حمیرا

از ویکی‌پدیا، دانشنامهٔ آزاد
پرش به: ناوبری، جستجو
حمیرا
Homeyra 1.jpg
اطلاعات هنرمند
نام اصلی پروانه امیرافشاری
نام مستعار حمیرا
زادروز ۲۶ اسفند ۱۳۲۳
۱۶ مارس ۱۹۴۵(۱۹۴۵-03-۱۶) ‏(۶۹ سال)
تهران
اهل کشور Flag of Iran.svg ایران ایرانی
سبک‌ها موسیقی سنتی
گونه(های) آوا سوپرانو
مدت کار ۱۳۴۵ تاکنون
ناشر(ها) شرکت ترانه
شرکت آونگ
کلتکلس رکودرز
وب‌گاه وب گاه رسمی حمیرا

پروانه امیرافشاری (که با نام هنریِ «حمیرا» شناخته می‌شود) (زادۀ ۲۶ اسفند ۱۳۲۳ در تهرانخواننده معروف و بلندآوازه ایرانی است. صدای وی سوپرانو و شش‌دانگ است.وی در زمینه موسیقی تلفیقی و موسیقی سنتی فعالیت داشته است.بر اساس گفته های بزرگان موسیقی از جمله زنده یاد علی تجویدی و فضل الله توکل و اکبر گلپایگانی (گلپا)وی در حال حاضر برترین خواننده زن در موسیقی سنتی ایران می باشد[۱]

پیش از خوانندگی[ویرایش]

پروانه امیرافشاری در سال ۱۳۲۳ به دنیا آمد. وی از خانوادهٔ بانفوذ و سرشناس امیرافشاری، که اصالتی آذری دارند، است. نام کامل وی پروانه امیرافشاری زنجانی است. پدرش از زمین‌داران بزرگ زنجان بود. پدر حمیرا مالک ۱۵۰ شهر و روستا در منطقهٔ شمال غرب ایران بود. از همان دوران کودکی حمیرا، خانهٔ آنها به افتخار افراد بانفوذ حکومتی، شاهد مراسم بزرگ با حضور هنرمندان نامیِ آن زمان، مانند قمرالملوک وزیری، روح‌انگیز، بنان، ملوک ضرابی، و بسیاری دیگر بود که همین انگیزهٔ اولیۀ دختر خانواده برای روی آوردن به آواز شد. حمیرا، به دور از چشم پدر و با تشویق همسر روشن‌فکر و تازه از آلمان بازگشتهٔ خود، با نام‌نویسی در آزمون صدا در شورای رادیوی آن زمان، باعث حیرت و تحسین اعضای شورا شد و پس از آن تحت آموزش علی تجویدی و ملوک ضرابی قرار گرفت. وی دو سال بعد در ۱۸سالگی به یک خوانندۀ تمام‌عیار تبدیل شد.

آغاز فعالیت حرفه‌ای[ویرایش]

در همان سن آوازی را در دستگاه سه‌گاه با آهنگسازی علی تجویدی و شعری از بیژن ترقی به نام «صبرم عطا کن» را اجرا کرد که در کتاب ترانه‌های ماندگار این اثر به ثبت رسیده است. وی به علت مخالفت پدر با نام مستعار حمیرا فعالیت خود را آغاز کرد اما پدرش صدای دختر خود را می‌شناسد و چون آوازه‌خوان بودن دخترش را دور از شان خانوادگی خود می‌بیند، همه صفحات موجود در بازار تهران را خریداری کرده و در خانه خود انبار می‌کند. وهمین علت باعث کمیابی صفحات صدای حمیرا در آن زمان می‌شود.

سپس طلاق دختر خود را از همسرش می‌گیرد و به‌مدت یک سال دختر خود را در خانه زندانی می‌کند. بعد یک سال درطی یک سفر اروپایی که برای آقای امیرافشاری پیش می‌آید حمیرا که از حمایت مادر خود برخوردار بود به کار خود ادامه می‌دهد (توضیح: دومین اثر مشترک حمیرا، تجویدی و ترقی ترانه‌ای به نام «سرگردان» در گوشهٔ موالیان از گوشه‌های مهجور دستگاه همایون است. «پشیمانم» بعداً ساخته شد که به‌دلیل مدولاسیون زیبایی که از همایون به سه‌گاه تغییر مقام می‌دهد و بازمی‌گردد باعث تحول عظیمی در موسیقی سنتی ایرانی می‌شود. منبع مطالب داخل پرانتز: سخنان زنده‌یاد استاد تجویدی) پدر وی با آگاهی از اثر جدید دختر خود وی را از خانه طرد و از ارث محروم می‌کند. بعد از آن وی مدتی را در خانه پسرعمویش که همسر وی هما میرافشار ترانه سرای معروف بود به سر برد تا آنکه با استاد پرویز یاحقی ازدواج می‌کند.

ازدواج با پرویز یاحقی[ویرایش]

حمیرا مدت ۸ سال همسر آهنگساز بنام ایرانی، پرویز یاحقی بود که در این دورۀ زناشویی، آثار ماندگاری با شعرهایی از بیژن ترقی و آهنگ‌هایی از یاحقی، مانند «مرا نفریبی»، «هدیهٔ عشق»، «بهار نورسیده»، «مرا تنها نگذاری»، «پنجره‌ای به باغ گل»، و... اجرا کرده‌است. وی بعد از چند سال، به‌دلیل مشکلات ویژه‌ای که برایش در زندگی پیش آمد، از پرویز یاحقی جدا شد.

حمیرا بعد از انقلاب و مهاجرت از ایران[ویرایش]

او پس از انقلاب، چند ماه در زندان به سر برد و با پرداخت مالیاتی معادل سی‌هزار دلار، آزاد شد. او می‌توانست همانند هایده و مهستی و بسیاری دیگر از هنرمندان، در سال‌های ۵۶ تا ۵۸ از ایران خارج شود، ولی به‌دلیل عشق وافری که به ایران داشت، حاضر به رفتن نشد و به آینده امیدوار بود؛ حتی با پوشش اسلامی (چادر) در جامعه حضور پیدا می‌کرد.

همسر سوم وی، که تاجر کراوات بود، پس از انقلاب عملاً بیکار شد. حمیرا تا اواسط سال ۶۰ خورشیدی در تهران ماند و بعد از گذراندن مزاحمت‌های فراوان در تهران به یکی از شهرهای شمالی نقل مکان کرد ولی باز از طرف عناصر تندرو وافراطی مورد اذیت و آزار بسیاری قرار می‌گرفت. به همین دلیل به ناچار و بدون اینکه مورد حمایت همسرش قرار گیرد، در اواخر سال ۱۳۶۰ به تنهایی و به صورت ناشناس با گریم در قالب یک پیرزن به همراه دختر دو ساله‌اش، هنگامه، از مرز افغانسان از ایران خارج شدوبه پاکستان رفت؛ از آنجا به اسپانیا و پس از آن به کاستاریکا در امریکای مرکزی رفت. وی در کاستاریکا دچار افسردگی شدید شد. به صورتی که مدت یک سال تحت درمان روانپزشک بود. شوهر وی در این میان بدون توجه به همسر و فرزندش مستقیماً به امریکا مهاجرت کرد. حمیرا با کمک همسر پسر عمویش، هما میرافشار، به ایالت کالیفرنیا مهاجرت کرد و با حمایت احمد مسعود کار هنری خود را از سر گرفت. در سال ۷۸ خورشیدی به تومور مغزی دچار شد که به‌صورت معجزه‌آسایی از اتاق عمل نجات یافت. وی هم‌اکنون در شهر لس آنجلس زندگی می‌کند.

صدای حمیرا[ویرایش]

نوع صدای او سوپرانو است. او، تنها بانوی آوازه‌خوان ایرانی است که شش دانگ کامل صدا را داراست.تحریر های اوازی وی کاملاً واضح و زیبا وپر قدرت ادا میشود. با تکیه بر نظر استادان فن، حمیرا توانست با ارائۀ تنها یک اثر به‌نام «صبرم عطا کن»، سبک تازه‌ای را در موسیقی سنتی ایران ــ که بعدها توسط استادان موسیقی اصیل به نام «حمیراییسم» مشهور شد ــ در موسیقی کلاسیکِ رو به افولِ دهۀ ۴۰ خورشیدی پایه‌گذاری کند و طراوت و تازگی خاصی به موسیقی سنتی ایران ببخشد.

سبک اواز[ویرایش]

ترانه های حمیرا تا سال ۱۳۵۷ بیشتر در مایه موسیقی دستگاهی و موسیقی سنتی بود،بعد از انقلاب ایران وی در کنار خواندن اواز های اصیل ایرانی به موسیقی تلفیقی(پاپ سنتی) هم روی اورد.

درسبک خواندن ایشان ویژگی های مکتب اوازی اصفهان(گلپا،ایرج،هایده،علیرضا افتخاری،محمودی خوانساری،روح انگیز و...) بیشتر از مکتب اوازی تهران(محمدرضا شجریان،پریسا،غلامحسین بنان و...) غلبه دارد. مهم‌تر از آن،حمیرا توانست درطول چهل سال فعالیت هنری، همیشه در اوج بماند و جزء چند ستارهٔ مطرح موسیقی ایران باشد.

آهنگسازان آثار[ویرایش]

بعضی از آهنگسازان نامی که با وی همکاری کرده‌اند عبارتند از: علی تجویدی، پرویز یاحقی، اسدالله ملک، کامل علی‌پور، محمد حیدری، محمد جلیل عندلیبی، حسن شماعی‌زاده، بابک رادمنش، کاظم رزازان، صادق نوجوکی، فضل‌الله توکل، و انوشیروان روحانی.

ترانه‌سرایان و شاعران آثار[ویرایش]

حافظ، مولوی، بابا طاهر، رهی معیری، بیژن ترقی، هما میرافشار، لیلا کسری (هدیه)، جلیلی بیدار، عماد خراسانی، کمال خجندی، احمد گلچین معانی، و معینی کرمانشاهی.

فهرست آثار کلاسیک ماندگار[ویرایش]

صبرم عطا کن (گام سه‌گاه)، آهنگساز علی تجویدی

سرگردان (گام مینور)، آهنگساز علی تجویدی

پشیمانم (گام همایون)، آهنگساز علی تجویدی

با دلم مهربان شو (گام ابوعطا فرود به افشاری)، آهنگساز پرویز یاحقی

دنبال دل (گام شور)، آهنگساز علی تجویدی *این ترانه توسط علیرضا افتخاری بازخوانی شده‌است*

دیگر چه خواهی (گام شور)، آهنگساز علی تجویدی

شهنشاها (گام ماهور)، آهنگساز علی تجویدی

وقتی که عشق میاد (گام دشتی)، آهنگساز علی تجویدی

بازم آفتابی می‌شه (گام سه‌گاه)، آهنگساز علی تجویدی

به یاد روح‌انگیز تکنوازی در گام دشتی ترانه در گام چهارگاه، تکنوازی از پرویز یاحقی، آهنگ ترانه از اسماعیل مهرتاش

بگو چه بگویم (گام سه‌گاه)، آهنگساز بابک رادمنش

مرا نفریبی (گام سه‌گاه)، آهنگساز پرویز یاحقی

هدیۀ عشق، آهنگساز بابک رادمنش

بهار نورسیده بهار عشق من، آهنگساز پرویز یاحقی

محبت (گام شور)، آهنگساز پرویز یاحقی

ساز خاموش (گام همایون) از اسدالله ملک

دل خونه (گام نوا)، آهنگساز محمدجلیل عندلیبی *این ترانه توسط علیرضا افتخاری در البوم "تازه‌به‌تازه" بازخوانی شده‌است*

محمد (ص)(گام دشتی)، آهنگساز محمدجلیل عندلیبی

درویشان حضرت علی، (گام اصفهان) آهنگساز کامل علی‌پور

بی‌وفایی (گام اصفهان)، آهنگساز اسدالله ملک

الهی بمیری (گام شوشتری)، آهنگساز اسدالله ملک *این ترانه توسط علیرضا افتخاری بازخوانی شده‌است*

به‌خاطر تو (گام دشتی)، آهنگساز پرویز یاحقی *این ترانه توسط عبدالحسین مختاباد با نام شبانگاهان بازخوانی شده‌است*

می عاشقانه (گام بیات تُرک)، آهنگساز پرویز یاحقی

گل‌های تازه، شمارۀ ۱۴۵، با همخوانی محمودی خوانساری (گام سه‌گاه) پنجره‌ای به باغ گل (گام ابوعطا) آهنگساز پرویز یاحقی

از دست عشق (گام نوا) آهنگساز محمدجلیل عندلیبی *این ترانه توسط علیرضا افتخاری در آلبوم "تازه‌به‌تازه" بازخوانی شده‌است*

لحظه‌ای نگشته رها خاطرم ز خاطره‌ها (گام شور و دشتی) آهنگساز محمدجلیل عندلیبی *این ترانه توسط علیرضا افتخاری در آلبوم "تازه‌به‌تازه" بازخوانی شده‌است.

ترسم فراموشم کنی (گام شور) آهنگساز فضل‌الله توکل

وای نگو نگو نگو (گام شوشتری) آهنگساز فضل‌الله توکل

خواهم که رسوا بشی (گام شوشتری) آهنگساز فضل‌الله توکل

یادم نمیره (گام شوشتری) آهنگساز فضل‌الله توکل

صدای خنده‌هات (گام سه‌گاه) آهنگساز فضل‌الله توکل

سرنوشت (گام دشتی) آهنگساز محمدجلیل عندلیبی

مده باده ز جام غم خودم غم دارم (آهنگساز محمدجلیل عندلیبی) *این ترانه توسط علیرضا افتخاری در آلبوم "امان از جدایی" بازخوانی شده‌است*

و...

فهرست آثار ماندگار تلفیقی[ویرایش]

دریاکنار، پیرت بسوزه عاشقی، سرگردان (گام مینور ملودیک ساختۀ استاد علی تجویدی)، ده بهار، دیدار عزیزان، بی قرار، خاطرات شمال (در گام عربی اجرا شده‌است، ساختۀ بابک رادمنش)، کوچ، شب‌های کردستان، دوره روره، مهتاب عشق ( با نام «شاه و گدا» هم شناخته می‌شود)، امید، اینه دنیا، عالم عشق، هم‌زبونم باش، مسافر غریبه، ای داد بیداد، دنیا دنیا (در گام بیات تُرک اجرا شده‌است، ساختۀ انوشیروان روحانی)، چوبکاری، در جستجو(گام عربی)، بهار بهاره (ساختۀ منوچهر چشم‌آذر).

کنسرت‌ها و اجراهای حمیرا[ویرایش]

وی در سال ۱۳۵۳ آهنگ معروف خود دریاکنار را در تلویزیون ملی ایران [IRTV] در روز نوروز اجرا کرد.همچنین در تیاتر دوپاری پاریس کنسرتی را اجرا کرد. [۲]در دبی نیز معین و حمیرا کنسرت مشترکی را اجرا کردند. [۳] وی همچنین ترانۀ «هم‌زبونم باش» را دو بار اجرا کرد که از تلویزیون ملی ایران پخش شد. رادیو و تلویزیون ملی ایران، قبل از انقلاب، شاهد اجراهای تلویزیونی زیادی از حمیرا همانند اجرای ترانه‌های: هم‌زبونم باش، نگو از گذشته، دریاکنار، وقتی که مردم، دنیا دنیا (این آهنگ نیز به‌دلیل استقبال زیاد، دو بار اجرا شد) [۴]، وقتی که تو رفتی، با دلم مهربان شو، باختن[۵]، محاله، شرم و شکایت، قاصدک، قناری، و... بوده‌است.

وی در سال‌های اخیر، از سال ۱۳۸۸ به‌بعد، در فروردین‌ماه کنسرت‌های نوروزی خود را اجرا می‌کند. در این کنسرت‌ها به بازخوانی آهنگ‌های پرویز یاحقی و علی تجویدی پرداخته‌است.

اخرین البوم وی در سال ۱۳۸۳ با نام مهتاب عشق منتشر شداین البوم، تلفیقی از موسیقی پاپ وموسیقی سنتی و بر اساس گام های ایرانی از جمله نوا و شوشتری می باشد.و همچنین در سال ۱۳۸۹ مجموعه‌ای از بهترین آهنگ‌هایش را در آلبومی به‌نام «چهل ترانۀ طلایی» منتشر کرد. براساس گفتۀ وی، ۴ آهنگ از استاد علی تجویدی دارد که هنوز اجرا نکرده‌است، و استاد تجویدی هم تا زمان درگذشتش این ۴ آهنگ را به خوانندهٔ دیگری نداده‌است. استاد تجویدی تأکید داشته که این ۴ آهنگ فقط با صدای حمیرا اجرا شود، و حمیرا در سال ۸۷ گفته‌است که در آلبوم بعدی‌اش این ۴ آهنگ را منتشر خواهد کرد.

آلبوم‌های حمیرا[ویرایش]

نوشتار اصلی: ترانه شناسی حمیرا
حمیرا آلبوم مهتاب عشق
نام آلبوم تاریخ انتشار ناشر تعداد آهنگ‌ها
مهتاب عشق (اهنگساز بابک راد منش) پاییز ۱۳۸۳ آونگ ۶
هم‌زبونم باش (آهنگسازان اسدالله ملک، انوشیروان روحانی) ترانه ۱۲
سرنوشت (آهنگساز محمدجلیل عندلیبی) ۱۳۷۷ پارس ویدیو ۶
قناری (آهنگساز صادق نوجوکی، فضل‌الله توکل، و حسن شماعی‌زاده) ۱۳۷۰ ترانه ۷
بی قرار ۱۳۵۵ استریو بابی ۱۳
انتظار ۱۳۷۰ ۶
با دلم مهربان شو (آهنگساز پرویز یاحقی) ترانه ۲
محبت (آهنگساز پرویز یاحقی) ترانه ۲
گلبرگ ۵
خواب و خیال (آهنگساز بابک رادمنش) ۱۳۷۸ پارس ویدیو ۶
اون دیار ۳
بهار عشق من (آهنگسازان حسن شماعی‌زاده، فضل‌الله توکل) ترانه ۲
عشق و عرفان (آهنگساز محمدجلیل عندلیبی) ۱۳۶۹ ۶
گلهای رنگارنگ ابرکوه به یاد حسین ناظری دریاکنار ۱۳۷۱
منتظر به راه ۱۳۷۳ ۶
هدیه (آهنگساز بابک رادمنش) ۱۳۸۰ آونگ ۶
درویشان حضرت علی (ع) (آهنگساز کامل علی‌پور) ۱۳۷۱ ۵
شرم و شکایت ۱۳۵۴ آونگ ۶
ترانه‌ها، شنیدنی‌ها ۱ ۵
بهار عشق ۱۳۷۳ کلتکس رکوردز ۶
گذشته (آهنگساز اسدالله ملک، حبیب‌الله بدیعی) کلتکس رکوردز ۱۲
بهار زندگی (آهنگساز اسدالله ملک) کلتکس رکوردز ۹
بهار بهاره (آهنگساز منوچهر چشم‌آذر، فرهنگ شریف) ۱۳۷۲ کلتکس رکوردز ۵
وقتی که عشق میاد (آهنگساز علی تجویدی) ۶
پشیمانم (آهنگساز علی تجویدی) ۳
صبرم عطا کن (آهنگساز علی تجویدی) ۳
شاهنشاه (آهنگساز علی تجویدی، حبیب‌الله بدیعی) ۲
پنجره‌ای به باغ گل (ساختۀ فضل‌الله توکل و پرویز یاحقی) ۵
گلبرگ شماره۲ (آهنگساز اسدالله ملک) ۷
گلبرگ شماره ۳ (آهنگساز بیژن مرتضوی) ۷
دل شکنی گناه (آهنگسازان پرویز یاحقی، فضل‌الله توکل) ۶
به یاد روح‌انگیز (تکنوازی ویولن پرویز یاحقی) ۳
گل‌های غربت (آهنگساز پرویز یاحقی) ۴
مجموعۀ آلبوم‌های گلهای رنگارنگ

جستارهای وابسته[ویرایش]

پیوند به بیرون[ویرایش]

منابع[ویرایش]

جستجو در ویکی‌انبار در ویکی‌انبار پرونده‌هایی دربارهٔ حمیرا موجود است.
  1. حمیرا (بخش صدای حمیرا)
  2. [<http://www.youtube.com/watch?v=WAM5Kojo8Wo کنسرت بانو حمیرا در تیاتر دوپاری پاریس در یوتیوب]
  3. کنسرت حمیرا و معین در دبی
  4. www.youtube.com/watch?v=qLlWMmBhLx0
  5. آهنگ باختن با صدای خانم حمیرا
iranian.com: Nostalgia