ایرج جنتی عطایی

از ویکی‌پدیا، دانشنامهٔ آزاد
پرش به ناوبری پرش به جستجو
ایرج جنتی‌عطایی
Iraj .jpg
اطلاعات
نام اصلی ایرج جنتی‌عطایی
تولد ۱۹ دی ۱۳۲۵
مشهد
ملیت پرچم شاهنشاهی ایران (پیش از انقلاب ۱۳۵۷ خورشیدی) ایرانی
وبگاه janatie-ataie.com

ایرج جنتی‌عطایی (زاده ۱۹ دی ۱۳۲۵ در مشهدشاعر، ترانه‌سرا، نمایشنامه‌نویس و کارگردان تئاتر ایرانی است.

زندگی‌نامه و تحصیلات[ویرایش]

ایرج جنتی‌عطایی در ۱۹ دیماه ۱۳۲۵ در شهر مشهد متولد شد. پدر او اصالتی تبریزی داشت اما بزرگ شده مشهد بود. مادر او از اهالی عشق‌آباد بود که بدنبال حکومت استالین ناچار به مهاجرت به مشهد شد. او به علت شغل پدر در نیروی هوایی چند سالی را در مشهد و چند سالی را در دزفول گذرانده اما بخش تعیین کننده‌ای از دوران کودکی و جوانی‌اش در تهران گذشته. [۱] او فارغ‌ التحصیل رشته تئاتر از مدرسه هنرهای دراماتیک دانشگاه تهران و دانش‌آموخته جامعه شناسی هنر از کالج چلسی است.[۲]

ترانه[ویرایش]

فعالیت ترانه‌سرایی‌اش را از اواخر سال ۱۳۴۶ آغاز کرد. در آغاز کار به مدت ۴ سال با پرویز مقصدی همکاری تنگاتنگ داشت. از مهم‌ترین آثار تولید شده در این دوران که با همکاری پرویز مقصدی ساخته شد می‌توان به ترانه‌های برگشته مژگان با صدای عارف (۱۳۴۷)، قصه وفا با صدای گوگوش (۱۳۴۷)، گل سرخ با صدای ویگن (۱۳۴۸) اشاره کرد. گرایش جنتی‌عطایی به سرایش ترانه‌های اجتماعی، سیاسی از سال ۵۲ شکل می‌گیرد. این فعالیت با ترانه جنگل و با صدای داریوش آغاز می‌شود که در خرداد ۱۳۵۲ منتشر می‌شود؛ و پس از آن ترانه‌های علی کنکوری، خونه و بن‌بست به ترتیب و با صدای داریوش منتشر می‌شوند. همکاری جنتی‌عطایی و بابک بیات از سال ۴۹ آغاز می‌شود و تا پیش از انقلاب منجر به تولید آثار متعددی می‌شود. جنتی‌عطایی در سال ۱۳۵۷ راهی انگلستان می‌شود و هم اکنون در آن کشور زندگی می‌کند.

  • برنده جایزه فروغ در سال ۱۳۵۱ به خاطر ارزشهای هنری و اجتماعی ترانه‌هایش و کوشش بی‌دریغ او در راه فزونی فکر و توسعه فرهنگ از طریق موسیقی همراه با کلام.
  • او این جایزه را در آستانه برگزاری دیگر بار آن ـ به عنوان اعتراض به شیوه حاکم بر گزینش نامزدهای جایزه ـ پس داد. [۳]
  • زمزمه‌های یک شب ۳۰ ساله ـ گزینه ترانه، سانفرانسیسکو، انتشارات نکیسا ۱۹۹۶؛ برلین، انتشارات گردون، ۱۳۸۴
  • مرا به خانه‌ام ببر، گفت‌وگو/گزینه ترانه، به کوشش یغما گلروئی، تهران، انتشارات دارینوش، ۱۳۸۴

شعر[ویرایش]

او، به دنبال چاپ اشعارش در مجله خوشه و سایر مجلات ادبی دهه چهل، به دعوت احمد شاملو در پنجمین شب (۲۸ شهریور ۱۳۴۷) از شبهای شعر خوشه به شعرخوانی پرداخت.[۴] از او یک مجموعه شعر پیش از انقلاب و یک مجموعه در تبعید منتشر شده است.

  • و آنگاه آه ای فرشته ـ تهران، انتشارات بامداد، ۱۳۵۰[۵]
  • آواز در زنجیر ـ لندن، انتشارات شما، ۱۹۸۵

نمایشنامه[ویرایش]

  • گربه، مرداب، انتظار (چاپ نشده)
  • سوگنامه برای تو ـ تهران، انتشارات چاووش، ۱۳۵۷
  • شکستن و رَستن ـ تهران، انتشارات چاووش، ۱۳۵۸
  • زخمهای ما (انگلیسی) ـ لندن، انتشارات همبستگیهای بین‌المللی، ۱۹۸۳
  • فاخته دهان‌دوخته ـ لندن، انتشارات شما، ۱۹۸۶
  • پرومته در اوین ـ لندن، انتشارات مزدک ۱۹۸۷؛ استکهلم، انتشارات باران، ۱۹۸۷؛ کلن، کانون کردستان، ۱۹۸۸؛ بازنوشته نمایشنامه، استکهلم، انتشارات باران، ۱۹۹۸
  • رستمی دیگر اسفندیاری دیگر ـ پاریس، انتشارات اتوال، ۱۹۹۲
  • پروانه‌ای در مشت ـ لس‌آنجلس، انتشارات نشر کتاب، ۱۹۹۵؛ استکهلم، انتشارات باران، ۱۹۹۶
  • رفت و برگشت ـ هامبورگ، انتشارات سنبله، ۲۰۰۰
  • یک رؤیای خصوصی، (چاپ نشده) ۱۳۹۲
  • خورشید شب (انگلیسی) ـ گزیده آثار، لندن، انتشارات متوئن، ۱۹۸۹
  • گزینه نمایشنامه‌ها (سه جلد): هامبورگ، انتشارات سنبله، ۲۰۰۰

کارگردانی تئاتر[ویرایش]

بیشترینه نمایشنامه‌های ایرج جنتی‌عطایی به کارگردانی خود او در تبعید در تورهای مختلف اروپا و آمریکا و استرالیا و نیوزلند به روی صحنه رفته است. پیشتر اما در اواخر دهه چهل شمسی، نمایشنامه گربه، مرداب، انتظار به کارگردانی فرهاد مجدآبادی و بازیگری صدرالدین زاهد و رضا رویگری در تهران اجرا شده است.

او همچنین از بنیانگذاران گروه تئاتری مزدک است.

پنجمین جشنواره مستقل تئاتر فارسی لندن در بهار سال ۱۳۹۷، با بزرگداشت ایرج جنتی‌عطایی به کار خود پایان داد.[۶]

سایر نمایشنامه‌هایی که او کارگردانی کرده:

  • سوگنامه برای تو (بازیگران: خسرو شکیبایی، اسماعیل بختیاری، مهدی محمدی‌پور، حسین عابد، جلال اسماعیل‌زاده) اجرا به مدت چند ماه در سالن تئاتر دانشکده هنرهای زیبا و بعد به دعوت علی نصیریان (رئیس اداره تئاتر)، ۸ شب اجرا از تاریخ ۱۵ دیماه ۱۳۵۶ در خانه نمایش، گروه تئاتر مزدک، تهران
  • زخمهای ما
  • فاخته دهان‌دوخته، اجرا در رویال کورت سال ۱۹۸۴
  • پروانه‌ای در مشت
  • رستمی دیگر اسفندیاری دیگر، سال ۱۹۹۱
  • پرومته در اوین، اجرا شده به زبانهای فارسی، انگلیسی، آلمانی، هلندی و ضبط رادیویی در BBC4
  • رفت و برگشت (بازیگران: سوسن و سودابه فرخ‌نیا، محمد مطیع، علی کامرانی)
  • یک رویای خصوصی، تور آمریکا و کانادا، ۱۳۹۲ (بازیگران: بهروز وثوقی، سوسن فرخ‌نیا، گلشیفته فراهانی)

سینما[ویرایش]

او به سفارش بی.بی.سی (BBC)، انستیتو فیلم بریتانیا (BFI) و شرکت فیلمسازی (One Eyed Dog) فیلمنامه‌های زیر را نوشته است: [۷]

  • ترانه ممنوع (Forbidden Song)
  • در قفس کردن باد (Caging the Wind)
  • دژخیم (The Executioner)
  • پناه دادن به دشمن (Sheltering the Enemy)
  • اجازه اقامت (Leave to Remain)

در ایران پیش از انقلاب، فیلم فدایی (۱۳۵۲) بر اساس فیلمنامه‌ای از او به کارگردانی رضا علامه‌زاده ساخته شده است.

ترانه‌شناسی[ویرایش]

شعر فیلم «فریاد زیر آب»[ویرایش]

این ترانه سرودهٔ ایرج جنتی‌عطایی است که در فیلم «فریاد زیر آب» با صدای داریوش اقبالی اجرا شده است.


ضیافتهای عاشق را، خوشا بخشش، خوشا ایثارخوشا پیدا شدن در عشق، برای گم شدن در یار
چه دریایی میان ماست، خوشا دیدار ما در خواب چه امیدی به این ساحل، خوشا فریاد زیر آب
خوشا عشق و خوشا خون جگر خوردن خوشا مردن، خوشا از عاشقی مردن
اگر خوابم اگر بیدار، اگر مستم اگر هشیار مرا یارای بودن نیست، تو یاری کن مرا ای یار
تو ای خاتون خواب من، من تن خسته را دریاب مرا هم‌خانه کن تا صبح، نوازش کن مرا تا خواب
همیشه خواب تو دیدن، دلیل بودن من بود چراغ راه بیداری، اگر بود از تو روشن بود
نه از دور و نه از نزدیک، تو از خواب آمدی ای عشق خوشا خودسوزی عاشق، مرا آتش زدی ای عشق

جستارهای وابسته[ویرایش]

منابع[ویرایش]

  1. مرا به خانه‌ام ببر، به کوشش یغما گلرویی، نشر دارینوش، سال ۱۳۸۴، صفحه ۱۹
  2. مرا به خانه‌ام ببر، به کوشش یغما گلرویی، نشر دارینوش، سال ۱۳۸۴، صفحه ۱۳
  3. مرا به خانه‌ام ببر، به کوشش یغما گلرویی، نشر دارینوش، سال ۱۳۸۴، صفحه ۱۴
  4. تاریخ تحلیلی شعر نو، شمس لنگرودی، نشر مرکز، جلد سوم، چاپ پنجم، سال ۱۳۸۷، صفحه ۵۷۸
  5. تاریخ تحلیلی شعر نو، شمس لنگرودی، نشر مرکز، جلد چهارم، چاپ پنجم، سال ۱۳۸۷، صفحه ۱۸۰
  6. کیهان لندن ـ چهارشنبه ۲۶ اردیبهشت ۱۳۹۷ برابر با ۱۶ مه ۲۰۱۸
  7. مرا به خانه‌ام ببر، به کوشش یغما گلرویی، نشر دارینوش، سال ۱۳۸۴، صفحه ۱۵
منابع برای مطالعه بیشتر
  • کتاب مرا به خانه‌ام ببر، ایرج جنتی‌عطائی، گفتگو/ گزینهٔ ترانه‌ها / نقد و نظر، به کوشش یغما گلرویی، انتشارات دارینوش، تهران، چاپ دوم، سال ۱۳۸۴

پیوند به بیرون[ویرایش]