳۸۶ش
  • عضو وابسته گروه مطالعات روسیه و اروپای شرقی، مؤسسه مطالعات آمریکای شمالی و اروپا، دانشگاه تهران، از سال ۱۳۸۴ش تا کنون
  • عضو هیئت علمی مؤسسه مطالعات روسیه، آسیای مرکزی و قفقاز (ایراس)، از سال ۱۳۸۳ش تاکنون[۱]

آثار[ویرایش]

  • «مکاتب فقه امامی ایران پس از شیخ طوسی تا پایگیری مکتب حله» احمد پاکتچی، تهران: دانشگاه امام صادق، ۱۳۸۵
  • «اسلام: پژوهشی تاریخی و فرهنگی»، عنایت الله رضا، علی بهرامیان، عبدالحسین زرین کوب، محمدعلی مولوی، مهدی محقق، سیدحسین نصر، فتح‌الله مجتبایی، آذرتاش آذرنوش، ابوالقاسم گرجی، احمد پاکتچی، صادق سجادی، شرف الدین خراسانی، مسعود جلالی مقدم، یوسف رحیم لو، فرامرز حاج منوچهری، عبدالامیر سلیم، ناصر گذشته، علی اکبر دیانت، محمدکاظم موسوی بجنوردی (زیرنظر)، تهران: وزارت فرهنگ و ارشاد اسلامی، ۱۳۸۴
  • «ایران: تاریخ، فرهنگ، هنر»، علی بهرامیان، حسن رضایی باغ بیدی، عبدالحسین زرین کوب، زهره زرشناس، مهری باقری، سیدحسین نصر، قمر آریان، اصغر دادبه، روزبه زرین کوب، یونس کرامتی، علی بلوکباشی، احمد پاکتچی، محمدحسن گنجی، محمدحسن سمسار، فاطمه لاجوردی، محمدکاظم موسوی بجنوردی (زیرنظر)، تهران: وزارت فرهنگ و ارشاد اسلامی، ۱۳۸۵
  • «مولد امیرالمؤمنین نصوص مستخرجه من التراث الاسلامی»، احمد پاکتچی، تهران، ۱۳۸۲
  • «مایه‌های فلسفی در میراث ایران باستان: پیجویی شاخصه‌ها برای رده‌بندی مکاتب مزدایی»، احمد پاکتچی، تهران: دانشگاه امام صادق، ۱۳۸۷
  • «نقد متن»، احمد پاکتچی، تهران: دانشگاه امام صادق، ۱۳۸۹
  • «تاریخ حدیث»، احمد پاکتچی، تهران: دانشگاه امام صادق، ۱۳۸۹
  • «تاریخ تفسیر»، احمد پاکتچی، تهران: دانشگاه امام صادق، ۱۳۸۷
  • «ماهیت علوم قرآن»، احمد پاکتچی (به همراه دیگران)، تهران: دانشگاه امام صادق، ۱۳۸۷
  • «علل الحدیث، به ضمیمهٔ بازشناسی متن مصباح الشریعه»، احمد پاکتچی، تهران: دانشگاه امام صادق، ۱۳۸۹
  • «روش تحقیق عمومی»، احمد پاکتچی، تهران: دانشگاه امام صادق، ۱۳۸۸
  • «روش تحقیق با تأکید بر مطالعات اسلامی»، احمد پاکتچی، تهران: دانشگاه امام صادق، ۱۳۸۷
  • بیش از هفتصد مقاله در مجلدات مختلف دائرة المعارف بزرگ اسلامی و مجلات مختلف زبان‌شناسی و اسلام‌شناسی داخل و خارج ایران، که بخشی از آنها در زیر آورده شده است. این فهرست، بخشی از مقالات منتشر شدهٔ وی، تا سال ۱۳۸۲ را شامل می‌شود و آثار بعدیش را دربرندارد؛ همچنان که بسیاری از آثار منتشر نشدهٔ او، یا آثاری از وی که بدون امضایش چاپ شده (مثل مقالهٔ «ارابه» در دائرة المعارف بزرگ اسلامی و امثالش)، در آن جای نگرفته است.

مقالات فارسی دائرة المعارف بزرگ اسلامی[ویرایش]

  • آب: آب در فرهنگ اسلامی
  • آب: آب در فقه اسلامی
  • اباضیه
  • ابن ابی الثلج
  • ابن اخوه
  • ابن آدم
  • ابن الثلجی
  • ابن بابویه
  • ابن بزاز
  • ابن بطه عکبری
  • ابن جباره
  • ابن جزری، شمس الدین
  • ابن جعابی
  • ابن جعفر
  • ابن جنید اسکافی
  • ابن جهیم
  • ابن حداد
  • ابن حمزه، حسن
  • ابن حمزه، عماد الدین
  • ابن حمزه، نصیر الدین
  • ابن دبیثی
  • ابن رستم طبری (۱)
  • ابن رستم طبری (۲)
  • ابن رفعه
  • ابن سبیل: در فقه اهل سنت
  • ابن سریج
  • ابن سمیفع
  • ابن شاذان، فضل
  • ابن شاذان، محمد
  • ابن شهرآشوب
  • ابن عربی
  • ابن عسال
  • ابن عقده
  • ابن عمید
  • ابن عیاش جوهری
  • ابن غنام
  • ابن فحام
  • ابن قزمان
  • ابن مجاهد
  • ابن محیصن
  • ابن مسعود: ابن مسعود و علوم قرآنی و حدیث و فقه
  • ابن مقفع، ساویرس
  • ابن مهران
  • ابن نظر
  • ابن کثیر
  • ابوالبختری
  • ابوالحسن بسیوی
  • ابوالدنیا
  • ابوالصلاح حلبی
  • ابوالعلاء همدانی
  • ابوالفضل تمیمی
  • ابوالمؤثر صلت بن خمیس
  • ابوالمفضل شیبانی
  • ابوالوزیر
  • ابوبصیر
  • ابوبکر بردعی
  • ابوبکر سجستانی
  • ابوبکر نجاد
  • ابوجعفر قاری
  • ابوحذیفه
  • ابوحنیفه
  • ابوخالد واسطی
  • ابوداوود سجستانی
  • ابوسعید کدمی
  • ابوسهل نوبختی
  • ابوطالب انباری
  • ابوعبید قاسم بن سلام
  • ابوعروبه حرانی
  • ابوعمار عبدالکافی
  • ابوعمرو بن العلاء
  • ابوغانم خراسانی
  • ابوفدیک
  • ابولیث سمرقندی
  • ابونصر بخاری
  • ابویوسف
  • ابی بن کعب: ابی بن کعب و علوم قرآنی
  • اجاره
  • اجتهاد: ریشه‌های تاریخی اجتهاد
  • احمد
  • احمد بن حنبل: فقه احمد بن حنبل
  • اختلاف الحدیث
  • اخلاق: اخلاق دینی
  • ارغو
  • ارغون
  • ارلات
  • ارم
  • ازارقه
  • ازبک
  • ازبکستان: تاریخ
  • ازد: ازد پیش از اسلام
  • استحسان
  • اسرافیل
  • اسلام: اسلام در چین و آسیای جنوب شرقی
  • اسلام: اسلام در شرق آفریقا و آفریقای مرکزی
  • اسلام: اسلام در ماوراء النهر و ترکستان
  • اسلام: اندیشه‌های کلامی در سده نخست هجری
  • اسلام: اندیشه‌های کلامی در سده‌های ۲ و ۳ق
  • اسلام: تأثیر اسلام در ادبیات ترکی
  • اسلام: سیر اندیشه‌های فقهی در تاریخ اسلام
  • اسناد
  • اشاعره: جریان تاریخی گسترش اشاعره
  • اصحاب حدود
  • اصحاب حدیث
  • اصحاب رأی
  • اصفهان: زبان و گویش
  • اصفهان: علوم و معارف
  • اصلاح طلبی (بخش پیشینه)
  • اصلاح طلبی: اصلاح طلبی در آسیای مرکزی و قفقاز
  • اصول عملیه
  • اصول فقه
  • اعراف
  • اعمش
  • آفریقا: زبان‌های آفریقا
  • آفریقا: علوم قرآنی و حدیث
  • آفریقا: مکاتب و مذاهب
  • آلچی
  • امامت: امامت نزد محکمه
  • امامیه
  • امر به معروف: جایگاه امر به معروف در دانش فقه
  • امر و نهی
  • اندلس
  • اندلس: علوم نقلی در اندلس
  • اندیجان
  • اهل کتاب
  • اوراتپه
  • اورگنج
  • اوزاعی
  • اوزان و مقادیر
  • ایران: ادیان و مذاهب، خوارج
  • ایران: حقوق
  • ایران: علوم و معارف اسلامی
  • بازار: نظام و روابط درونی
  • باسماچیان
  • باطرقانی
  • بجنوردی
  • بجه
  • بحرین: فرهنگ و معارف شیعه
  • بخاری، محمد بن اسماعیل
  • بدخشان
  • بدعت: بررسی تاریخی
  • بربری
  • برزخ
  • برسی
  • برید بن معاویه
  • برید بن معاویه
  • بریدة بن حصیب
  • بزنطی
  • بزنطی
  • بصره: علوم قرآنی و حدیث
  • بصره: فقه
  • الفاظ
  • الفبا: الفباهای اسلامی بر پایه عربی
  • الله: در قرآن و فرهنگ اسلامی
  • المعی کاشغری
ب) مقالات چاپ شده در تحریر عربی دائرة المعارف بزرگ اسلامی
  • آیات الاحکام
  • آیة: الآیة فی القرآن
  • آبان الاحمر
  • ابن برکه
  • ابن جمهور
  • ابن طرارا
  • ابن علیه
  • ابن ماجه
  • ابوالقاسم حکیم سمرقندی
  • ابوزکریا جناونی
  • اجماع
  • اخوان
  • ارگنه قون
  • استصحاب
  • اسماء و صفات: صفات الهی در علم کلام
  • اغوزخان
پ) مقالات چاپ شده در تحریر انگلیسی دائرة المعارف بزرگ اسلامی
  • عبدالرحمن بن مهدی
  • عبدالغنی ازدی
  • عبدالغنی مقدسی
  • عبدالله بن احمد بن حنبل
  • عبدالله بن عمر
  • عبدالله راسبی
  • عبدالمطلب
  • عبدشمس
ت) مقالات مجلات و سمینارهای ایرانی
  • الآراء الفقهیة و الاصولیة للشریف الرضی
  • اباضیه و تاریخنگاری
  • ابن عامر
  • اسلام در ختن، از فتح تا تحول فرهنگ بومی
  • آشنایی با فن آوری پروپدیا و کاربرد آن در معرفی آموزه‌های امیر المؤمنین
  • بررسی زبانشناختی در مورد خصوصیات و موقعیت زبان شیخ فضولی
  • پژوهشی در کتابشناسی جنگهای رده
  • تاریخ سیاسی فرق محکمه
  • تحلیلی بر داده‌های آثار شیخ مفید دربارهٔ خوارج
  • ترکیب‌های اضافی در ترجمه روسی قرآن کریم
  • تصوف در آسیای مرکزی
  • جریان تدوین قانون در کشورهای اسلامی در سده ۱۹ و حقوق مدون غربی
  • خلق لا من شیئ نزد فارابی
  • روانشناسی رنگ در اندیشه عرفانی نجم الدین کبری
  • روش بازسازی متون کهن حدیثی
  • زندگی و آثار محمد بن بحر رهنی
  • الشریف الرضی و علوم القرآن
  • طرح تحقیق اسناد نهج البلاغه
  • کتاب العقل داوود بن محبر، کوشش در جهت تحلیل کتاب
  • گرایش‌های فقه امامیه در سده دوم و سوم هجری
  • گزارش ترجمه‌های قرآن کریم به زبان روسی
  • گسترش تاریخی فلسفه مزدایی: طرحی برای یک طبقه‌بندی
  • گفتاری دربارهٔ پیدایی نوشتار گعزی
  • مبادی علم اصول
  • نصرة الواقفة (بازسازی یک متن کلامی شیعی؟)
  • نقد خودگرایی در اندیشه سیاسی حسن بن ثابت (قایغی)
  • نگرشی بر ادبیات اخلاق دینی
  • هفت اقلیم در نهج البلاغه
  • هفت کشور: درنگی بر پرداخت سغدی
  • ویژگی‌های رده‌بندی موضوعی بحار الانوار و فرایند شکل گیری آن
ث) برخی مقالات نوشته شده به زبانهای لاتین (انگلیسی، روسی، قزاقی…)
  • The contribution of Eastern Iranian and Central Asian scholars to the compilation of hadîths
  • A Theological Approach to Sahih of al-Bukhari
  • Иран Және туран әдебиеттерінің байланысы (پیوستگیهای ادبی ایران و توران به عنوان دو نقشمایه)
  • Iran Eski Filosofiyasy (فلسفهٔ ایران باستان)
  • Творение не из вещи у Фараби
  • Аналитический обзор основ мистицизма шейха Наджм Аддина Кубра
  • Психология цвета в мистических произведения Наджм Аддина Кубра
  • Теологическая литература Исламских сект в Средней Азии

منابع[ویرایش]

  1. دائرةالمعارف اسلامی، http://www.cgie.org.ir/fa/author/164/احمد-پاکتچی