همایون خرم

از ویکی‌پدیا، دانشنامهٔ آزاد
همایون خرم
Homayoun Khorram.jpg
اطلاعات پس‌زمینه
نام شناسنامه‌ایامیرهمایون خرم
زاده۹ تیر ۱۳۰۹
بوشهر
خاستگاهایرانی
تاریخ مرگ۲۸ دی ۱۳۹۱ (۸۲ سال)
تهران بیمارستان دی
سبکسنتی
ساز(ها)ویولن
همکاری‌های مرتبطعضو خانه موسیقی ایران
سازهای اصلی
ویولن

امیرهمایون خرم (زادهٔ ۹ تیر ۱۳۰۹ بوشهر[۱] – درگذشتهٔ ۲۸ دی ۱۳۹۱ تهران)، نوازندهٔ ویولن، موسیقی‌دان و آهنگساز موسیقی اهل ایران بود. او یکی از اعضای شورای عالی خانه موسیقی ایران بود.[۲]

زندگی‌نامه[ویرایش]

از آنجا که مادرش از شیفتگان موسیقی اصیل ایرانی بود و از بین مقام‌های موسیقی ایرانی، به دستگاه همایون علاقه‌ای وافر داشت، نام همایون را برای فرزند خود انتخاب کرد.[۳] خرم در سن ۱۰–۱۱ سالگی به مکتب ابوالحسن صبا راه یافت و چند سال بعد به عنوان نوازندهٔ ۱۴ ساله، در رادیو به تنهایی به اجرا پرداخت. بعدها در بسیاری از برنامه‌های موسیقی رادیو، خصوصاً در برنامه گلها، به عنوان آهنگساز، تکنواز ویولن و رهبر ارکستر آثاری ارزشمند ارائه داد.[۳][نیازمند منبع]

موسیقی همایون خرم[ویرایش]

ساز همایون خرم، سازی پر صلابت، سنگین و عاری از هر نوع خودنمایی بود. گر چه در شیرین نوازی خرم را نمی‌توان با اسدالله ملک، پرویز یاحقی و حبیب‌الله بدیعی هم تراز دانست با این حال توانایی او در آفرینش آنی ملودی‌های جاندار و جذاب، بافت تکنوازیهای او را به مراتب از کارهای دیگران خوش ساختتر و پرمایه تر می‌سازد. از این بابت خرم و علی تجویدی را می‌توان در یک گروه قرار داد چون قابلیت آهنگسازی این دو بر نوازندگیشان چیره بود، درست عکس آنچه در مورد بدیعی و یاحقی می‌توان گفت. نباید از قلم انداخت که خرم، همانگونه که تجویدی، آهنگسازی تجربی و منحصراً ذوقی نبود. وی بنیادهای علمی آهنگسازی را آموخته بود و بر آن‌ها تسلط داشت. از جمله اینکه هارمونی را با فریدون فرزانه و با شیوه " سارلی " فراگرفته و در سازبندی از کورساکف متأثر بود. خوش سلیقگی و نوآوری‌های خرم در تنظیم کارهایش جداً شنیدنی است. شیوه تقسیم ملودی و همراهی سازها نزد خرم بسیار حساب شده و پرداخت کار بی خدشه و نقص است. قدر مسلم اینکه بخش گسترده‌ای از آثار خرم حافظه موسیقایی حداقل سه نسل از ایرانیان را در سیطره خود دارد. دشوار می‌شود ایرانی را یافت که نتواند ترانه "امشب در سر شوری دارم " را زمزمه کند. گر چه باید تأکید کرد که اعتبار خرم هرگز در ترانه‌های ساده و همه پسندش خلاصه نمی‌شد و نمی‌شود. کارهای ارکستری او که غالباً جمله‌بندی‌هایی مرکب و پیچیده توأم با ضرب آهنگ‌های بسیار متنوع دارند نمونه‌های گاه سمفونی گونه ایی از موسیقی ایرانی به دست می‌دهند که کمتر آهنگسازی یارای برابری با آن‌ها را داشته‌است. خرم با تواناترین و حرفه ای‌ترین خوانندگان دوران دو دهه طلایی موسیقی ایران همکاری نزدیک داشته‌است. حسین قوامی، ایزدبانو، مرضیه، گلوریا روحانی، دلکش، شجریان، گلپا و ایرج از آن جمله‌اند. از طرف دیگر باید گفت که "پروین نوری وند" تا چندین سال خواننده انحصاری آثار خرم محسوب می‌شد. سنگینی و بی پیرایگی صدای پروین، قرینهٔ سنگینی و بی پیرایگی ساز و نغمه خرم بود. علی‌رغم آن که برخی از کارهای خرم با صدای خوانندگان دیگر بازخوانی شده‌است، مشکل می‌توان گفت که درخشش و ظرافت بازخوانیها به پای اجراهای گذشته می‌رسد.[۴][۵][۶]

وی همچنین تحصیلات دانشگاهی خود را در دانشگاه علم و صنعت ایران در رشته مهندسی برق ادامه داد. در جلد سوم کتاب موسیقی‌دان ایرانی نوشته پژمان اکبرزاده آمده‌است: «پس از وقوع انقلاب اسلامی در ایران، فعالیت‌های اجرایی همایون خرم دچار وقفه‌ای چندین ساله شد. اوقات او از آن پس، بیشتر صرف تدریس خصوصی ویلن و فعالیت‌های پژوهشی دربارهٔ موسیقی ایرانی شد.»[۷]

از فعالیت‌های دیگر او می‌توان به سخنرانی درباره:

سمت‌ها[ویرایش]

  • آهنگ‌ساز در برنامه‌های موسیقی ایرانی و برنامه گلها
  • استاد دانشکده موسیقی ملی
  • دارای درجه ۱ هنری معادل مدرک دکترا از شورای ارزشیابی هنرمندان ایران[۳]
  • رهبری ارکستر سازهای ملی
  • عضویت در شورای عالی موسیقی رادیو

آثار[ویرایش]

از جمله آثار همایون خرم که به شهرت رسیده‌است، می‌توان به موارد زیر اشاره نمود:[۸][۹][۱۰][۱۱] [۱۲] [۱۳]

و در سال‌های اخیر:

کتاب‌ها[ویرایش]

  1. غوغای ستارگان (خاطرات هنری مهندس همایون خرم) انتشارات بدرقه جاویدان ۱۳۸۹ این کتاب توسط علی وکیلی که از شاگردان خرم بوده، ابتدا به صورت شفاهی روی نوار تهیه و سپس نوشته و ویرایش شده‌است.
  2. ردیف اول چپ کوک (نوای مهر)؛ شامل آوازها، چهارمضراب‌ها (به اهتمام بابک شهرکی)
  3. ردیف دوم راست کوک؛ شامل تعدادی از پیش‌درآمدها، چهارمضراب‌ها و رِنگ‌ها که به کوشش محمد رضا ترابیان تهیه و چاپ شد.
  4. چهارمقام ردیف‌ها و چهارمضراب‌های مهندس همایون خرم در ماهور، چهارگاه، همایون و اصفهان (به همراه سی دی صوتی)، که توسط دکتر محسن کاظمیان از شاگردان خرم گردآوری و نگارش شده‌است. (در این کتاب مباحث جدیدی توسط نویسنده در حوزه ویولون ایرانی در این کتاب وارد شده‌است، از جمله آکسان‌های دست چپ، دوبل نت‌های موسیقی ایرانی و نیز تعیین مترونوم برای ردیف‌ها)

درگذشت[ویرایش]

همایون خرم که در اواخر عمر به بیماری سرطان روده مبتلا شده بود و تحت شیمی‌درمانی قرار داشت، در سن ۸۲ سالگی در روز پنجشنبه ۲۸ دی ۱۳۹۱، ساعت ۲۳ شب در بیمارستان دی تهران درگذشت.[۱۶][۱۷][۱۸] پیکر او، یکشنبه اول بهمن از مقابل تالار وحدت با حضور اهالی موسیقی و دوستدارانوی به سمت قطعه هنرمندان بهشت زهرا تشییع شد.[۱۹]

رعایت حقوق مولف[ویرایش]

رضا خرم (فرزند همایون خرم) نامه ای اعتراضی را از سوی خبرگزاری‌ها مبنی بر عدم رعایت حقوق آثار همایون خرم منتشر کرد که او و خانواده‌اش به روند سرقت‌های آثار پدرش توسط برخی از اهالی موسیقی اعتراض کرده‌اند. در این نامه آمده‌است:[۲۰] [۲۱] [۲۲]

"دوستان عزیز هر اثر موسیقی سازنده و صاحب دارد، مولفی دارد که حقوق ناشی از آن متوجه ایشان و یا وارثانش هست. اگر این موسیقی آمیخته با کلام باشد دو نفر صاحب این اثر مشترک هستند، آهنگساز و ترانه سرا.

متاسفانه اخیرا به کرات دیده شده که آثار پدر اینجانب ” همایون خرم ” بدون اطلاع و اجازه توسط بانوان و آقایان بازخوانی گشته. در بسیاری موارد اجراها بسیار ضعیف، تنظیم‌ها نامناسب، ارکستراسیون نامطلوب، ایجاد تغییرات در اصل آهنگ به طرز ناشیانه، حذف و یا کوتاه کردن مقدمه و جواب‌های ارکستر، اعمال سلیقه‌های شخصی و غیره می‌باشد.

توجه گردد که اولا کلیه حقوق این آثار از نظر موسیقی و آهنگ متعلق به خانواده ما می‌باشد. ثانیا بنده امانتدار و مسئول و وکیل برخی از ترانه سرایان و یا وارثان ایشان هستم و ثالثا اجازه اجرای برخی از این آثار بطور قانونی و از راه درست به برخی هنرمندان فهیم و با اخلاق صادر گشته که اجرای غیرقانونی و غیراخلاقی این آثار باعث متضرر شدن این عزیزان درستکار می‌گردد. بنابراین بعد از این تاریخ بطور جدی و قانونی و بدون تعارف با سارقین هنری که به هر شکلی اعم از فضای مجازی، اجرای کنسرت، انتشار لوح فشرده صوتی یا تصویری، نت نویسی در قالب کتاب و غیره از این آثار سوء استفاده می‌نمایند شدیدا برخورد خواهد شد.

آثاری هم که تا کنون و بدون مجوز انتشار یافته می‌بایست پیش از اقدام بنده مراجعه کنند."

جستارهای وابسته[ویرایش]

پیوند به بیرون[ویرایش]

منابع[ویرایش]

  1. روزنامهٔ آفتاب یزد، شمارهٔ ۲۱۰۶
  2. «دربارهٔ خانه موسیقی». وبگاه رسمی خانهٔ موسیقی ایران. بایگانی‌شده از اصلی در ۲۰ سپتامبر ۲۰۱۱. دریافت‌شده در ۲۸ مهر ۱۳۹۰.
  3. ۳٫۰ ۳٫۱ ۳٫۲ وبگاه رسمی همایون خرم
  4. http://www.baharnewspaper.com/Pdf/91-10-30/14.pdf
  5. http://www.baharnewspaper.com/News/91/10/30/3730.html
  6. جشن نامه همایون خرم: ای آشنا! راز دل بشنو
  7. «موسیقی‌دان ایرانی (جلد سوم) نوشته پژمان اکبرزاده». انجمن میراث ایران و نشر روشنک. دریافت‌شده در ۲۰ بهمن ۱۳۹۱.
  8. گالری موزیک، وب سایت استاد همایون خرم.
  9. یادگار «ابوالحسن صبا» آخرین نت زندگیش را نواخت بایگانی‌شده در ۲۴ سپتامبر ۲۰۱۵ توسط Wayback Machine، رادیو ایران.
  10. جامعه موسیقی در سوگ همایون خرم و محمد بیگلری پور؛ بایگانی‌شده در ۲ دسامبر ۲۰۱۳ توسط Wayback Machine، ابتکار.
  11. آخرین روزهای زندگی استاد همایون خرم از زبان پسرش، خبر آنلاین.
  12. «آثار و ساخته‌های همایون خرم».
  13. «همایون خرم؛ نغمه‌هایی به جاودانگی چندین نسل».
  14. https://www.youtube.com/watch?v=w9wCXFy6wJg
  15. https://www.youtube.com/watch?v=OvLZr-XACQA
  16. استاد همایون خرم درگذشت، خبرگزاری خبرآنلاین.
  17. درگذشت همایون خرم بایگانی‌شده در ۶ سپتامبر ۲۰۱۳ توسط Wayback Machine، وب سایت انسان‌شناسی و فرهنگ.
  18. همایون خرم درگذشت، شبکه خبر.
  19. استاد برجسته موسیقی ایران زمین پر کشید، خبرگزاری تابناک.
  20. «لطفا سرقت نکنید/اعتراض خانواده همایون خرم به سرقت‌های عرصه موسیقی».
  21. «فرزند همایون خرم:خیلی تحمل کردیم!».
  22. «رضا خرم: بعد از این تاریخ بطور جدی و قانونی و بدون تعارف با سارقین هنری که به هر شکلی از آثار استاد سوء استفاده می‌نمایند شدیدا برخورد خواهد شد».