ابوطیب لغوی

از ویکی‌پدیا، دانشنامهٔ آزاد
پرش به ناوبری پرش به جستجو
ابوالطیّب لغوی
عبدالواحد بن علی
زادروز ؟
عسکر مکرم، خوزستان
درگذشت ۲۶ دسامبر ۹۶۲/ ۲۱ ذیقعده ۳۵۱
حلب
تبار عرب-فارس
پیشه لغوی و شاعر
آثار «کتاب الإبدال»

ابوطیّب لغوی (؟ -۹۶۲) (ابوالطیب عبدالواحد بن علی عسکری لغوی حلبی) لغوی و شاعر عرب‌زبان ایرانی در سده چهارم قمری بود.[۱][۲][۳]

زندگی[ویرایش]

در عسکر مکرم از شهرک‌های خوزستان زاده شد، از این سو به «عسکری» نیز شناخته شد. نخست در زادگاه خود علم آموخت. سپس به بغداد رفت و نزد استادان زبان عربی در زبان‌شناسی تخصص یافت. خانوادهٔ او به حلب کوچیدند و آنجا میهن گزیدند، ابوالطیب نیز در حلب، به علم‌آموزی ادامه داد و در دربار سیف‌الدوله جایگاهی یافت؛ آن هنگام از متنبی و ابن جنی در برابر ابن خالویه و یارانش، دفاع می‌کرد. ابوالطیب آن قدر در حلب ماند که به «لغوی حلبی» نسب گرفت.

در اواخر سال ۳۵۱ قمری، رومیان به حلب هجوم بردند و سیف‌الدوله از دفاع ناتوان شد. در این میان، ابوالطیب در ۲۶ دسامبر ۹۶۲/ ۲۱ ذیقعده ۳۵۱ کشته شد.[۱]

آثار[ویرایش]

  • کتاب الإبدال: واژگانی مبدل را در آن بررسی کرده؛ واژگانی که یکی از حروفشان دگرگون است بی‌آنکه معنایشان دگرگون شود. مانند: هثرم و هذرم، العَتَهَ و العَلَه، المِحراث و المِحراک، یحرف و یقرب.
  • مراتب النحویین[۴]
  • شجر الدّر: واژگان متداخلُ المعانی را در آن بررسی کرده؛ واژگانی که معنای هر حرف آن از معنای حرف دیگرش، متفاوت است.
  • المثنّی
  • الإتباع: واژگان دوگانه‌ای که با یکدیگر تأکید می‌سازند، پس از آنکه حرف یکم واژهٔ دوم را دگرگون می‌کند؛ مانند: جائع نائع، شدید أدید، حسن بسن، شحیح أنیح، مجنون مخنون.
  • کتاب الاضداد[۵]
  • کتاب الفرق یا الفروق
  • طبقات الشعراء[۱]

منابع[ویرایش]

  1. ۱٫۰ ۱٫۱ ۱٫۲ فروخ، عمر (۱۹۸۴). تاریخ الأدب العربی. دوم. بیروت: دارالعلم للملایین. ص. ۴۵۵. تاریخ وارد شده در |سال= را بررسی کنید (کمک)
  2. «ابوطیب لغوی». مرکز دائرةالمعارف بزرگ اسلامی. دریافت‌شده در ۱۰ سپتامبر ۲۰۱۶.
  3. «زبان شناسان مسلمان در تاریخ زبان‌شناسی اسلامی». آفتاب آنلاین. ۱۲ مهر ۱۳۸۷.
  4. «ترجمه و تحقیق کتاب مراتب‌النحویین ابوطیب لغوی». سازمان اسناد و کتابخانه ملی جمهوری اسلامی ایران. دریافت‌شده در ۱۰ سپتامبر ۲۰۱۶.
  5. «الاضداد فی کلام العرب». پایگاه اطلاع‌رسانی کتابخانه‌های ایران. دریافت‌شده در ۱۰ سپتامبر ۲۰۱۶.